Telegram-канал shahr_naame - شهرنامه | شاهنامه، اساطیر و فلسفه: Unsorted

شهرنامه | شاهنامه، اساطیر و فلسفه

12 October 2026 22:46

📜حافظ و چهره تمدن سوز فرهنگ ایرانی اسلامی

یا: حافظ و فردوسی، دو چهره روح شکوهمند ایرانی

⭕قسمت دو از دو

🖌️قاسم قربانی

🔸با این مقدمه نسبتا طولانی که البته باید شرح و توضیح داده شود، می توان جایگاه حافظ را که به ظاهر جهان سوز و خراباتی است در حیات جامعه و تمدن ایرانی به تماشا نشست و نظاره کرد که تمدن سوزی و جهان گریزی حافظ گونه، چه طور، حافظ ریشه های تمدنی ایران در سخت ترین روزگاران است. دوران حافظ، دوران انحطاط تمدن ایرانی است. دورانی که ایران از پس زخم کهنه حمله مغول، اسیر زخم تازه و هولناک حمله تیمور است. دورانی که از هر گوشه و کنار ایران، شخصی و پرچمی، سر برآورده و مدعی تکه ای از میهن است. در شرایطی که اخلاق و سیاست در دوران انحطاط به سر می برد و ریا و نفاق و ضعف و سستی همه جا را پر کرده است.

🔹در چنین شرایطی که ظاهرا شیرازه ایران از هم پاشیده است و امیدی به شمشیر پهلوان نیست، روح ایرانی به خرابات مغان پناهنده می شود و این حقیقت را متذکر می شود که این جهان بسی کوتاه تر و گذراتر از آنی است که می بینیم. حافظ راوی آن چهره از روح ایرانی است که در هنگام سخت ترین مشکلات که می تواند کهن ترین تمدن ها را از پای درآورد، خود را نمی بازد؛ بلکه منعطف می شود و تا مرز نیستی و فنا خود را کش می دهد؛ ضربات را جذب می کند اما مقاومت می کند و از هم نمی پاشد. به راستی کدام روح جمعی در تاریخ جهان به این حد از شکوه رسیده که یاد بگیرد در تلخ ترین روزگاران، رندانه در لحظه زندگی کند و جام به دست، بر مصیبتهای جهان لبخند بزند؟

🔸حقیقت آن است که حافظ، به عنوان راوی روح ایرانی در لحظاتی که شهر در حال سوختن است، سرمایه های معنوی آن را در خرابات به امانت می سپارد تا بار دیگر به شهر برگردد و بر سریر بنشیند. حافظ راوی حکایت دورانی از حیات ققنوس وار ایران است که، ققنوس آتش گرفته و باید تا زمان معهود در زیر خاکستر بماند.

🔹حافظ، راوی آن نحوه از زیست مقاومانه ایرانی است که خود را تا مرز شکستن خم می کند، اما طاقت می آورد و تسلیم نمی شود؛ بلکه از همین شکست ها، پیروزی می سازد و روح بشر مهاجم بی بهره از تمدن را تسخیر می کند و به خدمت آرمان خود در می آورد.

🔸حافظ در عمق وجود فردوسی زندگی می کند و فردوسی در باطن حافظ زنده باقی می ماند و این دو، نمادی از حلقه های متسلسل زیست مقاومانه انسان ایرانی را به نمایش می گذارند.

📝پی نوشت:

1️⃣جای بسی تأسف است که، غرب زده وطنی، حافظ را برای خراشیدن چهره قدرت در ایران مصرف می کند. و جای بسی تأسف بیشتر است که دوستداران مقاومت، آن قدر که به جلوه های ظاهری قدرت دل بسته اند، از این قدرت عظیم پنهان در روح ایرانی غافل اند و آن گونه که شایسته است به آن احترام نمی گذارند.

2️⃣روبیو در سخنرانی مهم خودش در آتن، فرهنگ غرب را از فرهنگ هلنی تا فلسفه و هنر یونانی تا دوران روم باستان، تا اروپای مسیحی قرون وسطی و تا دوران استعمار و تا امروز، به صورت یک امر واحد سیال زنده و به هم پیوسته روایت کرد. اگر مدعی وراثت یک تمدن کهن هستیم، باید روایتی از پیوستار فرهنگ و تمدن ایرانی داشته باشیم و بتوانیم چهره های متکثر روح ایرانی را در یک پیوستار واحد به تماشا بنشینیم.

20 مهر 1405، روز بزرگداشت حافظ

قسمت یک از دو

@shahr_naame