ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

06 October 2026 07:37

🔰زیستن‌های ارزشمند انسانی در گفت‌وگو با مهدی رضایی؛
قطب‌نمای عملیاتی برای انسان معاصر
چگونه جامه متناسب با قامت وجودی خودمان را انتخاب یا حتی خیاطی کنیم

🔸به گفته مهدی رضایی: «این کتاب دست روی مفهوم «فلسفه زندگی» می‌گذارد و ۱۵ سنت بزرگ فکری، فلسفی و دینی تاریخ بشر (از ادیان تا آیینهای بودا، دائو و رواقی‌گری و تا مکاتب اگزیستانسیالیسم، پراگماتیسم و انسان‌گرایی سکولار ) را بررسی می‌کند تا به خواننده کمک کند «فلسفه شخصی خودش» را انتخاب یا بازسازی کند یا دست‌کم سنت‌های دیگر را بفهمد.»

🔸تمام ۱۵ فصل بر اساس یک اسکلت و الگوی مشخص نوشته شده‌اند که اغلب شامل پیشینه تاریخی، مابعدالطبیعه (دیدگاه درباره جهان و انسان)، اصول اخلاقی، نحوه مواجهه با بحران‌ها (مثل مرگ، اضطراب و اندوه)، و نیز اجمالاً آیین‌های عملی است. این انضباط ساختاری به خواننده اجازه می‌دهد بتواند مکاتب ناهمگون را کنار هم بنشاند و بسنجد. و سومین نکته‌ای که به نظرم می‌رسد این است که کتاب به دنبال فرمول‌های سریع برای شادکامی نیست. فلسفه را به عنوان تلاشی جدی، عقلانی و گاهی دشوار برای مواجهه با رنج، مرگ و فقدان معنا می‌بیند و تعارف‌های رایج کتاب‌های زرد را کنار می‌گذارد

🔸️مسئله کتاب یک پرسش اگزیستانسیال و حیاتی است: «چگونه باید یک زندگی خوب را سپری کرد؟» وقتی انسان در بحران‌های زندگی، مواجهه با رنج، مرگ، معنا و روابط اخلاقی قرار می‌گیرد، فرقی نمی‌کند پاسخش را از انجیل و قرآن گرفته باشد یا از رواقی‌گری و اگزیستانسیالیسم.

🔸کتاب عامدانه نخواسته یک داوری نهایی صادر کند یا یک سنت را برنده اعلام کند؛ کتاب به شکل یک «دادگاه سقراطی» طراحی شده است. وقتی نویسنده فصل اپیکوری از لذت‌های معقول و دوری از جاه‌طلبی می‌گوید، و چند فصل بعد پیتر سینگر در «دیگرگزینی مؤثر» از شما می‌خواهد بخش اعظم ثروت‌تان را برای کاهش رنج گرسنگان جهان ببخشید، این شوک و تنش به جان خواننده می‌افتد: «من کدام‌یک از این دو مسیر را انتخاب خواهم کرد؟ آیا آرامش رواقی و اپیکوری را می‌خواهم یا تعهد رادیکال دیگرگزینانه را؟» بنابراین، کتاب یک صلح کلی ساده‌لوحانه برقرار نکرده است. هرچند سبک کتاب همدلانه است تا ابتدا زیبایی هر فلسفه چشیده شود، اما وقتی خواننده این ۱۵ صدا را کنار هم می‌شنود، عمق ناهماهنگی معرفتی و اخلاقی مکاتب آشکار می‌شود و دقیقاً همین جاست که نوبت به کاربست «عقل نقاد خواننده» برای انتخاب می‌رسد و این مهم را به خواننده می‌سپارد.

🔸️کتاب مدعی نیست که هر راهی که کسی برگزیند لزوماً خوب است. معیار داوری که ویراستاران در تمام طول کتاب بر آن پافشاری می‌کنند، همان «تاب‌آوری در برابر بررسی دقیق» است. یک فلسفه زندگی ممکن است در عمل شکست بخورد؛ مثلاً اگر مابعدالطبیعه آن با حقایق علمی اثبات‌شده در تضاد آشتی‌ناپذیر باشد (مانند انکار واقعیت رنج یا انکار علیت)، یا اگر اخلاق آن منجر به فروپاشی روان‌شناختی فرد یا ویرانی اجتماعی شود، آن فلسفه «خوب» نیست. بنابراین، معیار، انسجام درونی و کارآمدی بیرونی است. بنابراین، کتاب به خواننده نمی‌گوید «همه این‌ها به یک اندازه درست‌اند» (که این نسبی‌گرایی است)؛ بلکه می‌گوید «حقیقت زندگی خوب، جامه یک‌شکلی نیست که بر تن همه انسان‌ها برازنده باشد». کتاب به ما یاد می‌دهد که چگونه جامه متناسب با قامت وجودی خودمان را با استفاده از الگوهای آزموده تاریخ بشر، انتخاب یا حتی خیاطی کنیم».


ibna.ir/x6Kxx

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 09:00

🔰روایتی از ۳ هزار جلد کتابی که معلم ۸۲ ساله گردآورد؛
ردپای یک عمر در قفسه‌های کتابخانه

🔸 کتاب‌ها سالیان درازی است که در خانه «طه شامخی» دبیر ادبیات، روی قفسه‌ها می‌نشینند و بخشی از زندگی او را روایت می‌کنند. مردی که از کودکی با گلستان و بوستان و کتاب‌های عربی انس گرفت‌، در سال‌های معلمی و دانشجویی از هزینه‌های زندگی برای خرید کتاب گذشت و در طول دهه‌ها، نزدیک به سه هزار جلد کتاب و مجموعه‌ای از نشریات و نسخه‌های خطی را گرد آورد نه فقط برای آنکه بخواند، برای اینکه بخشی از این میراث مکتوب برای فردا باقی بماند

🔸️در میان کتاب‌هایی که بیش از همه خوانده است، «آن روزها» یا «الأیام» اثر طه حسین جایگاه ویژه‌ای دارد؛ کتابی که به گفته خودش ده‌ها بار آن را خوانده و هنوز هم دوست دارد دوباره بخواند.

🔸️گاهی نیز کتابی را از دست داده و سال‌ها در پی یافتن آن بوده است. «تاریخ ادبیات» ادوارد براون یکی از همان کتاب‌هایی است که استاد در سفرهایش به شیراز و تبریز به دنبال آن گشت تا سرانجام دوباره آن را به دست آورد.

🔸️در کتاب‌های او، از نظر انتخاب موضوع نیز تنوع دیده می‌شود؛ از زندگی‌نامه‌ها و سرگذشت‌ها و مسائل اجتماعی گرفته تا کتاب‌های فقهی و دینی. در میان مجموعه‌های ارزشمند او، مجموعه ۲۶ جلدی آثار پروفسور مصطفی زلمی جایگاه ویژه‌ای دارد. اما ارزشمندترین بخش کتابخانه، بی‌تردید گران‌بهاترین کتاب آن نیست؛ ارزش واقعی کتاب‌ها در اثری است که بر جان و اندیشه خواننده می‌گذارند.

🔸️شاید مهم‌ترین بخش کتابخانه استاد، مجموعه نشریاتی باشد که با دقت گردآوری و صحافی کرده است. ماهنامه ادبی «سروه» و ماهنامه ادبی «مهاباد» از جمله این آثارند. او شماره‌های یک تا ۲۲۷ «سروه» و شماره‌های یک تا ۲۰۵ «مهاباد» را گردآوری و صحافی کرده و آنها را در قالب مجموعه‌هایی چندجلدی نگهداری کرده است. دلیل این کار را نیز به روشنی بیان می‌کند: پیش‌بینی می‌کرد روزی فرا برسد که این نشریات دیگر منتشر نشوند و همین‌گونه نیز شد. از نگاه او، ارزش این مجموعه‌ها را نمی‌توان با پول سنجید. او آنها را برای نسل‌های آینده، دوستداران زبان و ادبیات کردی و پژوهشگران حفظ کرده است. حتی برخی صحافان، هنگامی که هدف او را از حفظ این آثار می‌فهمیدند، گاهی آنها را رایگان صحافی می‌کردند.

ibna.ir/x6K8M

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:50

🔰نشر لگا «سرخوش و بی‌خیال» نوشته دیوید سداریس را منتشر کرد؛
خنده، در کنار سوگ

🔸عنوان کتاب آمیخته به طنز تلخ است و با
محتوای کتاب جور درنمی‌آید،‌ پدر می‌میرد، آدم‌ها پیر می‌شوند، خانواده زخم دارد، جامعه دچار بحران است و جهان بیرون هم آرام نیست.اما سداریس انگار می‌گوید شاید خوشحال‌بودن به معنای نادیده‌گرفتن تاریکی زندگی نباشد. می‌شود از مرگ حرف زد و خندید. می‌شود از پدری که آزارت داده، دلتنگ شد. می‌شود از تنهایی گفت و هم‌زمان شوخی کرد. می‌شود از جهان عصبانی بود و هنوز به آن علاقه داشت

🔸️بخش قابل‌توجهی از کتاب به دوران همه‌گیری مربوط است. سداریس در قرنطینه نمی‌تواند مثل گذشته سفر کند و برای مخاطبانش اجرا داشته باشد؛ برای همین پیاده‌روی‌های طولانی می‌کند، خانه‌اش را وسواسی تمیز می‌کند و به تغییرات عجیب زندگی روزمره نگاه می‌کند. اما او کرونا را صرفاً به‌عنوان یک بحران پزشکی روایت نمی‌کند؛ برایش تبدیل می‌شود به فرصتی برای دیدن رفتار آدم‌ها وقتی نظم معمول زندگی فرو می‌ریزد. آدم‌ها عصبانی‌تر می‌شوند، خودحق‌پندارتر می‌شوند، از هم فاصله می‌گیرند و در عین حال، بیشتر از همیشه به ارتباط با دیگران نیاز پیدا می‌کنند.

ibna.ir/x6KvW

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:43

🔰نوجوان‌ها چه داستان‌هایی را دوست دارند؟
ردپای سلیقه‌ی نوجوان‌ها در رمان‌های محبوب

🔸فهرستی از رمان‌های محبوب نوجوانان، تصویری متنوع از سلیقه‌ی این گروه سنی به دست می‌دهد: از جهان‌های خیال‌انگیز «ارباب حلقه‌ها» و «هابیت» و ماجراهای «دزد آذرخش» تا داستان‌هایی درباره‌ی تفاوت، هویت، تنهایی و مواجهه با جهان خشن بزرگسالان. کنار هم گذاشتن این آثار نشان می‌دهد که رمان نوجوان الزاماً به یک ژانر یا الگوی ثابت محدود نمی‌شود؛ آنچه میان بسیاری از این داستان‌ها مشترک است، شخصیت‌هایی است که باید در جهانی بزرگ‌تر از خودشان راهی برای شناختن خود و پیدا کردن جایگاهشان پیدا کنند.

