سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

21 August 2026 08:35

‍ ناهمواریِ زندگیِ اجتماعی، در همه‌ی رگ و ریشه‌های حیاتِ مردم اثر می‌گذارد و «صفای» زندگی را می‌گیرد. همواره چنین بوده است که زندگیِ مردم، چه در فقر باشد و چه در رفاه، چه در عیش و چه در عزا، برای خود «صفایی» داشته باشد. منظورم از «صفا» آن است که مردم به حال خود گذارده شوند که هر کسی به سلیقه‌ی خود، حتّی در میان مشکلات، آن رضایتی را که از زندگی می‌شناسد، در حدّ مقدور عایدِ خود کند: جامعه با زِبریِ خویش، مانند خارپشت بر او فشار نیاورد، تحمیل و تبلیغ او را پیوسته به سویی هُل ندهد و لازم نباشد که لا‌ينقطع هوشیار باشد که حقّش در معرض دستبرد نماند. هر لحظه به او گفته شود «تو خودت نمی‌دانی چطور زندگی کنی، آنطور که ما می‌گوییم عمل کن»، «آنطور که ما می‌گوییم فکر کن». وقتی زندگی در مسیر طبیعی حرکت نکند، موجب تنگ خلقی‌هایی می‌شود که نه تنها در روابطِ همنوع، بلکه در رابطه‌ی خانوادگی نیز اثر می‌نهد: اختلاف میان زن و شوهر که منجر به جدایی گردد، اختلاف میان فرزند و پدر و مادر...، زیرا واکنشِ عصبانیّت‌ها و ناخشنودی از زندگی، نخست بر نزدیک‌ترین فرد فرو می‌افتد.

             #سخن‌ها_را_بشنویم

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

16 August 2026 13:48

🎞️تیزر

مردی که جانب حقیقت را گرفت | گفتگو با مصطفی ملکیان به مناسبت صدمین سال تولد زنده‌یاد دکتر مصطفی رحیمی

https://www.youtube.com/watch?v=5hksA5eBESA

در این قسمت از «مجال گفت‌وگو»، محمد صادقی، روزنامه‌نگار، به مناسبت صدمین سال تولد دکتر مصطفی رحیمی، با مصطفی ملکیان، فیلسوف، نویسنده و مترجم، درباره زندگی، اندیشه و میراث فکری او گفت‌وگو می‌کند.

مصطفی رحیمی، حقوق‌دان، نویسنده، مترجم و روشنفکر ایرانی، از چهره‌های اثرگذار فضای فکری ایران در سده گذشته بود؛ متفکری که با ترجمه آثاری از ژان‌پل سارتر، سیمون دوبووار، آلبر کامو و برتولت برشت، در آشنایی جامعه فکری ایران با جریان‌های مهم فلسفی و ادبی جهان نقشی جدی داشت.

نام رحیمی همچنین با نامه سرگشاده مشهورش در دی‌ماه ۱۳۵۷ گره خورده است؛ نامه‌ای که در آن، پیش از پیروزی انقلاب، از جمهوریت و دموکراسی دفاع کرد و نسبت به پیامدهای درآمیختن حکومت و دین هشدار داد.

🔗لینک تماشا:
https://www.youtube.com/watch?v=5hksA5eBESA

🆔 @majaalonline

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

12 August 2026 15:37

🌲کشور عجیبی که ایران نام دارد🌲
قسمت ۵

با یک نگاه کلّی مشکلِ آنها [ایرانیان] را در سه طاغوت می‌بینیم: شاهان، عالِمانِ دنیا‌دار، عوام؛

طاغوت نخست شاهان بودند:
شاهان ایران در این دوره اغلب ترک نژاد بودند(با آذری‌های امروز اشتباه نشوند). دو خانواده‌ی ایرانیِ سامانی و صفاری درخشش کوتاهی داشتند و آل بویه نیز با همۀ کوشش نتوانستند جوّ ایران را تغییر دهند...
ظلم و ناروایی در حدّی بود که از همان آغاز، حسرتِ دورانِ ساسانی در یادها جان گرفت. کتابهای این زمان، از شعر و نثر، از حکایتهای مربوط به عدلِ انوشیروان و آسایش و امنیّتِ عصرِ کسراها گرانبار است. اندرزها و حکمت‌های عصر ساسانی به زبان فارسی و عربی برگردانده شد...

