Telegram-канал econviews - دورنمای اقتصاد: Unsorted

دورنمای اقتصاد

04 August 2026 11:09

🔵 #بازار_امپراتوری_انباشت_ثروت

🔸بازار، امپراتوری و انباشت ثروت (قسمت چهارم)- کمپانی هند شرقی هلند (VOC) و ایجاد انحصار از طریق قدرت نظامی

کمپانی هند شرقی هلند (VOC - Vereenigde Oostindische Compagnie) که در سال ۱۶۰۲ تأسیس شد، یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های شرکت‌های دارای امتیاز سلطنتی در عصر مدرن اولیه بود. دولت هلند به این شرکت مجموعه‌ای از اختیارات حاکمیتی شامل انعقاد قرارداد، ساخت استحکامات، حفظ نیروهای مسلح، اعلان جنگ و تصرف سرزمین را تفویض کرد. این ساختار به VOC امکان می‌داد تا با اتکا به قدرت نظامی و سرمایه مالی، به ایجاد انحصار در تجارت ادویه در مجمع‌الجزایر ملوک (اندونزی امروزی) بپردازد.

تا اوایل قرن هفدهم، پرتغال برای بیش از یک قرن، با تکیه بر شبکه‌ای از پایگاه‌ها و نظام کارتاز، سلطه‌ی خود بر اقیانوس هند را حفظ کرده بود. اما این سلطه با دو بحران بزرگ دست‌وپنجه نرم می‌کرد اتحاد ایبری (ادغام پادشاهی پرتغال و اسپانیا از ۱۵۸۰ تا ۱۶۴۰) که پرتغال را به جنگ‌های پرهزینه‌ی اروپایی کشاند و توان مالی و نظامی آن را تحلیل برد؛ و ظهور هلندی‌ها که با ساختار سرمایه‌داری شرکتی و سرمایه‌گذاری خصوصی، کارایی بسیار بالاتری در تأمین مالیِ عملیات دریایی داشتند. هلندی‌ها از همان سال‌های نخستین تأسیس VOC، استراتژی جنگ تجاری را علیه پرتغال به کار گرفتند. در سال ۱۶۰۵، ناوگان هلند اولین ضربه‌ی جدی را با تصرف بندر آمبون در جزایر ملوک از پرتغالی‌ها زد. این رقابت سرانجام در سال ۱۶۴۱ به اوج خود رسید هلندی‌ها بندر استراتژیک مالاکا را تصرف کردند؛ گلوگاهی که کلید کنترل تنگه‌ی میان اقیانوس هند و دریای چین جنوبی بود و تا آن زمان در انحصار پرتغال قرار داشت. با سقوط مالاکا، شبکه‌ی استحکامات پرتغال در شرق فروپاشید و پرتغال به بنادر محدودی در سواحل غربی هند (مانند گوا و بعداً ماکائو در چین) عقب‌نشینی کرد. بدین ترتیب، نظام امپراتوری دولتی پرتغال، جای خود را به نظام سرمایه‌داری شرکتی هلند (VOC) داد که با بهره‌گیری از الگوهای جدید تجاری، برتری نظامی و سازمان‌یافتگی مالی، شکل جدیدی از استعمار تجاری را رقم زد.

سیاست انحصاری VOC در ملوک پیش از دوره فرمانداری کوئن آغاز شده بود. دستورالعمل‌های محرمانه‌ای که در سال ۱۶۱۲ به فرماندار کل پیتر بوت داده شد، به‌وضوح توصیه می‌کرد که تجارت باندا به جاوه قطع شود، بخشی از درختان جوز هندی در باندا (یکی از منابع اصلی درآمد اقتصادی جزایر) نابود شوند و از روش‌های فشار اقتصادی به‌عنوان ابزاری ارزان‌تر از حمله نظامی استفاده شود. با این حال، این سیاست در دوره فرمانداری یان پیترسون کوئن (Jan Pieterszoon Coen، ۱۵۸۷-۱۶۲۹) به شکل بسیار خشونت‌آمیزی تشدید شد. لشکرکشی ۱۶۲۱ به جزایر باندا نقطه اوج این سیاست بود.

جزایر باندا در آن دوره مرکز اصلی تولید جوز هندی و مِیس در تجارت جهانی بودند. جمعیت بومی این جزایر پیش از سلطه VOC در شبکه‌ای گسترده از تجارت منطقه‌ای با بازرگانان مختلف مشارکت داشتند که از شرق تا غرب آسیا گسترده بود. با این حال، کوئن برای در هم شکستن این رقابت و ایجاد انحصار کامل، در سال ۱۶۲۱ دستور لشکرکشی به باندا را صادر کرد.

در جریان این عملیات، بخش بزرگی از جمعیت باندا کشته، تبعید یا به بردگی گرفته شد. بر اساس برخی برآوردهای تاریخی از جمله جان ویلارد در مطالعاتش درباره اقتصاد استعماری هلند، و پژوهش‌های منتشرشده در کمبریج تاریخ جهانی نسل‌کشی (Cambridge World History of Genocide)، جمعیت بومی جزایر باندا را پیش از سال ۱۶۲۱ حدود ۱۵,۰۰۰ نفر برآورد می‌کنند. این جمعیت در چندین جزیره (به ویژه لونتور، ران و آی) به صورت جوامع خودکفا و درگیر در شبکه‌ی تجارت ادویه زندگی می‌کردند. که از جمعیت ۱۵,۰۰۰ نفری بومی، نهایتاً بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ نفر در جزایر باقی ماندند. این افراد باقی‌مانده، عمدتاً زنان، کودکان و پیرانی بودند که توانایی فرار نداشتند. کوئن در نامه‌ای به مافوقان خود در هلند گزارش داد که «همه مردم بومی باندا بر اثر جنگ، گرسنگی و کمبودها مردند». عملیات کوئن به نابودی تمدن باندا، قتل، بردگی و جابه‌جایی اجباری جمعیت و سپس ایجاد انحصار VOC بر تولید جوز هندی و مِیس انجامید.

پس از این واقعه، زمین‌های مصادره‌شده به مزارع تحت کنترل VOC تبدیل گشت و نظام تولید جوز هندی بر اساس کار بردگان و نیروی کار اجباری سازمان‌یافت. بر اساس برخی منابع، ۶۸ ناظر و هزاران برده که از آفریقا و هند شرقی به این جزایر منتقل شده بودند برای تولید جوز هندی به کار گرفته شدند.

🔸منبع : کاتالاکسی

▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️

✅ رسانه اقتصادی اجتماعی دورنمای اقتصاد
👇👇👇👇
@ECONVIEWS