🔸️بسیاری از این داستان‌ها درباره‌ی نوجوانی هستند که در جهانی قرار گرفته که هنوز آن را به‌خوبی نمی‌شناسد؛ باید راهش را پیدا کند، با قواعدش کنار بیاید یا در برابر آن‌ها بایستد. شاید همین ویژگی توضیح دهد که چرا نوجوان‌ها گاهی سراغ داستان‌هایی می‌روند که ظاهراً هیچ شباهتی به زندگی روزمره‌ی آن‌ها ندارند.

🔸️نوجوانی خود دوره‌ی خروج از یک جهان آشناست. مدرسه، خانواده و کودکی هنوز وجود دارند، اما دیگر مانند گذشته بدیهی نیستند. استقلال، انتخاب و آینده کم‌کم به مسائل واقعی تبدیل می‌شوند. شاید فانتزی و ماجراجویی به همین دلیل برای این گروه سنی جذاب‌اند: شخصیت داستان هم مانند خواننده در حال کشف قواعد جهانی است که هنوز کاملاً برایش روشن نیست.

🔸️بخشی از آثار محبوب این حوزه، داستان آدم‌هایی هستند که مسئله‌ی اصلی‌شان پیدا کردن جای خودشان در میان دیگران است. «شگفتی» نمونه‌ی روشنی از این الگوست. آگوست با چهره‌ای متفاوت وارد مدرسه می‌شود و مسئله‌ی او فقط گذراندن یک سال تحصیلی نیست؛ او باید با نگاه دیگران به خودش و با تصویری که دیگران از او می‌سازند کنار بیاید.

🔸️آنچه یک کتاب را برای نوجوان جذاب می‌کند، همیشه سن شخصیت اصلی یا گروه سنی درج‌شده روی جلد نیست. ممکن است نوجوان در یک رمان بزرگسالانه با مسئله‌ای روبه‌رو شود که برایش جذاب است و در یک رمان نوجوانانه هیچ ارتباطی با تجربه‌ی خودش پیدا نکند. «شازده کوچولو» نمونه‌ی دیگری از همین وضعیت است؛ کتابی که نسل‌های مختلف خوانده‌اند و نمی‌توان مخاطب آن را در یک گروه سنی محدود کرد. پس مرز ادبیات نوجوان شاید بیشتر از آنکه یک مرز سنی باشد، مرز تجربه باشد: داستانی که مسئله‌ای برای خواننده ایجاد می‌کند، می‌تواند برای او معنا پیدا کند؛ حتی اگر نویسنده در ابتدا مخاطب دیگری را در نظر گرفته باشد.

ibna.ir/x6KwJ

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:29

🔰فریاد قلم علیه کلنگ تخریب؛
ویکتور هوگو چگونه به نجات کلیسای نوتردام کمک کرد؟

🔸رمان درخشان گوژپشت نوتردام اثر ویکتور هوگو در سال ۱۸۳۱، شاهکاری جاودان در ادبیات گوتیک و عاشقانه‌ای پرشور است که از پرده سینمای صامت تا انیمیشن‌های دیزنی بارها بازآفرینی شده است. با این حال، انگیزه بنیادین هوگو از نگارش این کتاب فراتر از خلق یک درام ادبی بود؛ او در پی هدفی حیاتی و فوری برخاسته بود: نجات کالبد فیزیکی کلیسای نوتردام از خطر ویرانی و تخریب کامل.

🔸️انتشار کتاب موجی سهمگین از اشتیاق عمومی را برای نجات بنا برانگیخت. لویی فیلیپ، پادشاه فرانسه، مرمت نوتردام و آثار گوتیک را به اولویت ملی بدل کرد و کمیسیونی ویژه برای نجات میراث تاریخی تشکیل داد. طی ۲۵ سال کار پیوسته، پنجره‌های رنگی اصیل جایگزین شیشه‌های ساده عصر لویی چهاردهم شدند، مناره‌ای رفیع‌تر و آراسته‌تر اوج گرفت و ناودان‌های مشهور شیردال و تندیس‌های بیرونی، دقیقاً بر مبنای توصیفات نگاشته‌شده در کتاب هوگو، از نو آفریده شدند.

ibna.ir/x6Kbc

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:21

🔰سعید علامیان از ناگفته‌های جنگ و چالش‌های تاریخ شفاهی می‌گوید؛
واکاوی آزمون و خطاهای دوران جنگ

🔸️از مصالحِ پراکنده تا بنای حقیقت؛ روایتگری در تاریخ شفاهی

🔸️به نظر من هر چه روایت‌های بیشتری از یک واقعه ثبت شود، مواد و منابع بیشتری در اختیار مورخ قرار می‌گیرد. ممکن است هر کدام از این روایت‌ها بخشی از واقعیت را نشان دهند، اما کنار هم قرار گرفتن آنهاست که می‌تواند به فهم دقیق‌تر تاریخ کمک کند


🔸️راوی امروز ممکن است با اطلاعات امروز خودش، گذشته را روایت کند. یعنی امروز دارد دیروز را روایت می‌کند؛ با حال‌وهوای امروز خودش دارد دیروز را روایت می‌کند. بنابراین نویسنده و مصاحبه‌کننده باید مراقب این مسئله باشند. باید توجه کنند که راوی در زمان وقوع حادثه چه می‌دانسته و چه چیزی را امروز به اطلاعات خودش اضافه کرده است.

🔸️جنگ یک پدیده جدید بود. جنگ هشت‌ساله برای جامعه ما تجربه‌ای جدید بود. پیش از آن، مدت زیادی چنین جنگ گسترده‌ای را تجربه نکرده بودیم. طبیعی است که در چنین شرایطی تصمیم‌ها همیشه درست از آب درنیاید. آزمون و خطا در کار بوده است. یک تصمیم گرفته شده و ممکن است به شکست منجر شده باشد. اما بسیاری از راویان، چون خودشان در آن تصمیم‌ها دخیل بوده‌اند، شاید دل‌شان نخواهد درباره این بخش‌ها صحبت کنند. دوست ندارند تصمیمی که گرفته‌اند به شکلی روایت شود که نشان دهد تصمیم درستی نبوده است.

🔸️من تاریخ شفاهی را مواد اولیه تاریخ می‌دانم. این روایت‌ها، خاطرات و اسناد در اختیار مورخ قرار می‌گیرند و مورخ باید آنها را بررسی کند، کنار هم بگذارد و از آنها استفاده کند. مورخ باید منابع مختلف را ببیند. ممکن است در میان روایت‌های شفاهی نکته‌ای پیدا کند که در منابع دیگر وجود نداشته باشد و آن را وارد پژوهش تاریخی کند. در نهایت، هدف تاریخ شفاهی این نیست که همه روایت‌های متفاوت را حذف کنیم و فقط یک روایت باقی بماند. اتفاقاً گاهی همین تفاوت‌ها، تناقض‌ها و هم‌پوشانی‌ها هستند که به پژوهشگر کمک می‌کنند. خاطره، روایت، سند و یادداشت، همه مواد اولیه‌اند. مورخ این مواد را بررسی می‌کند، آنها را کنار هم می‌گذارد و از دل آنها روایت تاریخی را شکل می‌دهد. تاریخ هم در این معنا، یک امر مطلق و تمام‌شده نیست؛ با کشف منابع جدید و شنیده شدن روایت‌های تازه، امکان بازخوانی آن وجود دارد.

ibna.ir/x6Kvd

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:04

🔰در گفت‌وگو با مترجم کتاب «شخصیت» مطرح شد؛
چرا عاشق شخصیت‌های «بریکینگ بد» و «سوپرانوز» شدیم؟

🔸برومندی گفت: باورپذیری از نظر مک‌کی مهم‌ترین رکن شخصیت است، اما در کنار آن مخاطب باید بتواند با شخصیت همذات‌پنداری کند. وقتی این اتفاق بیفتد، مخاطب پای فیلم، سریال یا کتاب می‌ماند

🔸️هر زمان درباره فیلمنامه‌هایی صحبت می‌کنیم که قصه تعریف می‌کنند، کتاب «داستان» مک‌کی است. او ساختار داستان، صحنه‌ها، لحظه‌ها و حتی واحدهای بسیار جزئی روایت را مطرح می‌کند. یکی از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب «داستان»، توضیح درباره‌ تبدیل کلیشه‌ها به غیرکلیشه است. مباحثی مانند حادثه‌ محرک، نقاط اوج، نقاط میانی، طراحی کشمکش و ساختار روایت را با بررسی نمونه‌های متعدد از فیلم‌های موفق -چه از نظر منتقدان و چه از نظر بازار- توضیح می‌دهد. کتاب «شخصیت» مملو از مثال است و مثل یک دستورالعمل عملی کاربرد دارد.

🔸شخصیت از نظر مک‌کی دارای دو بعد بیرونی و درونی است. بعد بیرونی شامل تمام ویژگی‌های قابل مشاهده مثل جنسیت، ظاهر و پیشینه خانوادگی، شغل، وضعیت مالی، تحصیلات و سایر ویژگی‌های قابل مشاهده است. اما بُعد درونی به دنیای ذهنی و روانی شخصیت مربوط می‌شود. اینکه چرا تصمیم خاصی می‌گیرد، چطور واکنش نشان می‌دهد و آیا رفتارهایش حاصل اراده آزاد است یا جبر.