طاغوت دوّم، عالمِ دنیا‌دار بود که به نحوِ غیر مستقیم خود را با دیوانیان در اداره‌ی مُلک ذینفع می‌دانست. در واقع مملکت‌داری مانند خورجینی بود که یک سرش را می‌بایست شمشیرِ حاکم پُر کند و سر دیگرش را تبلیغِ عالِم. در ایرانِ بعد از اسلام گروهی از عالِمان که ریاست و رفاه را سرمایه‌ی نقد می‌دانستند و آن را جز در مشارکت با حاکمان نمی‌توانستند به دست آورند، خود را جانشینِ موبدانِ زمانِ ساسانی کردند. در کنار این عدّه از روحانیّون (مرکّب از قاضی، مُفتی، فقیه، ذاکر و واعظ) صوفیانِ بی‌صفا نیز بودند، و نیز مورّخان و شاعرانِ مدّاح، که مجموعِ آنها هبرانِ فکریِ زمان (در اصطلاح امروز intelligentsia) را تشکیل می‌دادند. این سه دسته، ماشینِ تبلیغاتی-عقیدتیِ حکومت را به راه می‌بردند، که بی‌وجود آنها حاکمِ جبّار نمی‌توانست به حاکمیّتِ خود ادامه دهد. روشن بود که با زور تنها نمی‌شد مردم را در قید و بند‌های طاقت‌فرسا نگاه داشت. می‌بایست باورهایی باشد که این زور را توجیه کند، محمل برایش بتراشد، و رشته‌ی آن را با تأییدِ آسمان و جهانِ دیگر پیوند دهد...
جزئیات ستم و مشقّتی که بر مردم مستولی بوده است، حقّش در هیچ کتابی ادا نشده، ولی روح آن در مجموع ادب و آثار فارسی و ضرب المثل‌ها منعکس است. سعدی از «بسته بودنِ سنگ و رها بودنِ سگ» حرف می‌زند، و حافظ می‌گوید: "از هر طرف که رفتم جز وحشتم نیفزود – فریاد از این بیابان، وین راه بی‌نهایت".
در هیچ زبانی آنهمه ذمّ ریا و دورنگی و دکانداریِ متشرّعانه و سوء استفاده از زهد و دین به طنز یا جِدّ نیامده است که در زبان فارسی آمده. خود این یک مکتب و یک تیره‌ی فکری شد، و حتّی به ایجاد فرقه‌ی «ملامتی» منجر گشت که آخرین چاره‌ی حفظ دین را در تظاهر به بی‌دینی می‌جست.
از نظر متفکّرانِ آزاده‌ی ایران، زیانِ عالِمانِ بی‌حقیقت بیشتر از جبّارانِ تازیانه به دست بوده است؛ چه، آنان دین را از درون خالی کرده بودند، و همه‌ی امور را بر گِردِ کاکُلِ «ظواهر» می‌چرخاندند که این «ظواهر» در جهت تسلّطِ هر چه بیشترِ زور پسندان و نخاله‌ها، بر ساده‌ها و ضعیف‌ها نتیجه‌بخش می‌شد. حافظ خلاصه‌ی وضع را در چند کلمه گفته است:
آتشِ زهد و ریا خرمنِ دین خواهد سوخت...

              #سخن‌ها_را_بشنویم

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
/channel/sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

07 August 2026 16:49

🌲کشور عجیبی که ایران نام دارد🌲
قسمت ۳

بگذریم اینها را نگفتیم برای آنکه «حماسه خوانی» کرده باشیم، که به‌هیچ وجه جای آن نیست، یادآوریِ چند جریان بود که در این سرزمین روی داده، و تاریخ‌ها گواهِ آنند. هر ارزشی برایش قائل باشیم، بهایش به مردم ایران باز می‌گردد؛ چه، آنها بوده‌اند که این کشور را تا به امروز رسانیده‌اند. نمی‌توانیم شماره‌ کنیم تعداد کسانی را که در راهِ «شرفِ انسانی» جانِ خود را بر روی این خاک نثار کرده‌اند؛ و تعداد آنها که ماندند و کشورِ خود را صبورانه با خونِ دل از تنگناها گذراندند، صدها برابر بیشتر است.
یک نقطه‌ی مرموز در کلّ تاریخ ایران است، و آن سِرّ بر جای ماندنِ اوست. چگونه بوده که وقتی همه‌ی درها به رویش بسته می‌نموده است، باز دریچه‌ی نامنتظری باز می‌شده که او بتواند خود را از طریق آن برهاند؟ چنین می‌نماید که هر گاه لازم می‌شده او ادامه‌ی حیاتِ ایرانی‌اَش را به بهای گرانی می‌خریده، این بها شکیبایی در مصائب بوده است؛ بدین گونه آنچه را که «مشی ایرانی» می‌توان خواند، به «نیروی نو شدن» و «بازآفرینی بر حسب مقتضیّات» تضمین می‌گردیده. منظورم از «بازآفرینی بر حسب مقتضیّات» آن است که اقتضای اوضاع و احوال جدیدی که عارض گردیده، پاس داشته شود، بی‌آنکه اصلِ «مشی» تغییر یابد. ظواهر تغییر می‌کرد ولی او آن را مهم نمی‌دانست، پس از چندی و پس از یک انحنای مختصر باز همان مسیرِ پیشین در پیش گرفته می‌شد. عمده‌ترین تغییر در ملّت ایران پس از آمدن اسلام صورت گرفت. وقتی اعتقاد دینی و زندگی اجتماعی تغییر کرد روحیّه نیز به همراهِ آن دگرگون می‌شود. ایرانِ بعد از اسلام تصمیمش را به این صورت گرفت که «ایرانِ فرهنگی» باشد، یعنی چون دیگر قدرتِ فائقِ سیاسی نبود، به "فرهنگ" روی برد. «غرورِ سیاسی» را که دیگر نبود، "غنای فرهنگ" به جایش نشاند.
تاریخِ این دوران هر چه جلوتر آمده بر غلظتش افزوده شده. نخست ترک‌ها آمدند و سپس مغول‌ها. در تمام این مدّت، ایرانی با مهاجمانِ خود در کشاکش بوده. از این حیث آبدیدگی و تجربه اندوخته، که کتاب‌ها و امثال و حکم، رسوب‌هایش را در خود دارند. لیکن به بهای گرانی. هر یک از این اتّفاق‌ها مقداری از شخصیّتِ او را سابانده است، مانند سنگ که بر سر راهِ سیل، سائیده و نرم می‌شود. ولی نرمی در مقابل "درشتی" را نیز می‌آورد بنا به اصلِ «غضب الْحَلیم»؛ بنابراین هرجا فرصت دست داده از ابراز خشونت نیز خودداری نشده.

