4946
دورنما سرنامی است برای "دریچه‌ای به واکاوی رهیافت‌های نو در مطالعات اسلام". ارتباط با ما: @fatemeh_abbasi61 صفحات دورنما در فضای مجازی: https://zil.ink/doornamaa
▪️خوانش آثار ایرانی-اسلامی
🔹در طی بیش از ده سال گذشته، زیر عنوان کلیِ «متن‌خوانی آثار کلاسیک تفسیر و علوم قرآن» ده دورۀ آموزشی برگزار کرده‌ام و به برخی تألیفات مشهور و شناخته‌شده در حوزۀ قرآن‌شناسی در سده‌های گذشته پرداخته‌ام. متن‌های برگزیدۀ دو دورۀ اخیر، که پاییز و زمستان پارسال برگزار شدند، تفسیرهای کهن فارسی بودند و دربارۀ دلیل انتخاب آن متن‌ها همان‌جا نوشتم که مدتی است دل‌مشغولِ «تاریخ تحولات دین و اندیشۀ دینی در ایران» شده‌ام و می‌کوشم در دوره‌های آموزشی‌ام نیز به بازخوانی و بازاندیشی در متون مرتبط با این عنوان گسترده بپردازم.
🔹اکنون، در امتداد دوره‌های اخیر، تصمیم گرفته‌ام دوره‌های متن‌خوانی‌ام را ذیل عنوانی جدید و جامع سامان بدهم: «خوانش آثار ایرانی-اسلامی». مرادم از «آثار ایرانی-اسلامی» در این عنوان متون کلاسیک و مشهور در شاخه‌هایی چون تفسیر، حدیث، تاریخ، کلام، ادب، حکمت و اخلاق یا ترکیبی از این‌هاست که در طی حدود هزارودویست سالِ گذشته به زبان‌های فارسی یا عربی به نگارش درآمده‌اند و نقش مهمی در ساخت فکر و فرهنگ مردم این سرزمین و شکل‌دهی تمدن و سنت ایرانی-اسلامی داشته‌اند.
🔹نخستین دوره از مجموعۀ «خوانش آثار ایرانی-اسلامی» را به مطالعۀ آثار ادبی، حِکمی و اخلاقیِ راغب اصفهانی (زنده در حدود ۴۰۰ خورشیدی) اختصاص داده‌ام. راغب اصفهانی از ادیبان و عالمان سرشناس ایرانی در سده‌های چهارم و پنجم هجری است که ظاهراً همۀ آثارش را به زبان عربی نوشته است، آثاری شاخص که بی‌تردید در تألیفات عربی و البته فارسیِ سده‌های بعد از او اثرگذار بوده‌اند. در این دوره به معرفی مختصر و خوانش بخش‌هایی کوتاه از این چهار اثر مشهور او خواهم پرداخت: «مفردات الفاظ القرآن»، «الذریعة الی مکارم الشریعة»، «تفصیل النشأتین و تحصیل السعادتین»، و «محاضرات الادباء و محاورات الشعراء و البلغاء».
🔻برای توضیحات بیشتر دربارۀ چندوچون دوره پوستر را ببینید و برای ثبت‌نام به خانم نرگس طوافی (۰۹۱۲۵۰۲۰۸۲۴) پیام بدهید.
#دورۀ_آموزشی #متن_خوانی
#راغب_خوانی #راغب_اصفهانی
#خوانش_آثار_ایرانی_اسلامی
@drmehrdadabbasi
▪️وصف دورنما در قم
🔹به‌همت مرکز مطالعات قرآن دانشگاه مفید، صبح یکشنبه هفتم دی‌ماه جلسه‌ای برپا خواهد بود برای معرفی مدرسانۀ دورنما. اکنون که با لطف و مشارکت هم‌کاران عزیز و هم‌راهان گران‌قدر، دورنما وارد هفتمین سال فعالیت خود شده، مجال مناسبی است تا در حلقه‌ای دانشگاهی، از برنامه‌های سابق و لاحق دورنما بگویم. از دکتر حامد شیواپور (مدیر مرکز)، که ایدۀ برگزاری این جلسه به پیش‌نهاد و دعوت او شکل گرفت، بسیار سپاس‌گزارم.