🔸️مک کی هم در کتاب «داستان» و هم در کتاب «شخصیت» روی چند نکته تاکید می‌کند. اول اهمیت تجربه‌ شخصی نویسنده است. طبیعی است نویسنده‌ای که امروز جنگ را تجربه کرده، می‌تواند درباره آن باورپذیرتر بنویسد. اما او تاکید می‌کند که نباید به تجربه‌ شخصی محدود شد. عنصر دوم، تخیل است. از طریق خواندن رمان، تماشای فیلم و دیدن تئاتر می‌توان تخیل را پرورش داد و تجربه‌هایی را که شخصا نداشته‌ایم، تا حدی تجربه کنیم

ibna.ir/x6JhS

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:04

🔰حافظ موسوی در نشست «طلا در مس» مطرح کرد؛
نقدهای تند براهنی مانند «بمب» در فضای ادبی منفجر می‌شدند

🔸در نشستی با محوریت کتاب «طلا در مس»، حافظ موسوی ابتدا به بررسی تضادهای نظری و «داینامیک ذهن» رضا براهنی پرداخت و از نوسان او میان نقد جامعه‌شناختی و ساختارگرایی گفت؛ سپس کامیار عابدی با رویکردی پژوهشی، این تحلیل‌ها را بسط داد و تبیین کرد که چگونه براهنی با تکیه بر منابع غنی غربی، استانداردهای نقد شعر معاصر را در دهه‌ی ۴۰ بازتعریف و نظام‌مند

🔸یکی از ویژگی‌های مهم دکتر براهنی این بود که تحرک ایجاد می‌کرد. هر نقدی که می‌نوشت، نقدی بود که واکنش و گفت‌وگو برمی‌انگیخت. به این ترتیب، فضای شعر فارسی را به حرکت درمی‌آورد و این التهاب و تحرک، به نظر من، اتفاق خوبی بود.

🔸️این ویژگی را در نقدهایی هم که دکتر براهنی در آن دوره می‌نوشت، می‌توان دید. نمی‌شد از کنار زبان براهنی بی‌تفاوت گذشت. نوشته‌های او واکنش ایجاد می‌کرد و خواننده را وارد بحث می‌کرد

🔸️با اینکه هم دستغیب و هم براهنی از ادبیات متعهد دفاع می‌کردند، در عین حال در بسیاری از موارد رودرروی یکدیگر قرار می‌گرفتند و درگیر جدال‌های قلمی بودند. این تصویر به نظرم جالب است؛ اینکه در دل همین بحث‌ها و اختلاف نظرها، به وضعیتی رسیدیم که امروز درباره‌ی تاریخ نقد شعر معاصر صحبت می‌کنیم.

🔸️این بحث درباره‌ی حقوقی و دستغیب بود. وقتی به دکتر براهنی می‌رسیم، به نظر من باید به این نظریه‌ی رایج هم توجه کنیم که نقد مدرن ما با دکتر براهنی آغاز می‌شود.

🔸️اگر بخواهیم کمی به عقب‌تر برگردیم و ببینیم دکتر براهنی و دیگران بر شانه‌ی چه کسانی ایستاده بودند، می‌توانیم در تاریخ مشروطه به برخی نوشته‌های آن دوره اشاره کنیم؛ مثلاً نوشته‌های فتحعلی آخوندزاده در «مکتوبات».

🔸️یکی از ویژگی‌های مهم کتاب، مباحث نظری آن است. در آن دوره، مباحث نظری نقد ادبی غربی هنوز به شکل گسترده و منسجم در ایران معرفی نشده بود و بیشتر با ادبیات مدرن و معاصر ارتباط داشت. براهنی در «طلا در مس» کوشید این نظریه‌ها را، گاهی به صورت اجمالی و گاهی با تفصیل، توضیح دهد و معرفی کند.

🔸️نکته‌ی مهم این است که براهنی در «طلا در مس»، مباحث مرتبط با نقد ادبی انگلیسی و آمریکایی در سه دهه‌ای که درباره‌ی آن صحبت کردیم، به‌ویژه از دهه‌ی ۱۹۳۰ تا اوایل دهه‌ی ۱۹۶۰، را با آثار و جریان‌های فکری دیگری که به زبان انگلیسی ترجمه شده بودند، در کنار هم قرار می‌دهد

ibna.ir/x6Kwj

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 07:36

🔰گفت‌وگو با زهرا محققیان پیرامون کتاب «جنسیت و دیگری‌سازی»؛
سیمای زن مسلمان در عصر عباسی
تصویر زن در متن چگونه ساخته شد

🔸به گفته مترجم: «زالشیخ به‌جای این‌که دنبال «زنان واقعی» در دل تاریخ بگردد، می‌پرسد تصویر زن در متن چگونه ساخته شده و چه کارکردی داشته است. خودش تصریح می‌کند که متون ادبی را نباید پنجره‌ای رو به گذشته گرفت، بلکه باید سازوکارهای متنیِ ساخت ایدئولوژی و بازنمایی را در آن‌ها دید.»

🔸️اهمیت این کتاب پیش از هر چیز در روش آن است. الشیخ به‌جای این‌که دنبال «زنان واقعی» در دل تاریخ بگردد، می‌پرسد تصویر زن در متن چگونه ساخته شده و چه کارکردی داشته است. خودش تصریح می‌کند که متون ادبی را نباید پنجره‌ای رو به گذشته گرفت، بلکه باید سازوکارهای متنیِ ساخت ایدئولوژی و بازنمایی را در آن‌ها دید. نیکولا کلارک، یکی از منتقدان کتاب، یادآور می‌شود که این رویکرد از نظریه پسااستعماری و از پژوهش‌هایی مثل آثار بوحدیبه درباره جنسیت و امر جنسی در جهان پیشامدرن بهره می‌گیرد.

🔸️به نظر مؤلف، بازنمایی زنان در تاریخ‌نگاری اسلامی حول چند الگوی تکرارشونده می‌چرخد. اصلی‌ترین‌شان دوگانه‌سازی اسلام در برابر جاهلیت است. نمونه روشنش قصه «زنان بدکاره حضرموت» در مقدمه کتاب است: گفته می‌شود این زنان با شنیدن خبر مرگ پیامبر(ص) آشکارا شادی کردند و ابوبکر دستور مجازات سخت‌شان را داد. این یک روایت است، اما سه کار هم‌زمان انجام می‌دهد؛ هراس از بازگشت شرک را بیان می‌کند، زنان را نماد جاهلیتِ در برابر اسلام می‌سازد، و نظم را با سرکوب همان زنان برمی‌گرداند.

🔸️هسته استدلال کتاب در این‌جا سیاسی است. سنت متنی عباسی نسبت به امویان هم‌دلی نداشت و آنان را فاسد و بی‌خدا نشان می‌داد تا حکومت تازه‌ای که جایشان نشسته بود موجه جلوه کند. هند بنت عتبه دقیقاً از همین‌جا اهمیت می‌یابد؛ او فقط یک زن جاهلی نیست، مادر نخستین خلیفه اموی است، و همین نسب او را به ابزاری برای نقد خاندان حاکم بدل می‌کند. وقتی می‌خواهند امویان را بی‌اعتبار کنند، از مادر بنیان‌گذارشان شروع می‌کنند

ibna.ir/x6Kwp

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 12:49

🔰بازخوانی حاشیه نوبل ادبیات ۲۰۲۶
دولت‌آبادی با ضریب ۱ به ۴۰؛ شانس واقعی یا هیجان اکتبری رسانه‌ها؟

🔸چند روز مانده به اعلام برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۶، نام محمود دولت‌آبادی، رمان‌نویس برجسته ایران و خالق «کلیدر» و «جای خالی سلوچ»، با ضریب ۱ به ۴۰ در فهرست شانس‌های بنگاه شرط‌بندی بریتانیایی «لدبروکس» دیده شده است. حضور یک نویسنده ایرانی در کنار چهره‌های سرشناس جهان، بار دیگر پرسش قدیمی را زنده کرده است: این فهرست‌ها چه می‌گویند و آیا مسیر نوبل از دفتر یک بنگاه شرط‌بندی در لندن می‌گذرد.

🔸️در میان این اعداد و ارقام، آنچه اهمیتی واقعی دارد، جایگاه خود نویسنده است. دولت‌آبادی با آثاری چون «کلیدر» ــ بلندترین رمان فارسی که نگارش آن حدود پانزده سال به درازا کشید ــ «جای خالی سلوچ» و «کلنل»، جایگاهی تثبیت‌شده در ادبیات معاصر جهان دارد. آثار او به دست‌کم یازده زبان ترجمه شده است: «جای خالی سلوچ» به انگلیسی (ترجمه کامران رستگار)، سوئدی، نروژی، فرانسوی، آلمانی و ایتالیایی؛ «کلنل» به انگلیسی (ترجمه تام پتردیل) که در سال ۲۰۱۳ نامزد جایزه بهترین کتاب ترجمه آمریکا شد، و همچنین به آلمانی، ایتالیایی و عبری؛ و «عطش» به انگلیسی با ترجمه مارتین ویر. گزارش‌های رسانه‌ای داخلی نیز تأیید کرده‌اند که اکنون ۱۶ عنوان از آثار او در کتابخانه نوبل ــ کتابخانه عمومی وابسته به آکادمی که از سال ۱۹۰۱ دایر است ــ نگهداری می‌شود. البته باید صادق بود: هیچ مدرکی وجود ندارد که تعداد کتاب‌ها در این کتابخانه معیاری کمّی برای داوری باشد؛ اما حضور گسترده یک نویسنده در چرخه جهانی کتاب، بی‌تأثیر بر دیده‌شدن او نیست. دولت‌آبادی پیش‌تر نیز ــ از جمله در سال ۲۰۲۴ با ضریب ۱ به ۳۳ ــ در همین لیست‌ها حضور داشته و جایزه ادبیات خانه فرهنگ‌های جهان برلین (۲۰۰۹) را نیز دریافت کرده است.