             #سخن‌ها_را_بشنویم

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
/channel/sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

03 August 2026 17:30

زن از قدیم‌ترین زمان تا به امروز پاسدارِ "زیبایی" بوده، الهام‌بخش و پیام‌آور بوده و قسمت عمده‌ای از خوبی‌ها و زیبایی‌های دنیا و تمدّن، مدیونِ زن است.

              #گفته‌ها_و_ناگفته‌ها

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

01 August 2026 12:50

🔊 پیامی از دکتر بیانی برای ایران در زادروز ایشان

یازده مرداد، تولد ۸۸سالگی خانم دکتر شیرین بیانی، همسر استاد اسلامی ندوشن، گرامی‌ باد.

دکتر شیرین بیانی:
علی‌رغم تمام نابسامانی‌ها، گرفتاری‌ها و بدبختی‌هایِ ایران، من بسیار دلم آرام است.
ایران مانند یک جایِ خوشِ تمیزِ پرصلابت برمی‌گرده.
ایران متضرر می‌شود اما از بین نمی‌رود.
ایران یک جور صلابت و آقایی دارد، که غیر ممکن است که نشود.
دلم پر از امید است، همان امید قبل!
یادتان باشد که محمدعلی اسلامی جایی نوشته: «من یقین دارم که درست خواهد شد»
-----
دکتر اسلامی ندوشن:
به‌رغم تلخ کامی‌ها، ما حق داریم که به کشور خود بنازیم. کمرِ ما در زیر بار تاریخ خم شده است ولی همین تاریخ به ما نیرو می‌دهد و ما را باز می‌دارد که از پای درافتیم.
من یقین دارم که ایران می‌تواند قد راست کند، کشوری نام‌آور و زیبا و سعادتمند گردد.
این ادّعا بی‌شک کسانی را به لبخند خواهد آورد، گروهی هستند که اعتقاد به ایران را اعتقادی ساده‌لوحانه می‌پندارند، لیکن آنان که ایران را می‌شناسند هیچ‌گاه از او امید برنخواهند گرفت.
#ایران_را_از_یاد_نبریم

@dr_eslaminodoushan

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

29 July 2026 12:29

آشکارا می‌بینیم که همه‌ی تجربه‌های دیگر که مبتنی بر حکومت کردنِ "عدّه‌ی معدود" بوده است با ناکامی مواجه گردیده است؛
زیرا این "عدّه‌ی معدود" که بر "قدرتِ سِلاح" تكيه داشته‌اند پس از چندی کارشان به فساد انجامیده است، و برای حفظِ موقعِ خود و پوشانیدنِ این فساد، ناگزیر بوده‌اند که با آمیخته‌ای از «زور و فریب» به فرمان راندن پردازند؛ و برای لوث کردنِ گناهی به گناهِ دیگر دست بزنند؛ چون معتادی که با پیشرفت زمان، هر چند گاه به "کیله‌ی" بیشتری از مادّه‌ی مورد اعتیاد، نیاز پیدا می‌کند، آنان نیز سال به سال بر مقدارِ "زور و فریب" افزوده‌اند، تا سرانجام تابِ تحمّلِ مردم به پایان برسد و کار به انفجار بکشد.

#ذکر_مناقب_حقوق‌بشر

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی‌ نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

27 July 2026 20:30

مژده‌ به دوستداران آثار استاد اسلامی ندوشن

از این پس، کتاب‌های انتشارات سرو سخنگو را می‌توان از طریق اسنپ‌پی و با امکان پرداخت در چهار مرحله تهیه کرد.

خوشحالیم که با فراهم‌شدن این امکان، راه دسترسی به آثار ارزشمند استاد اسلامی ندوشن برای علاقه‌مندان آسان‌تر شده است.