🔻لینک حضور مجازی در نشست:
meet.google.com/pkw-koii-doe
#دورنما #مدرسانۀ_دورنما
#دانشگاه_مفید #معرفی_دورنما
@drmehrdadabbasi
#راوی (۱)
#کاور_پادکست
🔹نخستین شماره از مجموعۀ راوی با عنوان «کریسمس در قرآن» به روایت مقاله‌ای از #استیون_شومیکر اختصاص دارد که کاوشی است در منابع احتمالی روایت قرآن از تولد مسیح. شومیکر معتقد است کلید حل این معما که «منبع داستان قرآنی تولد مسیح کجاست؟» با مکانی به نام «کلیسای کاتیسما» پیوند خورده است.
🔹تصویر کاور با عنوان «گریز مریم و یوسف به مصر» بخشی کوچک از موزاییک سقف «تعمیدگاه فلورانس» در ایتالیا، اثر گروهی از هنرمندان ناشناس، متعلق به قرن سیزدهم و چهاردهم میلادی است.
#ایمان_تاجی
#رادیو_دورنما
#پادکست_دورنما
#دورنما_بشنویم
#با_دورنما_بمانیم
@doornamaa
▪️پایان پادکست راوی
🔹نخستین شمارۀ راوی، کاری از #ایمان_تاجی، هم‌زمان با کریسمسِ دو سال پیش در #رادیو_دورنما منتشر شد و حالا در روزهای پایانیِ سال میلادی جاری به ایستگاه آخر رسیده است. #راوی روایتی است از مقاله‌های اسلام‌پژوهان غربی در موضوع قرآن و اسلام آغازین. در طی دو سال گذشته، قسمت‌های ده‌گانۀ راوی به‌تدریج و تقریباً منظم در صفحات مجازی دورنما منتشر شدهاند و اینک فهرست و پیوند دسترسی به آنها یک‌جا تقدیم علاقه‌مندان می‌شود.
۱. کریسمس در قرآن
مقاله‌ای از استیون شومیکر
تلگرام | کست‌باکس | یوتوب
۲. مؤمنان یا مسلمانان؟ نخستین پیروان محمد
مقاله‌ای از ایلکا لینستِت
تلگرام | کست‌باکس | یوتوب
۳. ابلیس و خاستگاه شر
مقاله‌ای از آنگلیکا نویورت و دیرک هارتویگ
تلگرام | کست‌باکس | یوتوب
۴. فتح بهشت
مقاله‌ای از شان آنتونی
تلگرام | کست‌باکس | یوتوب
۵. ازدواج‌های سیاسی در اسلام آغازین
مقاله‌ای از کریستین سانر
تلگرام | کست‌باکس | یوتوب
۶. عیسای قرآن: مرده یا زنده؟
مقاله‌ای از گابریل رینولدز
تلگرام | کست‌باکس | یوتوب
۷. رهبانیت: از روحانیت تا عزوبت
مقاله‌ای از عمران البدَوی
تلگرام | کست‌باکس | یوتوب
۸. روایت کربلا در حافظۀ تاریخی مسلمانان
مقاله‌ای از آنتوان بورو
تلگرام | کست‌باکس | یوتوب
۹. مصر در نخستین سده‌های اسلامی
مقاله‌ای از پترا سَیپستاین
تلگرام | کست‌باکس | یوتوب
۱۰. مشق تاریخ: مروری بر پادکست راوی
به‌روایت ایمان تاجی
تلگرام | کست‌باکس | یوتوب
🔻پادکست راوی در شنوتو و آپارات هم در دسترس است.