🔸️افراد واجد شرایط ــ برندگان پیشین، اعضای آکادمی‌ها، استادان دانشگاه‌ها و رؤسای انجمن‌های نویسندگان ــ تا پایان ژانویه حق معرفی دارند؛ کمیته نوبل فهرست را به بیست نفر و سپس در ماه مه به پنج نفر نهایی می‌رساند و داوران تابستان را به خواندن آثار این پنج نفر می‌گذارند. یعنی هیچ‌کس بیرون از این دایره محدود نمی‌داند دولت‌آبادی در فهرست هست یا نیست. جالب آنکه آرشیوهای آشکارشده نشان می‌دهد در سال ۱۹۴۹ عیسی سپهبدی، استاد دانشگاه تهران، محمدعلی جمالزاده را برای نوبل معرفی کرده بود؛ از جمله معدود ایرانیانی که نامشان در اسناد رسمی آمده است. پس آنچه امروز در رسانه‌ها می‌خوانیم، نه نامزدی رسمی، که گمانه‌زنی بیرونی است.

ibna.ir/x6Kvz

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 08:34

🔰نگاهی به کتاب «آتش‌ها بر قفسه‌ها» نوشته‌ی ابراهیم زولی؛
ردپای سانسور در سرگذشت کتاب‌های ممنوع

🔸میرزا الخویلدی در گزارشی در روزنامه‌ی «الشرق الأوسط» به معرفی کتاب «آتش‌ها بر قفسه‌ها: حکایت‌های کتاب‌های ممنوعه» نوشته‌ی ابراهیم زولی، نویسنده و شاعر سعودی، پرداخته است؛ کتابی که به سراغ سرگذشت آثاری می‌رود که با سانسور و ممنوعیت مواجه شده‌اند. زولی در این اثر تلاش می‌کند مفهوم «کتاب ممنوع» را دقیق‌تر بررسی کند و نشان دهد سانسور می‌تواند از حکم رسمی و توقیف فراتر برود و به توزیع، ناشران، شایعات، حذف از کتابخانه‌ها و حتی خودسانسوری نیز برسد

🔸الخویلدی در معرفی کتاب می‌نویسد زولی بحث خود را با تجربه‌های شخصی‌اش از کتاب‌ها و نوارهای ممنوع آغاز کرده است. برای او، برچسب «ممنوع» از دوران کودکی جذابیتی ویژه داشته و کنجکاوی برای کشف آنچه پنهان شده را برمی‌انگیخته است؛ تجربه‌ای که از کتاب‌های مربوط به فرهنگ جنسی و اشعار نزار قبانی تا تکثیر کتاب‌های کمیاب و نوارهای صوتی در دوران دانشگاه ادامه یافته است.

🔸به نوشته‌ی الخویلدی، زولی تأکید می‌کند که ممنوعیت را نباید «شهادت کیفیت» یک اثر دانست. سانسور ممکن است پیرامون متنی کم‌اهمیت هیاهو ایجاد کند یا اثری مهم را به انزوا و فراموشی بکشاند.

🔸بخش دیگری از کتاب به «خودسانسوری» اختصاص دارد. زولی آن را از پیچیده‌ترین شکل‌های سانسور می‌داند؛ وضعیتی که نویسنده پیش از مجازات، جمله‌ای را حذف می‌کند یا ناشر از انتشار کتابی صرف‌نظر می‌کند، زیرا هزینه‌ی انتشار آن را بالا می‌بیند. در چنین وضعیتی، تصمیمی رسمی برای ممنوعیت وجود ندارد که بتوان درباره‌ی آن اعتراض کرد. آنچه باقی می‌ماند ممکن است متنی ناقص، دست‌نوشته‌ای منتشرنشده یا حتی جای خالی چیزی باشد که خواننده هرگز از وجودش باخبر نمی‌شود.


ibna.ir/x6Kvy

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 08:22

🔰روایتی از انقلاب فرانسه؛
«داستان دو شهر» دیکنز و واقعیت‌های تاریخی که گفته نمی‌شود

🔸بررسی تازه‌ای از رمان «داستان دو شهر» نوشته چارلز دیکنز نشان می‌دهد این اثر، با وجود برخی اغراق‌ها و آزادی‌های ادبی، تصویری قابل‌توجه از نابرابری اجتماعی، سوءاستفاده از قدرت سلطنتی و برخی وقایع خونین انقلاب فرانسه ارائه کرده است.

🔸یکی از دقیق‌ترین بخش‌های رمان، توصیف شکاف شدید طبقاتی در فرانسه پیش از انقلاب است. جمله مشهور آغازین کتاب، «بهترین زمان‌ها بود، بدترین زمان‌ها بود»، به‌خوبی شرایط متناقض جامعه فرانسه را در آستانه انقلاب به تصویر می‌کشد.

🔸️یکی دیگر از عناصر مهم داستان، زندانی شدن ۱۸ ساله دکتر الکساندر مانه، پدر لوسی مانه، در زندان باستیل است. در رمان، او بدون محاکمه و بر اساس فرمانی سلطنتی موسوم به «نامه مهر» یا lettre de cachet زندانی شده است.

🔸️جالب آنکه در «داستان دو شهر»، بخش عمده‌ای از وقایع انقلاب تا پایان رمان رخ نمی‌دهد. برای نمونه، یورش معروف به باستیل در فصل بیست‌ویکم، یعنی تقریبا دو سوم مسیر کتاب، اتفاق می‌افتد.

ibna.ir/x6K8p

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 08:13

🔰محمد حمزه‌زاده:
مهم‌ترین دشمن تاریخ شفاهی، زمان است

🔸محمد حمزه‌زاده، پژوهشگر و فعال حوزه فرهنگ و ادبیات و منتقد ادبی، با اشاره به چالش‌های ثبت خاطرات جنگ و انقلاب گفت: مهم‌ترین مسئله امروز در تاریخ شفاهی، این نیست که حافظه راوی پس از گذشت چند دهه تا چه اندازه دچار خطا یا تغییر شده است؛ مسئله مهم‌تر این است که محتوایی که در ذهن راویان وجود دارد، در معرض از دست رفتن است و باید پیش از آنکه زمان آن را از بین ببرد، ثبت و پیاده شود

🔸این نویسنده با اشاره به نقش روایت‌های متعدد در سنجش خاطرات ادامه داد: یک جایی این روایت‌ها به هم می‌رسند و می‌توانند یکدیگر را اصلاح کنند. اگر بخواهیم مثال بزنیم، شبیه یک چهارراه است که خودروها در آن ناچارند سرعت یکدیگر را کنترل کنند؛ همه نمی‌توانند با هر سرعتی حرکت کنند. روایت‌های مختلف نیز وقتی در کنار هم قرار می‌گیرند، امکان مقایسه و سنجش پیدا می‌کنند.

🔸کاری که تاریخ شفاهی امروز باید انجام دهد، این نیست که بیش از اندازه درگیر این پرسش شود که کدام بخش خاطره تحریف شده و کدام بخش واقعیت دارد. به نظر من، در این مرحله، ثبت و پیاده‌سازی خاطرات اهمیت بیشتری دارد. نباید مدام به دنبال این باشیم که راوی را کنترل کنیم یا هنگام روایت، او را اصلاح کنیم.


🔸️یکی از ظرفیت‌های مهم تاریخ شفاهی همین است که یک واقعه را از زبان چند نفر و از زاویه‌های مختلف ثبت کنیم. در چنین شرایطی، روایت‌ها در کنار هم قرار می‌گیرند و مخاطب نیز امکان بیشتری برای درک ابعاد مختلف یک واقعه پیدا می‌کند.

ibna.ir/x6KtW

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 08:02

🔰در میزگرد نقد و بررسی رمان «خشت و خون» بررسی شد؛
چه کسی گفته ما خوابیم؟

🔸در نشست نقد و بررسی رمان «خشت و خون» ، منتقدان با تمرکز بر شخصیت‌پردازی‌های جسورانه‌ی نویسنده، به بررسی این موضوع پرداختند که چگونه حسین قره با بهره‌گیری از عناصر جادویی و افسانه‌های کهن، بسترِ متفاوتی را برای رویاروییِ تاریکی و روشنایی در ذهن مخاطب طراحی کرده است.

🔸️«خشت و خون» با محوریت مفهوم بیداری، روایتی است از سفر چهار مرد عاشق از قلمروِ خیال به سرزمینِ تاریخ. چهار سوارِ داستان — امیرزاده تکخال، سعیر، قانون پسر یما و غولتش (همان که در اتاق بهار فقط یک کلمه گفت) — هر یک گذشته‌ای را پشت سر گذاشته‌اند.

🔸این چهار شخصیت در آغاز رمان یک مواجهه‌ی غافلگیرکننده دارند؛ هم برای خواننده و هم برای خود شخصیت‌ها. سه نفر از آن‌ها، قانون را که شخصیت چهارم است، در آن وضعیت پیدا می‌کنند و همین آغاز طوفانی باعث می‌شود خواننده خیلی زود درگیر داستان شود. به‌خصوص آنجایی که وارد ذهن گرگ می‌شویم و از طریق ذهن گرگ گذشته‌ی شخصیت قانون را می‌بینیم، به نظرم بسیار خوب اجرا شده است.

🔸متن بر پایه‌ی تقابل‌های زیادی شکل گرفته است. ابتدا فکر می‌کردم با یک حماسه روبه‌رو هستم؛ یک حماسه‌ی تاریخی، سوررئال و چندلایه. اما بعد از چند بار خواندن و برگشتن از متن، به این پرسش رسیدم که چرا این شخصیت‌ها چنین ویژگی‌هایی دارند؟ آن حجم زیاد پرداخت شخصیت‌ها چه جایگاهی در روایت کامل دارد؟

🔸️ این یک رمان پسااختارگراست. یک روایت کلان در آن تحت تأثیر خرده‌روایت‌های و روایت‌های کوچک شخصیت‌ها شکل می‌گیرد؛ داستان زندگی هرکدام از این شخصیت‌ها، اینکه چگونه به دنیا آمده‌اند، چه بر آن‌ها گذشته، چه سفرهایی کرده‌اند و چه تجربه‌هایی داشته‌اند. این داستان‌ها کنار هم قرار می‌گیرند و روایت کلی را می‌سازند.