لینک سایت نشر سرو سخنگو تقدیم به شما🌿

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

24 July 2026 08:40

کارِ درست آن است که از اجزاء پویا و پایدارِ آثارِ تاریخی بهره بگیریم. یادِ گذشتگانِ خود را زنده نگاه داریم، و مصائبی را که در این سرزمینِ پُر تب و تاب در رو‌ در‌ رویی با حوادث کشیده‌اند، درست ارزیابی کنیم و به هرکس و هر جریان به میزانِ شایستگی‌اَش احترام بگذاریم. مهمّ‌ترین منبعِ تنبّه و تعلّم و تفرّجِ ما، تاریخِ کشورِ ماست. تخطئه یا مسخِ تاریخ که بایگانیِ گذشته است، نه هنر است و نه افتخار؛
بدیهی است که تاریخِ کشورِ کهنسالی چون ایران که همواره با استبداد اداره شده، باید "بازنوشت" گردد.

#سخن‌ها_را_بشنویم

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

21 July 2026 21:38

آقای هادی جوشقانی از قهرمانان سابق ورزش ایران؛
که متأسفانه دچار آسیب نخاعی شدیدی شده‌اند ولی در عین حال امید و روحیه‌ای هم هستند برای عزیزانی که ناتوانی جسمانی دارند.
قهرمانان و امیدهای زندگی‌ِمان را حمایت کنیم.
پیج اینستاگرام این قهرمان:
https://www.instagram.com/hadijoshaghani_?igsh=MWtpMDJmbWo3emM5bQ==

(لطفاً در حدّ توان دنبال و حمایت کنیم)

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

19 July 2026 21:35

درگذشت استاد اسماعیل یغمایی (فرزند استاد حبیب یغمایی) باستان‌شناس و میراث‌بانِ تاریخِ ایران را به خانواده‌ی ایشان و خواهر گرامی‌شان استاد پیرایه یغمایی تسلیّت عرض می‌کنیم.

..............................
نامِشان زمزمه‌ی نیمه‌شبِ مستان باد
    تـا نگوینـد کـه از یاد فـراموشان‌اَند
..............................

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی‌ نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

17 July 2026 15:11

پس از مرگِ جوانان گُل مَماناد
پس از گُل در چمن بلبل مَخواناد
جزای تشنه مُردن در غریبی
شراب از دستِ پیغمبر ستاناد

🖤🖤🖤
⚫️ سعدیِ جان
🖤🖤🖤
#بمپور_ایرانشهر

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

14 July 2026 21:30

تاریخ نشان داده است که یک نیروی نهفته در درونِ ایرانی هست که در لحظه‌ی بِزَنگاه سـر برمی‌آورد.

..............................
📖 گفت‌وگو درباره‌ی عقلانیّت و نوگرایی
  (فصل مربوط به استاد اسلامی ندوشن)
        به کوشش آقای محمّد صادقی
..............................

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

06 July 2026 14:16

انسانیّتِ انسان هرگز حتّى بهشت را با دستبند و زبان‌بند نپذیرفته است.

#داستان_داستان‌ها

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

03 July 2026 18:25

‍ ‍ میرزاده‌ی عشقی که در سی و یک سالگی زندگی را ترک گفت، تا اندازه‌ای یادآورِ لر‌مونتوف شاعرِ روس می‌شود که بیش از بیست و هفت سال نزیست. تنها کوتاهیِ عمر، وجهِ مشترک میان این دو نبوده، هر دو شاعر ناآرام بودند و هر دو از وضع زمانه‌ی خود دلتنگ، و هر دو جان بر سرِ گشاده‌زبانیِ خود نهادند. یک تفاوتِ زمانیِ نزدیکِ هشتاد سال میان آن‌دو است و تفاوتِ مکانی نیز بدین سبب، لرمونتوف دردهای عمیقِ زندگی را در شعرهایش جا داده و عشقی بیشتر به مسائلِ روز پرداخته، با زبانی برافروخته و پُر غیظ.
عشقی مانند همه‌ی گویندگانِ حسّاسِ دوره‌ی جدید، ساده‌دل است. زود دل می‌بندد و زود می‌گسلد. در گسستن حق دارد، زیرا هیچ یک از کسانی که به آنها انتظار بسته، مانند خودِ او قاطع و خروشان نیستند. عشقی در واقع ترجمانِ روحِ منقلبِ عاصی شده‌ی ایران و تراکم و تعدّدِ مصائبِ آن است. زبانش گردنده به دشنام و نفرین است. می‌خواهد همه چیز را درهم بریزد و «عیدِ خون» بر پا کند. پیشنهاد می‌کند که هر ساله، سالی پنج روز کارگزارانِ مملکت را به محاکمه‌ی صحرایی بکشند، و آنها را به کیفر اعدام برسانند. گویا یقین دارد که همه‌ی آنها مستوجب این مجازات خواهند شد. آنگاه بقیّه‌ی سیصد و شصت روز را آسوده زندگی کنند. نحوه‌ی تفکّرِ او حاکی از روحیّه‌ی آنارشیستیِ زمان است که عادتاً بر ملّت‌های کارد به استخوان رسیده عارض می‌گردد. مضمون‌هایی که عشقی به کار می‌برد در دایره‌ی همان چند موضوعِ اصلی است که معاصرانِ هم‌فکرش چون عارف و فرّخی یزدی و سیّد اشرف‌الدّین به کار می‌بردند، منتها نزدِ او با لحنی گزنده‌تر. و این موضوعات عبارتند از:
رنجِ کارگر و دهقان، فاصله‌ی طبقاتیِ هولناک، ظلم و فساد دیوانیان، عقب ماندگیِ کشور در مقایسه با کشورهای پیشرفته، رواج جهل و خرافه، و بی‌حسّیِ مردم، که در مجموع می‌توان آنها را «گناهکارانِ بی‌گناه» خواند...
سرانجام عشقی به علّت سرکشیِ بی‌حدّ و زبانِ تلخِ خود، در خونِ خویش در غلطید. بسیار حیف شد، زیرا اگر مانده بود گذشتِ عمر، او را پخته‌تر می‌کرد. امّا از سوی دیگر راهی جز آن نبود، که دورانِ صد ساله‌ی اخیر احتیاج به قربانیِ بسیار داشته است.