#پادکست_راوی #گزارش_مقاله
#اسلام_آغازین #مطالعات_قرآن
#مطالعات_آکادمیک_اسلام
#اسلام_پژوهی_غربیان
#مدرسانۀ_دورنما
@doornamaa
#راوی (۱۰)
#بریدۀ_پادکست
#کاور_پادکست
▪️مشق تاریخ: مروری بر پادکست راوی
🔹دهمین و آخرین شمارۀ پادکست راوی به مرور روش‌شناختیِ نُه شمارۀ قبلیِ این پادکست اختصاص دارد. تاجی در این قسمت نه در صدد تکرار یافته‌ها و اطلاعات مقاله‌های پیشین، بلکه در پی معرفی منابع و ابزارهایی است که به فهم دقیق‌تر و عمیق‌تر تاریخ، به‌ویژه تاریخ نخستین سده‌های اسلامی، کمک می‌کنند. او می‌گوید مشق تاریخ به ما می‌آموزد که بیشتر مشاهده‌گر و گزارش‌گر باشیم و کمتر به ورطۀ ارزش‌داوری و تعیین مطلقِ درست و غلط دچار شویم.
🔹کاور این شماره تصویر نگاره‌ای است با عنوان «تاریخ»، نقاشی رنگ روغن اثر ادوارد مونک، که از ۱۹۱۱ تا ۱۹۱۶ برای تالار اجتماعات دانشگاه اسلو خلق شده است. این نقاشی، با ترسیم پیرمردی با ظاهر معمولی که برای پسرک داستانی روایت می‌کند، نگاهی مدرن به تاریخ ارائه می‌دهد که در تضاد با تصاویر کلاسیک سنتی است و اهمیت سنت شفاهی را در هویت ملی برجسته می‌سازد.
#ایمان_تاجی #رادیو_دورنما
#پادکست_دورنما #دورنما_بشنویم
@doornamaa
#چهره_نما (۴۸)
#معرفی_ویدئو
🔸واسازی رویکرد اسطوره‌ای به میراث اسلامی
گفتاری از #محمد_ارکون
✍️ ترجمۀ #عاطفه_بیگدلی
🔻نسخۀ کامل ویدئو (۷ دقیقه) در:
آپارات دورنما | یوتوب دورنما
🔹ویدئوی چهل‌وهشتم دورنما بریده‌ای است کوتاه از بخش پایانیِ گفتار محمد ارکون، اسلام‌پژوه و استاد ممتاز دانشگاه سوربن، که زیر عنوان «شرق‌شناسی فرانسوی و مطالعۀ اسلام» در ۱۹۸۳ در مؤسسۀ مطالعات اسماعیلی لندن ارائه شده است. مسئلۀ ارکون در این ویدئو نحوۀ به‌کارگیری روش‌ها و دانش‌های جدید در مطالعات اسلام امروز است. او از یک «جریان اسطوره‌ای» در میان مسلمانان معاصر سخن می‌گوید که معتقد است باید به زمان پیامبر بازگشت و تمام حقیقت را برگرفت و تاریخ را از نو آغاز کرد. به‌باور ارکون، برای واسازی (ساخت‌شکنیِ) این رویکرد اسطوره‌ای، علاوه بر بهره‌گیری از روش فیلولوژی، باید به مفاهیمی چون «خیال‌خانۀ جمعی» توجه کرد و از طریق رویکردی علمی ـ که پدیدۀ تخیل و اسطوره را به رسمیت می‌شناسد ـ واقعیت تاریخیِ فرهنگ اسلامی در دوران کلاسیک را به‌درستی شناخت.
#رویکرد_اسطوره‌ای #خیال_خانۀ_جمعی
#دین_و_اسطوره #مدرسانۀ_دورنما
@doornamaa
#متن_ترجمۀ_مقاله
🔹بازاندیشی در اسلام در عصر حاضر
✍️ نوشتۀ #محمد_ارکون
ترجمۀ #عاطفه_بیگدلی
🔻این مقاله را در تارنمای دورنما هم می‌توانید بخوانید.