🔸این آدم‌ها از سر ناچاری یکدیگر را پیدا می‌کنند. کس دیگری وجود ندارد. همه‌ی این‌ها از دالان مرگ عبور کرده‌اند؛ همه یک‌بار تا مرز مرگ رفته‌اند و برگشته‌اند. به نظرم یکی دیگر از شخصیت‌هایی که می‌شود درباره‌اش صحبت کرد، همان ساربان مرگ است. او به این‌ها می‌گوید که شما بین دو آینه گیر کرده‌اید. هرچقدر این‌ها تغییر می‌کنند، او می‌گوید شما در دو تاریخ، بین دو آینه‌ی ابدی گرفتار شده‌اید.

🔸این اثر یک کار پساساختارگرا می‌شود که می‌توان در آن یک خط تاریخی را دید؛ خطی که در طول تاریخ ادامه پیدا کرده است.

🔸تاریخ مردانه است و اگر بخواهیم بگوییم این داستان هم در همان مسیر، روح تاریخ را بازتولید کرده.اگر شما بخواهید روح تاریخ را در متن پیاده کنید، خشونت هم بخشی از آن است؛ به‌ویژه در آن بخش آخر که جلادان می‌خواهند مردم را بکشند.

ibna.ir/x6K8G

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 07:50

🔰کتاب «کودک درون» در گفت‌وگو با امید حسینی؛
بیشتر اختلاف‌ها میان دو کودک درون رخ می‌دهد

🔸امید حسینی، مترجم کتاب «کودک درون» اثر اشتفانی اشتاهل، می‌گوید بسیاری از اختلاف‌ها، واکنش‌ها و الگوهای رفتاری ما نه از تصمیم‌های آگاهانه‌ی بزرگسالی، بلکه از زخم‌ها و تجربه‌های حل‌نشده‌ی دوران کودکی سرچشمه می‌گیرند

🔸️در فرهنگ عامه‌ی ما درک واضح و درستی از مفهوم کودک درون وجود ندارد. بیشترمان کودک درون را فقط به این مفهوم محدود می‌کنیم که مثلاً اگر کسی خیلی شوخ یا پرانرژی باشد، می‌گوییم: «فلانی کودک درونش بیش‌فعاله!» اما کودک درون مفهومی بسیار گسترده‌تر از این‌ها دارد و تأثیر زیادی بر باورها و زندگی‌مان می‌گذارد. به‌نظرم خانم اشتاهل تصویر جذابی از کودک درون ارائه داده و شخصیتی مستقل و ملموس به آن بخشیده است که درک آن را بسیار آسان‌تر می‌کند.

🔸️نویسنده عقیده دارد یکی از مهم‌ترین هدف‌های کودک درون این است که به هر دری بزند تا شرمساری‌ها و آسیب‌هایی را که در کودکی تجربه کرده، دوباره تجربه نکند. ما در سطح ذهن هشیارمان، بزرگسالانی مستقلیم که زندگی‌مان را می‌کنیم؛ اما در سطح ناهشیار، کودک درونمان بر درک، رفتار، شیوه‌ی حس‌کردن و تفکرمان سایه می‌اندازد. به‌لحاظ علمی هم ثابت شده است که ذهن ناهشیار ما حدود هشتاد درصد از تجربه‌ها و عمل‌هایمان را رقم می‌زند. برای توصیف بهتر این فرایند، مثالی جالب در کتاب آمده است: هر بار سارا مسئله‌ای را فراموش می‌کند که برای همسرش، مایکل، مهم است، مایکل عصبانی می‌شود. این اواخر، سارا هنگام خرید از فروشگاه یادش رفت چیپس محبوبِ مایکل را بخرد. مایکل هم حسابی از کوره دررفت. سارا حیرت کرد؛ چون برای او قضیه فقط یک بسته چیپس بود، اما برای مایکل انگار دنیا به آخر رسیده بود.

🔸️«راهبردهای خودمحافظت‌گری» یکی از ایده‌های محوری کتاب هستند و نویسنده به‌تفصیل درباره‌ی آن‌ها صحبت می‌کند. همه‌ی ما در کودکی، برای مواجهه با احساسات ناخوشایند یا به‌کلی اجتناب از این احساسات، چنین سازوکارها یا راهبردهایی را شکل می‌دهیم. این راهبردها نتیجه‌ی برآورده‌نشدن نیازهای اساسی روان‌شناختی‌اند.

ibna.ir/x6KtH

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

06 October 2026 07:29

🔰روایتی از تدوین ۳۵۰ مدخل؛
دانشنامه گلستان درگذر یک دهه؛ از آغاز شکل‌گیری تا عصر هوش مصنوعی

🔸️شاید ۱۰ سال، زمانِ کوتاهی برای تدوینِ تاریخِ یک سرزمین باشد، اما برای پروژه‌ پژوهشی چون «دانشنامه گلستان» که باهدف احیای فرهنگ بومی پا به عرصه‌ ظهور گذاشت عمری پُر از تجربه است. رحمت‌الله رجایی سرپرست این مجموعه، از مسیرهای طی شده، افق‌های پیش‌رو و اقدامات و چشم‌انداز دیجیتال این اثر مرجع می‌گوید


🔸در میان تلاش‌های صورت گرفته در گوشه و کنار کشورمان ، «دانشنامه گلستان» که در سه جلد و به همت مؤسسه فرهنگی میرداماد نخستین بار در سال ۱۳۹۵ به زیور طبع آراسته شد جایگاه ویژه‌ای دارد. مجموعه‌ای که در اسفندماه همان سال و در مراسمی در تالار اندیشه مؤسسه فرهنگی میرداماد، با حضور آیت‌الله نور مفیدی بنیان‌گذار مؤسسه فرهنگی میرداماد و سید رضا صالحی امیری، وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی و اصحاب فرهنگ و اندیشه از استان‌های گلستان، مازندران و تهران از آن رونمایی به عمل آمد.

🔸این اثر که حاصلِ تلاش و همت ۸۵ نویسنده از جای‌جای ایران است، آینه‌ای تمام‌نما از تاریخ، جغرافیا، مشاهیر و آداب‌ورسوم گرگان (جرجان و استرآباد) را پیش روی ما قرار می‌دهد.

🔸️امر تدوین و گردآوری دانشنامه بر اساس نیاز صورت گرفت. متأسفانه سرزمین گرگان به‌رغم تاریخ کهن، مشاهیر نامدار، منابع طبیعی غنی و .. در بسیاری از موارد فاقد مستندات و نوشته‌های مکتوب بود و با درک همین نیاز، تلاش شد شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات با استفاده از روش دانشنامه انجام بپذیرد و برای تحقق این امر، مرکز دانشنامه گلستان در سال ۱۳۸۴ در مؤسسه فرهنگی میرداماد تأسیس شد.

🔸یکی از ویژگی‌های دانشنامه گلستان، توجه به حوزه علوم طبیعی به مفهوم عام است که نزدیک به یک‌صد مقاله را در برمی‌گیرد، گفت: از این مقالات ۳۵ مقاله اختصاصاً در حوزه آب به نگارش درآمده که بیش از همه نشانگر توجه مرکز دانشنامه به همه علوم بشری و مسائل موردنیاز است.


ibna.ir/x6KbB

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:52

🔰زندگی‌نامه یهودی ضد صهیونیست منتشر شد؛
یک زندگی انقلابی

🔸تونی کلیف از ابتدا با گرایش تروتسکیست علاوه بر «حزب کارگران سوسیالیست» در مبارزات سندیکایی و احزاب چپ بین‌المللی فعال بود و در مقابل گرایشات استالینیستی مواضع انتقادی داشت. او از منتقدان شوروی بود و آن را «سرمایه‌داری دولتی بوروکراتیک» نامید

🔸️پشت جلد کتاب این متن به نقل از کلیف آمده است: «هنگام مرور اولین پیش‌نویس این کتاب با خود فکر کردم که خواننده می‌پرسد چرا این‌قدر به پیچ‌وتاب‌ها و تغییرات در وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی و توازن نیروهای طبقاتی پرداخته شده است؟ به‌عنوان شاگرد لنین، به‌خوبی یاد گرفتم که راهبرد و تاکتیک‌ها باید با توجه به تغییرات وضعیت عینی تغییر کنند. راننده اتومبیل در جاده‌ای کوهستانی صعب‌العبور در صورت تمایل به پیشگیری از اتفاق ناگوار، باید پیچ‌وخم‌های جاده را با دقت دنبال کند. تطبیق‌یافتن با شرایط عینی برای یک انقلابی بسیار دشوارتر از آن راننده اتومبیل است. تصور کنید که مه جاده‌ای مارپیچ را چنان فراگرفته که تشخیص پیچ‌وخم‌های آن بسیار سخت است. درک تغییرات واقعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی نیز کاری بسیار پیچیده و غالباً ‌به‌شدت دشوار است. باید از لنین بیاموزیم که انقلابی کسی نیست که مرتکب هیچ خطایی نشود، بلکه کسی است که اشتباهات خود را بپذیرد و به‌سرعت اصلاح کند.»

ibna.ir/x6Ktq

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:47

🔰نگاهی به کتاب «مسیح: یک زندگینامه» نوشته جک مایلز؛
مرگی برای نجات و بخشش انسان

🔸در درام زندگی خدا، شاید مسیح معصوم‌ترین شخصیت باشد که تن به مرگی شکوهمند و افتخارآمیز می‌دهد. مسیح می‌میرد تا تقاص عهد قدیم را (که به تمامی اجرا نشده) پس دهد، و می‌میرد تا نژاد بشر را نجات دهد. تمثال مسیح بر روی صلیب تصویری اندوه‌آور است اما همزمان شادی‌بخش و نویدبخش نیز هست چراکه نوید بخشش انسان و آغاز یک زندگی جدید را می‌دهد

🔸️زندگینامه خدا، به زندگی خدایی می‌پردازد که عهد آغازین را با انسان بست؛ عهدی سخت‌گیرانه که بعد از پیچ‌وتاب‌های بسیار حاصل شد اما زندگینامه مسیح، داستان خدایی را روایت می‌کند که برای نجات انسان از مرگ، نیستی و گناه به زمین آمد، میان مردم زیست؛ حواریونی برگزید و به صلیب کشیده شد؛ سپس از گور برخاست و به ملکوت آسمان رفت. برای مطالعۀ این کتاب‌ها، بایستی موقتا، از پیش‌داوری‌ها و عقاید مرسوم دینی فاصله گرفته و پذیرای تلقیات خاص مایلز باشیم؛ همچنین بهتر است قبل از شروع این کتب، با الهیات مسیحی هم آشنا باشیم. با وجود اینکه بحث مایلز، گویا و واضح است اما در چنان سطحی قرار دارد که شاید مخاطبان ناآشنا با الهیات مسیحی را شگفت‌زده سازد. برای بسیاری از خوانندگان شاید مشهود نباشد که چرا زندگی مسیح در امتداد زندگی خدا قرار دارد یا اصلا چرا خدا ممکن است زندگی را وانهد و موقتا مرگ را برگزیند و علی‌رغم تمامی تلاش مایلز برای تشریح و تفسیر، ممکن است این موضوعات همچنان گنگ بمانند.