                 #روزها_جلد‌دوم
..............................
❇️ به مناسبت سالروز ترور ناجوانمردانه‌ی میرزاده عشقی؛
عکس از خانم آزاده اخلاقی، پروژه‌ی «به روایتِ یک شاهدِ عینی»
..............................

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

18 August 2026 10:05

در میانِ گرایش‌هایی که انسان دارد، دو گرایش را باید در رأسِ همه قرار داد: «جاذبه‌ی قدرت» و «جاذبه‌ی حق».
بدین‌گونه شخصیّتِ دوگانه ترکیب می‌گیرد:
_از یک‌سو گرایش به مرکزِ قدرت است، زیرا این اوست که در محیطِ «وانفسا»، یک حریمِ امنیّتی به گذرانِ عمر می‌بخشد؛
_از سوی دیگر نسبت به همین قدرت، احساسِ بی‌اعتقادی و حتّی نفرت می‌شود، زیرا هم اوست که شخص را از دست یافتن به نیازِ دیگرش که حق‌طلبی باشد محروم گردانده است.

           #ذکر_مناقب_حقوق‌بشر

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی‌ نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

14 August 2026 20:44

🌲کشور عجیبی که ایران نام دارد🌲
قسمت ۶ (پایانی)

طاغوت سوم، عوام بودند که من در جای دیگر آنها را «گناهکارانِ بی‌گناه» خوانده بودم.
این جمع بر اثر نادانیِ خویش جز آنکه به زیانِ خود قدم بردارند و آلتِ دست و هِیمه‌ی آتشِ دو طاغوتِ اوّل بشوند، کاری نمی‌کردند. به کمک و تجهیزِ عوام بود که امیران ترک و مغول می‌توانستند بر کشور پهناور کهنسالی چون ایران حکومت کنند، و اگر اختلالی پیش می‌آمد، ایلخانان مغول برای چاره، حداکثر رو به مسلمانیِ مصلحتی می‌بردند. همین مردم بودند که به روایت داستان، ربودن پاره‌ای از گوشت تن شاگرد ناصرخسرو را مجرّب می‌شناختند. هزاران حکایت و نقل و مثل در کتابهای فارسی هست، حاکی از آنکه «اینان با جهلِ خویش و سرِ انباشته از اوهام، تنها وسیله‌ی تسهیلِ تسلّطِ ظالمان بر خود بودند».
برای نمونه، یک ماجرا از صد ماجرای مشابه را در این جا می‌آورم، و آن واقعه‌ای است که در «راحَة الصّدور» راوندی حکایت شده است، در جریان حمله‌ی غُزان به نیشابور.
نخست از غُزان می‌گوید: «تيغ در نهادند و چندان خلق را در مسجد کشتند که کشتگان در خون ناپیدا شدند» و «اسیران شکنجه می‌کردند و خاک در دهان می‌آکندند، تا اگر چیزی دفین کرده بودند، می‌نمودند، اگر نه می‌مردند» آنگاه می‌آید بر سرِ مصیبتِ بزرگتر که پس از تخلیّه‌ی شهر از غُزها عارض شده، می‌نویسد: «شهر را به سبب اختلاف مذاهب، حقاید قدیم بود. هر شب فُرقتی از محلّتی حشر می‌کردند و آتش در محلّتِ مخالفان می‌زدند، تا خرابه‌ها که از آثار غُز مانده بود، اطلال شد، و قحط و وبا بدیشان پیوست تا هر که از تیغ و شکنجه جَسته بود به نیاز بِمُرد...». (چاپ محمّد اقبال، ص ۱۸٠_۱۸۲).
خلاصه‌ی کلام آن است که پس از رفتنِ غُز، غُزِ بزرگتر یعنی فرقه‌گرایی و تعصّبِ عوامانه، بازمانده‌ی جان و مال و آبادانی را به بادِ نیستی داد:
من از بیگانگان هرگز ننالم
که با من هرچه کرد، آن آشنا کرد.