#نقد_عقل_دینی #بازاندیشی
#تاریخ_مندی #رهیافت_تاریخی
#خیال_خانۀ_اجتماعی #ساختارشکنی
@doornamaa
#چهره_نما (۴۷)
#گزیدۀ_ویدئو
▪️تجربۀ زیسته در مواجهه با تعصب دینی
گفتار ویدئویی نصر حامد ابوزید
🔹نصر حامد ابوزید (۱۹۴۳-۲۰۱۰)، به‌ویژه بعد از اعلام حکم ارتدادش در مصر و مهاجرت اجباری به اروپا در سال‌های پایانی قرن بیستم، به یکی از اسلام‌پژوهان سرشناس و تأثیرگذار در سطح بین‌المللی بدل شد. او در فضای فکری ایران هم شخصیتی شناخته‌شده است و بخش مهمی از آثارش به فارسی ترجمه شدهاند. مهم‌ترین گفته‌های ابوزید در ویدئوی دورنما از این قرارند:
▫️من در خانواده‌ای معمولی در روستایی در شمال مصر به دنیا آمدم و آموزش سنتی‌ای را که برای هر کودکی در نیمۀ قرن بیستم فراهم بود شروع کردم مثل حفظ قرآن و خواندن چیزهای دیگر.
▫️من هم‌جنس‌گرایانی را در روستای خود به یاد می‌آورم که همۀ مردم روستا آنها را می‌شناختند. نهایت این‌طور بود که مادرت می‌گفت «با این پسر معاشرت نکن»؛ نمی‌گفت او چه جور آدمی است، اما روستا محیط بسیار کوچکی بود و تو همه چیز را می‌دانستی. من در چنین زمینه و بافتی در کودکی قرآن را حفظ می‌کردم. مصر هم در کل چنین فضایی داشت؛ اسلام و مسیحیت در کنار هم بودند و من در دوران کودکی‌ام هیچ تقابلی احساس نمی‌کردم.
▫️مصر در دهۀ شصت میلادی کشوری بود با نگاه به آینده، و همۀ ما در حال رویاپردازی دربارۀ مصری بهتر بودیم. اما اوضاع در دهۀ هفتاد میلادی به طرز چشم‌گیری تغییر کرد، که با نوعی ادعای اسلام‌گرایی از سوی رئیس‌جمهور همراه بود. گفتار سیاسی دولت از رویکرد نیمه‌سکولار به رویکرد دینی تغییر کرد، چنانکه دین را دوباره به صحنه آورد و از تمام نمادهای دینی در سخنرانی‌های رئیس‌جمهور بهره گرفت.
▫️سؤال اصلی من دربارۀ قرآن بود و اینکه تا چه حد می‌توان در معنای قرآن دخل‌وتصرف کرد. این موضوع برای من آزاردهنده بود، چون من به پیام اسلام به‌عنوان پیام برابری، عدالت و همۀ این مسائل اعتقاد داشتم، چون از یک خانوادۀ فقیر و معمولی بودم و به این ارزش‌ها نیاز داشتم.
▫️برایم شگفت‌انگیز و تکان‌دهنده بود که دریافتم معنای قرآن تحت‌تأثیر دخل‌وتصرف‌های مکاتب مختلف کلامی قرار گرفته است. دربارۀ این موضوع تألیف هم کرده‌ام، دربارۀ اینکه چگونه هر آن‌چه را از قرآن می‌خواهید به‌دست آورید، بدون اینکه واقعاً به دنبال معنای قرآن باشید. این پدیده در تاریخِ هر متن مقدسی اتفاق افتاده است؛ شما می‌توانید هر چیزی که می‌خواهید در متن پیدا کنید، درصورتی‌که تعریف دقیقی از متن مقدس و محدوده‌های آن ارائه ندهید.