🔸️مایلز می‌نویسد:«خدا بدیلی دارد تا مسیر پرفرازونشیبش را با رسوایی به پایان برساند. او به جای آنکه بی‌پروا اعلام کند نمی‌تواند دشمنانش را شکست دهد، می‌تواند اعلام کند که دشمنی ندارد، که اکنون تمایز بین دوست و دشمن را به رسمیت نمی‌شناسد. او می‌تواند دادِ سخن بدهد که اکنون همۀ مردمان را دوست دارد و فرقی میانشان نمی‌گذارد، همانطور که خورشید یکسان بر همه‌جا می‌تابد و سپس بر اساس قانون عهدِ موسعِ جدید، تاکید کند که مخلوقاتش در نسبت با یکدیگر همان تساهل بی‌پایانی را در قبال خطاکاران در پیش گیرند که او آن را به طور فردی و جمعی در قبال همۀ آنان در پیش گرفته است.»


ibna.ir/x6Kwb

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:32

🔰بررسی تجربه‌ی زنان عرب در شرایط جنگ و منازعه؛
«زنان عرب در جنگ‌ها»؛ روایت زندگی در سایه‌ی جنگ

🔸روزنامه‌ی «العربی الجدید» در گزارشی به بررسی کتاب «زنان عرب در جنگ‌ها: رنج و توانمندی» پرداخته است؛ مجموعه‌مقاله‌ای منتشرشده از سوی مرکز مطالعات وحدت عربی در بیروت که تجربه‌ی زنان عرب در شرایط جنگ را از منظرهای فلسفی، روان‌کاوانه، اقتصادی و حقوقی بررسی می‌کند

🔸️کتاب گروهی «زنان عرب در جنگ‌ها: رنج و توانمندی» که سال ۲۰۲۶ از سوی مرکز مطالعات وحدت عربی در بیروت منتشر شده، تجربه‌ی زنان عرب در جنگ و منازعه را از چهار منظر فلسفه، روان‌شناسی، اقتصاد و حقوق بررسی می‌کند. مطالعات این مجموعه بر تجربه‌های روزمره‌ی زنان در شرایط جنگ و پیامدهای اجتماعی، روانی و اقتصادی آن تمرکز دارند؛ تجربه‌هایی که معمولاً در روایت‌های رسمی از جنگ کمتر دیده می‌شوند.

🔸️در مجموع، «زنان عرب در جنگ‌ها: رنج و توانمندی» تصویری چندوجهی از تجربه‌ی زنان در مناطق درگیر جنگ ارائه می‌دهد؛ تصویری که در آن زن هم‌زمان با پیامدهای روانی و اجتماعی جنگ، اختلال در آموزش، محدودیت‌های اقتصادی و ضعف حمایت‌های حقوقی مواجه است. کتاب در کنار ثبت این آسیب‌ها، به ظرفیت زنان برای تغییر نقش‌های اجتماعی و حفظ زندگی در شرایط بحرانی نیز توجه دارد.

   
ibna.ir/x6KwG

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:27

🔰وقتی ادبیات لباس سینما می‌پوشد؛
چالشی به نام سفر داستان از کاغذ تا پرده

🔸از صفحه کتاب تا قاب تصویر، اقتباس ادبی سفری میان خیال نویسنده و ذهن مخاطب است؛ سفری که در آن داستان برای یافتن زبان تازه‌ای در سینما و تلویزیون، ناگزیر با محدودیت‌های روایت، سانسور، انتظارات مخاطب و ضرورت‌های تصویر روبه‌رو می‌شود.

🔸️اقتباس همیشه به معنای انتقال بی‌کم‌وکاست یک داستان نیست. فرحت اشتیاق، نویسنده، بر تفاوت بنیادین میان ادبیات و تلویزیون تاکید کرد. رمان می‌تواند با واژه‌ها جهانی گسترده بسازد و ذهن خواننده را درگیر کند، اما در تلویزیون این شخصیت‌ها هستند که باید جهان داستان را بر دوش بکشند. بنابراین، اقتباس ناگزیر با انتخاب، حذف و تغییر همراه است؛ مصالحه‌ای میان روح اثر و انتظار مخاطب.

🔸️در این میان، پرسش بزرگ‌تری نیز وجود دارد: آیا هر داستانی امکان روایت شدن دارد؟

🔸️سانسور فقط دیواری در برابر فیلم‌ساز نیست؛ گاهی دیواری است میان مخاطب و جهان پیرامونش. کریستی ماری لودر با نگاهی دانشگاهی یادآور شد که محدود شدن دامنه موضوعات قابل طرح، به‌ویژه برای جوانان، می‌تواند فرصت شناخت جهان و شکل‌گیری نگاه انتقادی آنان را نیز محدود کند.

ibna.ir/x6KfD

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:13

🔰با همراهی معاون امور فرهنگی انجام شد؛
دیدار وزیر فرهنگ با نجفقلی حبیبی

🔸وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاون امور فرهنگی، با حضور در منزل دکتر نجفقلی حبیبی، از دهه‌ها تلاش و پژوهش ماندگار این استاد برجسته در احیای میراث مکتوب ایران تجلیل کردند.

🔸️در این هم‌نشینی، دیدار با چهره‌هایی چون دکتر حبیبی، به‌عنوان بازخوانی بخشی از حافظه زنده فرهنگ ایران، مطرح و تاکید شد، بقای میراث فرهنگی، مرهون انسان‌هایی است که دانش را با عشق به این مرزوبوم درآمیخته‌اند و آن را برای روشنایی‌بخشی به نسل‌های آینده به کار گرفته‌اند.


ibna.ir/x6Kwv

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 08:04

🔰فیض شریفی در گفت‌وگو با ایبنا مطرح کرد؛
نقادی، شغل است / نقد دعوا نیست

🔸فیض شریفی معتقد است، نقد زمانی می‌تواند در شکل‌گیری و رشد نویسنده، شاعر و کتاب نقش داشته باشد که منتقد، رسانه و صاحب اثر هر سه جایگاه خود را در این چرخه به رسمیت بشناسند

🔸️نقد امروز باید براساس نظریات ادبی صادر شود وگرنه نقد ژورنالیستی می‌شود. وظیفه ناقد بسیار سنگین است، ناقد باید زبان بداند، نظریات آریستوفان، اولین ناقد ادبی را تا هایدگر، باختین و لاکان را بلد باشد؛ زبان مبداء و مقصد شاعر و نویسنده را اصطلاحاً «فوت آب باشد». بحران نقد مرتبط با بحران‌های اجتماعی و اقتصادی شعر و داستان است و برخی از ناقدان اشراف کاملی بر متن ندارند. نقد در جهان متمدن و دموکراتیک بیشتر تأثیر می‌گذارد. جامعه ما توان نقد را ندارد؛ مثلاً اگر قله‌های ادبی همچون فردوسی، سعدی، مولوی و حافظ را نقد کنیم، مردم برنمی‌تابند.

🔸️منتقد می‌تواند یک شاعر یا نویسنده را برکشد و موجب رونق کتاب او شود. اگر رسانه‌های فعال و جدی داشته باشیم، تأثیر نقد حتی بیشتر خواهد بود. مشکل اینجاست که رسانه‌ها باید مستقل و عادلانه عمل کنند. متأسفانه به‌جز چند نفر، بخش‌هایی از فضای نقد گرفتار باندبازی است و از شاعران و نویسندگان خاصی حمایت می‌شود. اگر رسانه‌ای بدون غرض درباره کتابی بنویسد، آن کتاب دیده می‌شود و این دیده شدن می‌تواند به فروش کمک کند. منتقد قدرت زیادی در این زمینه دارد. رضا براهنی منتقد بسیار تندی بود. حتی گاهی برخوردهایش به درگیری با شاعران و نویسندگان می‌انجامید.

🔸️منتقد فقط کسی نیست که درباره نقاط قوت و ضعف یک اثر اظهارنظر کند؛ گاهی می‌تواند نویسنده یا شاعری را کشف و معرفی کند، مسیر ادبی او را تحت‌تأثیر قرار دهد و حتی در دیده ‌شدن و رونق گرفتن یک اثر نقش داشته باشد. اما وضعیت نقد در ایران امروز با پرسش‌ها و چالش‌های جدی روبه‌رو است؛ از کم‌رنگ شدن نقش رسانه‌ها و ناشران گرفته تا مشکلات مالی منتقدان، نبود حمایت‌های نهادی و البته دشواری پذیرش نقد از سوی برخی نویسندگان و شاعران.

ibna.ir/x6JTm

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 07:40

🔰به مناسبت زادروز محمدحسن سمسار؛
کارنامه‌ای پُربرگ از تاریخ، موزه و میراث مکتوب ایران
«استادی» که دانش خود را در پژوهش آزموده، در مجموعه‌ها به کار گرفته و در آموزش به نسل‌های بعد منتقل کرده

🔸فریبا افکاری در یادداشتی نوشت: هنر استاد سمسار را نمی‌توان در یک عنوان تخصصی خلاصه کرد. هنرشناس، موزه‌دار، نسخه‌شناس، فهرست‌نگار و پژوهشگر تاریخ هنر، عناوینی هستند که هر یک تنها بخشی از کارنامه او را بازتاب می‌دهند. وجه متمایز این مسیر، پیوند میان این حوزه‌هاست؛ پیوندی که در آن کتاب و نسخه، اثر هنری و مجموعه موزه‌ای، سند و تاریخ فرهنگی در ارتباط با یکدیگر دیده می‌شوند

🔸️در حوزه نسخه‌شناسی و فهرست‌نگاری، جایگاه سمسار اهمیت ویژه‌ای دارد. فهرست نسخه خطی، اگر با شناخت متن، تاریخ کتابت، ویژگی‌های نسخه‌شناسی، نگاره‌ها و دیگر عناصر آن همراه نباشد، نمی‌تواند تصویری کامل از اثر ارائه دهد. از این منظر، فهرست‌نگاری برای او صرفاً یک فعالیت کتاب‌شناختی نیست، بلکه بخشی از پژوهش درباره تاریخ و هویت یک اثر است. کار بر روی نسخه‌های خطی و مجموعه‌های کاخ گلستان، از نمونه‌های مهم این رویکرد است. توجه به نسخه‌های مصور و رابطه میان متن و نگاره، شناخت ویژگی‌های هنری نسخه و بررسی جایگاه آن در تاریخ کتاب‌آرایی ایران، از جمله موضوعاتی است که اهمیت این شیوه کار را آشکار می‌کند.