              #سخن‌ها_را_بشنویم

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
/channel/sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

10 August 2026 21:36

‍ 🌲کشور عجیبی که ایران نام دارد🌲
قسمت ۴

ما از چگونگی وضع ایرانیان پیش از اسلام اطلاع دقیقی نداریم، زیرا آثار متنوّعِ مکتوب از آن دوره در دست نیست. آنچه می‌دانیم، نظامِ طبقاتیِ دوره‌ی ساسانیان و اتّحاد دین و دولت که «کرتیر» نظریّه‌پردازش بود، مردم را در قالبِ طبقه‌ی خود محبوس نگاه می‌داشت که این مانع از رشدِ استعداد و روان بود. پس از اسلام رهایی از قیدهای طبقاتی حاصل شد؛ ولی در عمل، عبّاسی‌ها همان ادامه دهنده‌ی روش ساسانی بودند _منهای محاسنِ آن دوره_ و حکّام ایرانی دنباله‌روی از سبک عبّاسی داشتند. با این حال، استعدادها به پویش افتاد و از میان خانواده‌های روستایی و فقیر، افراد برجسته در زمینه‌ی علم و ادب و سیاست بیرون آمدند که از نمونه‌هایش از ابن‌سینا و نظام‌الملک و غزالی می‌توان نام برد؛ و یعقوب لیث که رویگرزاده‌ای بود، توانست به سلطنتِ بخشی از ایران برسد. هر چند اینها استثنا بودند، ولی در هر حال، اگر نظام طبقاتی بر جای می‌بود امکانِ سر برآوردنِ چنین کسانی از چنان طبقه‌ای صورت پذیر نبود.
امّا در مجموع، مردم ایران درگیر مسائل عمده‌ای بودند، چون نا‌امنی و بی‌فردایی و فقر؛ که اگر بگوییم آبِ خوش از گلویشان پائین نمی‌رفت، اصطلاحِ خودش را جسته‌ایم...

              #سخن‌ها_را_بشنویم

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

05 August 2026 12:36

🌲کشور عجیبی که ایران نام دارد🌲
قسمت ۲

...و پس از آنکه [ایران] از جانب اسلام فتح شد، باز «آمریّتِ» خود را از دست نداد، این‌بار در قلمروی فرهنگ و اندیشه؛ و از طریق ایران بود که اسلام به نیمی از جهانِ شناخته شده‌ی زمان راه یافت: سِند و بنگال و پنجاب و آسیای صغیر و فرارودان و ترکستانِ چین و مالزی و اندونزی، و هم اکنون نیز چون در موزه‌های جهان آثاری تحت عنوان «هنر اسلام» به نمایش گذارده می‌شود صدی‌هفتاد یا هشتادِ آن دستاورد مردم ایران است (یا آثار مشتق شده از تمدّن ایران) و لطیف‌ترین اندیشه‌ی انسانیِ جهان که «عرفان» باشد، در ایران بالیده شده است.
یک سرزمینِ کم‌آبِ پُر از کوهسار و کویر، چه خصوصیّتی داشته است که همیشه منشاء آثار شگرف و خطیر بوده؟ چگونه بوده است که مانند «قُقنوس» آنهمه تا پای مرگ رفته و دوباره از میانِ خاکسترِ خود برخاسته؟ از سه هزار سال پیش بدین سو هیچ زمان نبوده است که در صحنه‌ی تاریخِ جهان حاضر نباشد.
یک ملّت چقدر می‌تواند پست و بلند و اُفت و خیز و رنج و آزمون داشته باشد، و باز بماند؟ از نفس بیفتد ولی از پا نیفتد؟ چون به حکمِ جغرافیا در قلبِ حوادثِ جهان بوده، از چهار سو فشار بر او وارد می‌شده، با این حال از میدان به در نمی‌رفته. از کاخ آپادانا تا خانه‌ی گِلیِ حافظ در شیراز فاصله چندانی نیست؛ زمانی مُلکِ مرئی را در زیر سیطره‌ی خود داشته، زمانی مُلکِ معنی را.
وقتی فریدون بنا به داستان، جهان را در میانِ سه پسر خود تقسیم کرد، ایران را به کوچک‌ترین پسر سپرد که ایرج بود (نامش با ایران از یک ریشه)، و چون ایران سرآمد کشورها شناخته می‌شد برادران بر او رشک بردند و او را کشتند. سپس درازترین نبردِ افسانه بر سرِ خونِ بی‌گناه، که «سیاوش» بود به جریان افتاد، و این جنگِ کنایه‌ای که در میانِ داد و بی‌داد در گرفته بود، هرگز در جهان متوقّف نشده است، زیرا درختی که از «خون سیاوشان» روئید، هر چه آن را بِبُرند از نو سر می‌زند. ساسانیان «ایرانشهر» را «نافِ زمین» می‌شناختند (نامۀ تَنسر)، زیرا در قلب دنیای متمدّن جای داشت و همه‌ی رشته‌ها به او می‌پیوست، و یا در عبارت شعر از زبان خاقانی: این هست همان درگه کاو را ز شهان بودی...