▫️در آن دوره، نوعی رنسانس فرهنگی در مصر جریان داشت که نگاه انتقادی به زندگی را تقویت می‌کرد. می‌توانستی اگزیستانسیالیسم، سوسیالیسم و مارکسیسم بخوانی؛ ترجمۀ عربیِ همۀ این فلسفه‌ها در دسترس بودند. همچنین ادبیات روس، ادبیات فرانسه، ادبیات مصر و ادبیات جهان عرب. خواندن این‌ها به من توان داد که سؤال کنم و از سؤال‌کردن نترسم، چنانکه در سرتاسر زندگی‌ام هرگز هیچ‌گونه تهدیدی نسبت به ایمانم احساس نکردم؛ برعکس، احساس می‌کردم هرچه منتقدتر باشم، ایمانم قوی‌تر می‌شود.
▫️به تجربۀ زندگی باور دارم، در اینجا به‌عنوان یک معلم در اروپا. من در مقام معلم هرگز نظرم را بر دانشجویانم تحمیل نکرده‌ام و هیچ‌گاه آنها را براساس موافقت یا مخالفت با نظراتم ارزیابی نکرده‌ام. در مصر همیشه دانشجویان را تشویق می‌کردم که دیدگاهی مخالف من داشته باشند. اگرچه این کار در اروپا آسان‌تر است، اما من این کار را در مصر نیز انجام می‌دادم و از این بابت خوشحالم.
▫️وقتی تمام این مشکلات برای کار من در دانشگاه پیش آمد و شما همۀ ماجرا را می‌دانید، مثل اتهام ارتداد و نظایر آن، حداقل دانشجویانم ـ با اینکه حدود ده یا پانزده سال پیش فارغ‌التحصیل شده بودند ـ این اتهام‌ها را بسیار بسیار عجیب و غریب می‌دانستند، چون من را می‌شناختند.
▫️معتقدم سکولاریسم و لیبرالیسم هم می‌توانند بنیادگرایانه باشند. هر گروهی که در برابر دیگران ادعای حقیقت کند، آن را نوعی بنیادگرایی می‌دانم. بدون نقد دائم، اندیشه شکل نخواهد گرفت. من نمی‌خواهم اندیشه‌ام از نوع کاریزمایی باشد و از آن تقلید کنند، من نمی‌خواهم امام باشم. من فقط یک محقق‌ام که تمام تلاشم را می‌کنم، اما آن‌چه به‌عنوان نتیجه به آن می‌رسم باید بررسی کرد. نباید ادعای دانش مطلق کنیم که دراین‌صورت بنیادگرایی دیگری ایجاد خواهد شد.
🔻نسخۀ کامل ویدئو با زیرنویس فارسی:
آپارات | یوتوب
✔️ هر شماره از «چهره‌نما» حاوی نمایی است از گفتار چهره‌‌ای صاحب‌نظر در مسئله‌‌ای مرتبط با اسلامپژوهی. برای دیدن ویدئوهای این مجموعه کانال آپارات یا کانال یوتوب مدرسانۀ دورنما را دنبال کنید.
#نصر_حامد_ابوزید #تعصب_دینی
#تفسیر_قرآن #رواداری_دینی
#حکم_ارتداد #بنیادگرایی_دینی
@doornamaa
🔹مقاله‌ای در باب حکومت ساسانیان بر مصر
Booth, Phil. 'Egypt under the Sasanians (619-29): stability, continuity, and tolerance?.' Mélanges James Howard-Johnston 26 (2022), 233-258.
مقاله‌ای از فیل بوث که به بررسی نظریه‌های مختلف پیرامون ده سال حکومت ساسانیان بر مصر می‌پردازد.
@doornamaa
#راوی (۹)
#منابع_پادکست
🔹مقالۀ اصلی قسمت نهم راوی
پترا سَیپستاین، «جهان محمد در مصر»، در: پاسخ‌های دنیای باستان متأخر به فتوحات اعراب، لیدن: انتشارات بریل، ۲۰۲۲، ص۱۷۱-۱۹۴.
Petra Sijpesteijn, 'Muhammad's World in Egypt'. in J. van den Bent, F. van den Eijnde, & J. Weststeijn (eds.), Late Antique Responses to the Arab Conquests. Leiden: Brill, 2021. pp. 171-194.