🔸حضور استاد سمسار در دانشگاه هنر و گروه نسخ خطی در بنیاد ایران‌شناسی فرصتی طلایی بود تا بخشی از این تجربه و دانش مطرح شود و گفت‌وگویی درباره هنر، نسخه و میراث فرهنگی ایران شکل گیرد. چنین حضورهایی، حلقه ارتباط میان تجربه نسل‌های پیشین پژوهشگران و مطالعات نسل جدید را تقویت می‌کند. هر چند که مدت‌هاست که چراغ روشن و رخشان این گروه دیگر فروغی ندارد و دریغا که کاخ گلستان نیز از وجود پربرکت علمی‌اش آنچنان که شایسته او بود بهره چندانی نبرد. اکنون که سال‌های بسیاری از فعالیت علمی و فرهنگی استاد گذشته است، اهمیت کارنامه او که با نکته‌بینی و ژرف‌نگری و نقادی همراه بوده است نمایان می‌شود.


ibna.ir/x6Kwz

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

05 October 2026 07:32

🔰ایبنا گزارش می‌دهد؛
قصه ۶۰ ساله کتابخانه‌ای در خرم‌آباد

🔸️ ۶۰ سال پس از تأسیس کتابخانه امام جعفر صادق(ع) خرم‌آباد، قصه این مکان همچنان با واژه کتاب گره خورده است، کتابخانه‌ای که روزگاری به گفته یکی از متولیانش «یک وجب خاک روی کتاب‌هایش را گرفته بود» اما اکنون نسل‌به‌نسل، چراغ فرهنگ شهر را روشن نگه داشته است

🔸اگر قرار بود نقش کتابخانه فقط به تعداد جلدهای موجود و کتاب‌های امانت داده‌شده محدود شود، بخش مهمی از داستان این مجموعه ناگفته می‌ماند. کتابخانه امام جعفر صادق(ع) امروز میزبان برنامه‌های فرهنگی مختلفی است؛ از جشنواره کتابخوانی رضوی و نشست‌های کتابخوان گرفته تا جمع‌خوانی، معرفی و نقد کتاب.

🔸️یکی از مهم‌ترین اتفاقات سال‌های اخیر برای این کتابخانه، اجرای طرح بازطراحی و شاداب‌سازی آن است. این پروژه در آبان‌ماه ۱۴۰۴ به پایان رسید و بخش کودک تجهیز شد، قفسه‌ها و میز و صندلی‌های استاندارد در اختیار کتابخوانان قرار گرفت و سالن مطالعه نیز بهسازی شد. در بخش بیرونی ساختمان نیز با همکاری شهرداری، دیوارهای کتابخانه رنگ‌آمیزی شد.

ibna.ir/x6K5W

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 12:08

🔰در گفت‌وگو با ایبنا تشریح شد؛
در کتابخانه‌های شبانه‌روزی استانبول چه خبر است؟

🔸دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی گفت: کتابخانه عمومی موفق، کتابخانه‌ای نیست که فقط کتاب بیشتری داشته باشد؛ کتابخانه‌ای است که بتواند جایگاه خود را در زندگی واقعی مردم پیدا کند.

🔸در منطقه فاتح، کتابخانه عمومی صرفاً مکانی برای نگهداری و امانت کتاب نیست. شهرداری «فاتح» طی سال‌های اخیر، شبکه‌ای از کتابخانه‌ها را در محله‌های مختلف این منطقه ایجاد کرده است. براساس گزارش رسمی سال ۲۰۲۵ شهرداری، این شبکه، ۱۳ کتابخانه را دربرمی‌گیرد که در میان آن‌ها، کتابخانه‌های عمومی، کتابخانه‌های محلی و کتابخانه‌های ویژه کودکان دیده می‌شود.

🔸به نظر من مهم‌ترین ویژگی این کتابخانه، «۲۴ ساعته بودن» آن نیست؛ بلکه فلسفه‌ای است که پشت این نوع خدمات قرار دارد. کتابخانه در اینجا بخشی از زیرساخت آموزشی و اجتماعی شهر است. دانشجو یا پژوهشگر می‌تواند در ساعات مختلف شبانه‌روز به فضای مطالعه، اینترنت و رایانه دسترسی داشته باشد و از خدماتی مانند چاپ و کپی رایگان نیز استفاده کند. شهرداری فاتح اعلام کرده است که این خدمات در تمامی کتابخانه‌های این شبکه ارائه می‌شود.

🔸یکی از نکات جالب در این کتابخانه‌ها؛تنوع ساعات خدمات‌رسانی است. همه کتابخانه‌های این شبکه الزاماً ۲۴ ساعته نیستند؛ بلکه ساعات فعالیت آنها متناسب با گروه هدف و ماهیت کتابخانه تعیین شده است. برخی تا نیمه‌شب فعال‌اند، برخی در ساعات روز خدمات می‌دهند و کتابخانه‌های کودک نیز برنامه زمانی متفاوتی دارند. بنابراین با یک الگوی یکسان و متمرکز مواجه نیستیم؛ بلکه نوعی شبکه خدمات کتابخانه‌ای متناسب با نیاز جامعه محلی شکل گرفته است.

🔸️توسعه کتابخانه‌های محلی به جای تمرکز همه خدمات در یک کتابخانه مرکزی؛ توجه به گروه‌های سنی مختلف؛ ایجاد فضای مطالعه در ساعات متناسب با نیاز کاربران؛ تلفیق خدمات کتابخانه‌ای با برنامه‌های فرهنگی و آموزشی؛ استفاده از فناوری و داده برای مدیریت خدمات؛ و مهم‌تر از همه، نگاه کردن به کتابخانه به عنوان بخشی از زیرساخت فرهنگی و آموزشی شهراز نکات بسیار مهمی است که باید به آن توجه کرد.

🔸️هر تجربه‌ای نیازمند توجه به زمینه اجتماعی و سازمانی خود است و نمی‌توان یک مدل را بدون تغییر در محیط دیگری اجرا کرد اما می‌توان از اصول آن الهام گرفت، اظهار کرد: این کتابخانه یادآور این نکته بود که شهرها فقط با ساختمان‌ها و خیابان‌هایشان حافظه خود را حفظ نمی‌کنند؛ کتاب‌ها، اسناد، روزنامه‌ها، گزارش‌ها و کتابخانه‌ها نیز حافظه شهرها هستند و شاید «درسعادت» نمونه‌ای زیبا از این حقیقت باشد که گاهی برای شناخت اقتصاد و تاریخ یک شهر، باید به کتابخانه آن شهر رفت.


ibna.ir/x6Knr

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 08:31

🔰زن و شوهری که فراموش شدند:
پنج دهه عشق در تندباد ادبیات

🔸مرگ پادریک کالم به صفحه اول نیویورک تایمز راه یافت. همسرش مری، منتقدی بی‌پروا بود که چهره‌هایی چون همینگوی و فیتزجرالد از تیغ تیز قلمش بیم داشتند؛ با این حال، گرد فراموشی دهه‌ها بر نام این زوج نشست. کتاب زندگی‌نامه تازه آن‌ها با تکیه بر صدها نامه عاشقانه، روایتی پرکشش از پنج دهه زیست مشترک در قلب محافل ادبی دوبلین، پاریس و نیویورک پیش روی مخاطب می‌گذارد.

🔸مارگارت کلهر، نویسنده این کتاب، ماجرای زندگی‌نامه‌نویسی‌اش را یک شکار ادبی چهارساله می‌خواند؛ تلاشی که او را از کتابخانه عمومی نیویورک به کشفی نامنتظر در دوبلین رساند. تونی مور، مدیر ادبی خانواده، چمدانی پر از پوشه و دست‌نوشته در اختیار او گذاشت که گنجینه‌ای شامل ۵۰۰ نامه عاشقانه میان سال‌های ۱۹۰۷ تا ۱۹۱۳ بود. دوسوم نامه‌ها به قلم مری نوشته شده بود؛ زن جوانی که در تنهایی روزهای تدریس در دوندالک برای دوستش در دوبلین می‌نوشت، در حالی که پادریک در میانه مشغله‌های تئاتر ابی (Abbey Theatre) و نشریات ادبی برایش قلم می‌زد.

ibna.ir/x6K9R

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 08:18

🔰تالیفات در حوزه بحران‌های زیست‌محیطی در مسیر بلوغ

🔸دگرگونی‌های اقلیمی خط مقدم تعدیل دما و جذب آلاینده‌ها یعنی پوشش گیاهی شهرها را نشانه رفته است؛ تحولی نگران‌کننده که توجه به پژوهش‌های بومی، متون علمی تخصصی و نوآوری‌های فناورانه را برای نجات محیط زیست ضروری می‌سازد

🔸بحران اقلیم دیگر یک تصور ذهنی یا هشدار برای آینده‌ای نامعلوم نیست، بلکه جریانی عینی و ملموس است که ساختار سکونتگاه‌های ما را دستخوش بی‌ثباتی می‌کند. وقوع موج‌های دمایی بی‌سابقه، تغییر تقویم بارش‌ها و نفوذ غبار و ریزگردها آسایش روزمره شهروندان را مختل کرده است. همواره چنین پنداشته می‌شد که فضای سبز شهری پناهگاهی استوار و ابزاری مطمئن برای مهار گرمای برخاسته از سطوح نفوذناپذیر، آلاینده‌های ترافیکی و فشردگی کالبدی است. با این حال، پرسش کلیدی این است که آیا خود این زیرساخت حیاتی توان ایستادگی در برابر تنش‌های گرمایی و بی‌آبی را دارد و با چه بینشی می‌توان دوام آن را در این دگرگونی بزرگ بیمه کرد؟

🔸در یک دهه گذشته متون پژوهشی و کتاب‌های قابل اعتنایی پیرامون بحران‌های جوی و اثرات گرمایش به چاپ رسیده است. فعالیت‌های مراکز علمی و تحقیقاتی دانشگاهی همسو با نهادهایی چون پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو سبب شده درک این پدیده از دایره واژگان انتزاعی خارج و به باوری پذیرفته‌شده در جامعه بدل گردد.