              #سخن‌ها_را_بشنویم

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
/channel/sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

01 August 2026 22:54

زادروزت خجسته باد "ای هنوز بی‌نظیر"

/channel/sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

31 July 2026 12:49

🌲کشور عجیبی که ایران نام دارد🌲
قسمت ۱

کشور عجیبی که ایران نام دارد اکنون دارای یک میلیون و پانصد و چهل هزار کیلومتر مربّع وسعت است، گسترده در میان دو دریای عمّان و خزر، دو آبِ متبّرکِ «چیچست» و «اَروند‌ رود» و کوه‌هایی که مانند اژدها بر گنج، گرداگرد او چنبر زده‌اند؛ و در آن تفاوتِ حرارت از نقطه‌ای به نقطه‌ای گاه از پنجاه درجه در می‌گذرد؛ و از او برخاسته‌اند:
کاوه‌ی آهنگر، که نخستین شورشگرِ ستم بود، و کورش که نخستین کشورگشای جهان، و زرتشت که نخستین پیام‌آورِ روشنایی بود و مزدک که نخستین "اشتراکیِ" گیتی، و رستم که نخستین پهلوانِ عالَم بود، و خشایارشا پسر داریوش که نخستین لشکر‌کشیِ شرق به غرب را برای تنبیه یونانِ دسیسه‌گر ترتیب داد.
و این کشور طیّ هزار سال حایل میانِ شرق و غرب بوده است، و همه‌ی تمدّن‌های برجسته‌ی دنیای قدیم، از «میانرودان» و مصر و یونان و چین و هند و پیامِ حجاز، در این جا سر به هم آورده‌اند. و بدون این ایران، سیمای دنیا چه بسا که هیئت دیگری به خود می‌گرفت، زیرا اسکندر در اینجا عنان باز کشید، وگرنه شرقِ دور را تا اقصیٰ نقاط چین در نَوشَته بود؛ و صحرانوردان آسیا و مغولان در اینجا از نفس افتادند، وگرنه تا انتهای اروپا جلو می‌رفتند؛ و رومیان که در دنیا از هیچ چیز نمی‌ترسیدند، جز از «پیکانِ پارتها»، آن سوی فرات متوقّف ماندند...

              #سخن‌ها_را_بشنویم

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
/channel/sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

28 July 2026 15:24

#سنجش_های_پورفریاد

در شناخت: #رساله‌_روان‌شناسی_گشتالت

کتابی برای آنکسی که خواهان حقیقت دانش روانشناسی و آن پس، گشتالت شناختی بسیط‌ یافته است. این پژوهش تخصصی، چهار سال زمان برد و سه بار درس داده شد. مبانی و تاریخ روانشناسی، رویکردهای دانشی گشتالت را با تکیه بر نظریه‌های فلسفی رساله #فرایاد - نوشته سال ۱۳۹۱ - به تبیین بردم تا اهمیت زبان پارسی و خاستگاه دانشی آن بهتر دیده شود.
تلاشم در وضعیت‌شناسی گشتالت در مسیر بِه کاری ناب و بازاندیشی حقیقی دانش زبان پارسی و تجربه‌گرایی محض بوده است. با توجه به حلقه فلسفی و ادبی پرهون که تنها حلقه دانشی ایران است. روش‌های تجربی از چگونه مشاوره و آموزش دادن سبب شد، این کتاب بن‌مایه حقیقی از رویکردهای گشتالت شود... برای تهیه این کتاب به آیدی زیر پیام دهید تا با خرید و خواندن آن بهره نابی از حقیقت دانش روانشناسی مدرن ببرید: @aryaporfaryad


با آرزوی بهروزی
#آریا_پورفریاد


/channel/sanjeshhayarya

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

25 July 2026 22:09

فایده‌ی تاریخ را بهره‌وری از تجربه‌ی پیشینیان گرفته‌اند، ولی خوش‌ترین نصیبی که آن به ما می‌دهد آنست که برای ما تسلّی است؛ به ما می‌گوید که هزاران هزار هزار از گذشتگان، مسافرِ همین راه بودند، آن را پیمودند و در دهانه‌ی افقِ بی‌انتها ناپدید شدند: «گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند».
اگر تاریخِ جامعِ ایران چنانکه باید نوشته شود، همراه با برّرسیِ همه جانبه، شاملِ: وقایع، فرهنگ، ادبیات و اندیشه، گمان می‌کنم که دنیا با یکی از شگفت‌ترین خواندنی‌ها روبرو خواهد شد. تاکنون حرف بر سرِ آن لایه‌ی رویینِ تاریخ بوده است، ولی او را یک لایه‌ی زیرین است بسی شگرف‌تر و به واقعیّت نزدیک‌تر، که باید روزی به سراغ آن رفت.