🔸️پیوند میان تجارب این پژوهش‌ها با قابلیت‌های علمی مجموعه‌های دانش‌بنیان، مسیری کارآمد برای برون‌رفت از این چالش‌ها می‌گشاید. تکیه بر دستاوردهای فناورانه بومی به ویژه شاخه‌های نوین مانند نانوفناوری در ارتقای راندمان نگهداشت رطوبت خاک، تولید پوشش‌های ضدتبخیر و بهینه‌سازی پساب‌های مصرفی، ضامنی استوار برای جلوگیری از زوال منابع طبیعی به شمار می‌رود

ibna.ir/x6Kv9

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 08:08

🔰ظرفیت گربه برای شخصیت‌شدن؛
گربه در ادبیات کودک؛ شخصیتی آشنا با هزار چهره

🔸گربه در ادبیات کودک حیوانی آشناست که به‌سادگی می‌تواند به یک شخصیت داستانی تبدیل شود؛ گاهی دوست و هم‌بازی کودک، گاهی موجودی مستقل و مرموز و گاهی راهی برای حرف‌زدن درباره‌ی هویت، تفاوت و فقدان. «موش و گربه» عبید زاکانی نمونه‌ای قدیمی از همین ظرفیت است؛ ظرفیتی که امروز در کتاب‌های کودک با شکل‌ها و نقش‌های تازه ادامه پیدا کرده است.

🔸یکی از ساده‌ترین و در عین حال مهم‌ترین نقش‌های گربه در ادبیات کودک، نقش حیوان همراه و دوست است. در «من و گربه‌ام»، رابطه‌ی کودک و گربه در مرکز روایت قرار می‌گیرد. گربه در اینجا بخشی از زندگی عاطفی کودک است؛ موجودی که می‌توان با او رابطه برقرار کرد و حضورش می‌تواند تجربه‌ی تنهایی، دوستی و همراهی را تغییر دهد.

🔸اما جذابیت گربه برای نویسنده فقط به این نزدیکی ختم نمی‌شود. گربه حیوانی است که حتی وقتی در خانه زندگی می‌کند، بخشی از استقلال خود را حفظ می‌کند. همین ویژگی امکان ساخت شخصیت‌هایی را فراهم می‌کند که قرار نیست کاملاً مطیع یا قابل پیش‌بینی باشند. در ادبیات کودک، این ویژگی می‌تواند به شخصیت‌پردازی کمک کند. گربه می‌تواند کنجکاو، لجوج، خودخواه، مهربان، بازیگوش، ترسو یا جسور باشد و هر بار بخشی از شخصیت انسانی را با خود وارد داستان کند. به همین دلیل است که یک گربه‌ی داستانی می‌تواند از یک حیوان خانگی ساده فاصله بگیرد و به شخصیت اصلی تبدیل شود.

🔸گربه در ادبیات کودک حتی می‌تواند وارد قلمروهایی شود که پرداختن مستقیم به آنها برای مخاطب کودک دشوار است. «گربه‌ی بزرگ، گربه‌ی کوچک» نمونه‌ی قابل توجهی در این زمینه است. داستان رابطه‌ی دو گربه را دنبال می‌کند و از مسیر همین رابطه به مفاهیمی مانند رشد، تغییر، پیری و فقدان می‌رسد


ibna.ir/x6KvD

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 07:55

🔰سامی صالحی‌ثابت در گفت‌وگو با ایبنا مطرح کرد؛
عرب‌ها چگونه جنگ و جامعه را به صحنه می‌برند؟

🔸سامی صالحی‌ثابت، معتقد است، با وجود اشتراکات گسترده فرهنگی، اجتماعی و تاریخی ایران با کشورهای عرب‌زبان، تئاتر معاصر عرب در ایران کمتر شناخته شده است

🔸در خاورمیانه‌ای که بیشتر همسایگان ما عرب‌زبان هستند و اشتراکات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بسیار زیادی با آن‌ها داریم و در موقعیت تجربه رویدادهای مشترکی هستیم، تا اندازه زیادی از تئاتر عرب غافل بوده‌ایم. یکی از اهداف برای آغاز این مجموعه و پرداختن به این حوزه همین بود که شناختن تئاتر عرب را آغاز کنیم. دوم اینکه اهمیت و جایگاه تئاتر عرب در تئاتر امروز جهان را نیز از منظری دیگر برای مخاطب ایرانی معرفی کنیم و نوعی شناخت نسبت به آن شکل بگیرد. در حال حاضر، متأسفانه به‌دلیل شرایط جنگ‌هایی که در ۵۰، ۶۰ و حتی ۱۰۰ سال اخیر در خاورمیانه اتفاق افتاده، مهاجرت اجباری یا اختیاری در کشورهای عربی بسیار زیاد بوده است. از سوی دیگر، بخشی از کشورهای آفریقایی نیز تحت استثمار بوده‌اند. به همین دلیل، تبادل فرهنگی و گفت‌وگوی فرهنگی بسیار زیادی در کشورهای عربی شکل گرفته است. این مسئله باعث شده هنرمندان عرب بسیار به‌روز و توانمند باشند


🔸امروز بازی‌های زبانی و ظرافت‌های زبانی هنرمندان تئاتر عرب نشان می‌دهد که چنین گنجینه و میراثی را پشت سر خود دارند. علاوه‌بر این، هنرمندان عرب با علم روز تئاتر نیز بسیار آشنا و مسلط شده‌اند. این مسئله تا حد زیادی به چندزبانه بودن اغلب هنرمندان جهان عرب بازمی‌گردد. بسیاری از آن‌ها یا تحصیلاتشان در کشورهای دیگر بوده یا مهاجرت کرده‌اند و در نتیجه، از ادبیات و فرهنگ خودشان به‌طور کامل جدا نشده‌اند، اما در عین حال با جریان‌های روز هنر جهان نیز ارتباط داشته‌اند. از نظر جذابیت‌های دیداری و ارزش‌گذاری بصری نیز تئاترهای عرب به‌شدت قابل توجه هستند. هنوز می‌خواهم به خودم فرصت بدهم. نمی‌خواهم بگویم که در حال حاضر تئاتر عرب پیش‌روتر است یا سینمای عرب، زیرا هر دو حوزه در چند سال اخیر رشد قابل توجهی داشته‌اند. همان‌طور که در سینما شاهد هستیم که کشورهای عربی در جشنواره‌های مختلف بین‌المللی حرفی برای گفتن دارند، در تئاتر نیز همین وضعیت را می‌بینیم. تئاترهای مصر، الجزایر، تونس، سوریه و حتی عراق در این زمینه قابل توجه هستند.

🔸️انتخاب عراق به عنوان کشور اول بی‌دلیل نبود. چرا که پیوند و اشتراکات ایران و عراق به قدمت تاریخ است. ما نه تنها در زبان اشتراکات زیادی داریم و مردم هر دو کشور زبان‌های عربی، کردی و فارسی را صحبت می‌کنند؛ که مراودات فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی زیادی داشته و هنوز هم داریم. قدیمی‌ترین تمدن‌های مکتوب بشر مربوط به جغرافیای مشترک عراق و ایران است. تنها در ۱۰۰ سال اخیر تحولات سیاسی منطقه این دو کشور را بسیار وابسته به آن یکی کرده است.

ibna.ir/x6Kn2

@ibna_official

ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

04 October 2026 07:44

🔰به بهانه سالروز درگذشت خالق ادبیات جنوب؛
احمد محمود؛ راوی جنوب و آدم‌هایش

🔸️احمد محمود در کتاب «زمین سوخته» کالبد در حال فروپاشی یک شهر را در سایه‌جنگ و بمباران نشان داده و در «مدار صفر درجه» تلاش کرده این جغرافیا را با لایه‌های پیچیده‌تری از حافظه‌ تاریخی و گذار جوامع درهم تنیده کند و این ویژگی‌ها او را به راوی بی‌بدیل مکان در ادبیات داستانی ایران تبدیل کرده است.

🔸️در آثار این نویسنده، خواننده، نه فقط قصه را می‌خواند، بلکه در خیابان‌های اهواز قدم می‌زند، غبار جنگ را روی پیشانی‌اش حس می‌کند و فروپاشی لایه‌های اجتماعی را با تمام وجود درک می‌کند. میراث احمد محمود در ادبیات داستانی جنوب، فراتر از نوشتن صرف درباره‌ این اقلیم است؛ او صدای جنوب را به تراز ادبیات ملی ایران رساند.

🔸️احمد محمود از خوزستان به عنوان سرزمین رنگین نام برده است. پل سفید اهواز در بیشتر آثار احمد محمود وجود دارد. به شخصه محمود را جاری و ساری در زندگی خود به عیان نه، ولی به دیده دل می‌بینم. کتاب‌ها و دست‌نوشته‌هایش همیشه روبه‌رویم است و با من حرف می‌زند.

🔸️روشن‌بینی نویسنده‌ای چون زنده‌یاد احمد محمود است که نخستین رمان جنگ را با نگاهی ضد جنگ در ادبیات امروز ما ثبت کرد. در کتاب «زمین سوخته» با اعلام حضور آگاهانه‌اش در بحرانی‌ترین شرایط سعی کرد مملوس‌تر و صد البته مستقل به جغرافیا، به آدم‌ها و اتفاقات بنگرد

ibna.ir/x6Ktd

@ibna_official