#ایران_و_تنهایی‌اش

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

21 July 2026 22:44

آقای هادی جوشقانی از قهرمانان سابق ورزش ایران؛
ایشان متأسفانه دچار آسیب نخاعی شدیدی شده‌اند و با وجود سه فرزند، مستأجر هستند و در تأمین هزینه‌های زندگی دچار مشکل شده‌اند، این کانال اصولاً در این موارد به‌سختی ورود می‌کند، امّا شرایط سخت زندگی ایشان، آشنایی با اندیشه‌های استاد و بررسی و تأییدِ موضوع، ما را بر آن داشت که این پست را بگذاریم.
قهرمانان و امیدهای زندگی‌ِمان را حمایت کنیم.
..............................
شماره کارت قهرمان عزیز:
5859831172967621
..............................
پیج اینستاگرام این قهرمان:
https://www.instagram.com/hadijoshaghani_?igsh=MWtpMDJmbWo3emM5bQ==

(لطفاً در حدّ توان دنبال و حمایت کنیم، تا بتوانیم بخشی از مبلغ رهن منزل ایشان را تأمین نماییم)

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

20 July 2026 17:17

#موسیقی_بی‌کلام

پالیوشکا پولیه
اثــر آندره ریو

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

18 July 2026 22:22

هر قوم علاوه بر خاکی که بر آن زندگی می‌کند اقلیمِ دیگری را هم در تصرّف دارد که جهانِ تذکرها و یادهای اوست، و به منزله‌ی "بایگانیِ ذهنی" و "حافظه‌ی تاریخیِ" او شناخته می‌شود.
همین یادگارِ بزرگ در اتّصالِ رودوارِ خود، زندگیِ انسان را پهناور کرده است، و موجب گردیده تا از مرحله‌ی خور و خواب در گذرد و پشتِ دیوارِ سُربی‌رنگِ پوچی و ملالت متوقّف نماند.

#مرزهای_ناپیدا

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

16 July 2026 15:00

دوری گذراندیم که هنجار نبود
دَیّـار به حکمِ عقــل در کار نبود
چون یوسُفِ مُلک را خریدار نبود
تب کرد و بخُفت، گرچه بیـمار نبود

                  #بهار_در_پاییز

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی‌ نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

10 July 2026 08:35

✅ سه سخنرانی از استاد محمّدعلی اسلامی نُدوشن در بابِ تاریخ، ادب و فرهنگِ ایران؛

🟢 با سپاس از رسانه‌ی فرهنگی چراغداران.

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

04 July 2026 22:20

🖋به مناسبت روز قلم؛

باید بگویم که قلمِ خود را در دو خطّ افقی و عمودی حرکت داده‌ام:
افقی؛ یعنی مسائلِ روزِ ایران، که ما در یکی از حسّاس‌ترین دوره‌هایش زندگی کرده‌ایم،
عمودی؛ یعنی گذشته‌ی این کشور، که در تاریخ و ادب و فکرش مطرح بوده است.

              #گفته‌ها_و_ناگفته‌ها
.................................
❇️ شعر از استاد زنده‌یاد سعید نفیسی
.................................

💎کانال دکتر محمّد‌علی اسلامی‌ نُدوشن
🆔 @sarv_e_sokhangoo

سرو سخنگو (دکتر اسلامی نُدوشن)

02 July 2026 17:51

🔴یادی از روشنفکر فرهنگ‌مدار | دکتر محمدعلی اسلامی نُدوشن

https://youtu.be/y3gG5lKhVc4

«روشنفکر فرهنگ‌مدار» روایتی است از زندگی و اندیشه دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن؛ نویسنده، پژوهشگر و از چهره‌های ماندگار فرهنگ ایران.

در این فیلم، برای نخستین بار بخش‌هایی از دو گفت‌وگوی کوتاه و منتشرنشده محمد صادقی (روزنامه‌نگار) با دکتر اسلامی ندوشن را خواهید دید؛ گفت‌وگوهایی که در آبان ۱۳۹۴ و درباره موضوعاتی چون فرهنگ، زندگی و کافه‌نشینی ضبط شده‌اند.

همچنین بخش‌هایی از مراسم بزرگداشت ایشان در خانه هنرمندان ایران (۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۴) به همت انجمن فرهنگی افراز با سخنرانی‌های مصطفی ملکیان و فریدون مجلسی، همراه با تصاویر کمتر دیده‌شده و شعرخوانی دکتر اسلامی ندوشن، در این مستند کوتاه گردآوری شده است.

این فیلم تلاشی است برای ثبت گوشه‌ای از میراث فکری و انسانی یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های فرهنگ معاصر ایران.

https://youtu.be/y3gG5lKhVc4

🆔 @majaalonline