@doornamaa
#راوی (۹)
#بریدۀ_پادکست
#کاور_پادکست
▪️مصر در نخستین سده‌های اسلامی
🔹شمارۀ نهم پادکست راوی به روایت مقاله‌ای از #پترا_سیپستاین، استاد مطالعات عربی دانشگاه لیدن، اختصاص دارد. سَیپستاین در این مقاله بر اساس پاپیروس‌های به‌جای‌مانده از آن دوران نشان می‌دهد که حکومت اعراب در نخستین سده‌های اسلامی در مصر، بیش از انگیزه‌های مذهبی، تحت‌تأثیر نظام اداری و اقتصادی آن سرزمین بوده است. به‌گفتۀ او، حاکمان جدید عرب پس از فتح مصر، با استفاده از قوانین و روش‌هایی جدید که از شام آموخته بودند، به‌تدریج توانستند با نظام مالی و اداری سرزمین جدید سازگار شوند؛ این تغییرات تدریجی و البته پیوستگی با فرهنگ میزبان کم‌کم فضا را برای پی‌ریزی یک امپراتوری بزرگ اسلامی در آینده فراهم کرد.
🔹کاور این شماره تصویر نگاره‌ای است مربوط به مقامهٔ چهل‌وسومِ کتاب «مقامات حریری»، اثری از یحیی بن محمود الواسطی، نگارگر عراقی، که در ۱۲۳۷ میلادی کشیده شده و در کتابخانۀ ملی پاریس نگهداری می‌شود. این تصویر در طرح روی جلد کتاب سیپستاین دربارۀ مصر اوایل اسلام استفاده شده است.
#ایمان_تاجی #رادیو_دورنما
#پادکست_دورنما #دورنما_بشنویم
@doornamaa
#نشست_حضوری_دورنما (۳)
#بریدۀ_گفتار
▪️قرآن دربارۀ «ستون‌های آسمان» چه می‌گوید؟
🔹محمدعلی طباطبایی در این ویدئو از نحوۀ مواجهۀ قرآن با موضوع علمی «ستون‌های آسمان» سخن می‌گوید و به برداشت‌های مختلف و متضاد مفسران از تعبیر ایهام‌آمیز «بغیر عمَد تَرونها» اشاره می‌کند.
🔻نسخۀ کامل ویدئو در آپارات | یوتوب
#زبان_قرآن #تفسیر_قرآن
#محمدعلی_طباطبایی #علم_و_دین
#مدرسانۀ_دورنما #دورنما_ببینیم
@doornamaa
#نشست_حضوری_دورنما (۳)
#گزارش_تصویری
🔹عصر سه‌شنبه بیست‌وپنجم شهریور ماه، سومین نشست حضوری دورنما در محل کانون زبان قرآن برگزار شد. در این نشست، #محمدعلی_طباطبایی گفتاری با عنوان «ایهام کیهان‌شناختی در قرآن» ارائه کرد و سپس به پرسش‌ها و نکته‌های حاضران پاسخ داد.
🔻نسخۀ صوتی و تصویریِ گفتار این نشست به‌زودی در صفحات مجازی دورنما عرضه خواهد شد.
@doornamaa
#نشست_حضوری_دورنما (۳)
#آمادگی_برای_نشست
▪️جهت آمادگی برای حضور در نشست «ایهام کیهان‌شناختی در قرآن»، مطالعه و مراجعه به سه منبع زیر پیش‌نهاد می‌شود:
۱. محمدعلی طباطبایی، تفسیر در کشاکش کلام و کیهان شناسی؛ مطالعۀ موردی «ستون‌های آسمان»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، بهار ۱۴۰۱، شمارۀ پیاپی ۲۱، ۵۱-۸۶.
[مقاله‌ای نسبتاً جدید از مهمان دورنما که به‌لحاظ کلیت و مستندات با گفتار نشست شباهت دارد اما از نظر جهت‌گیری و نتایج متفاوت است.]
2. Tabatabaʾi, M. A., & Mirsadri, S. The Qurʾānic cosmology, as an identity in itself. Arabica (2016), 63 (3-4), 201-234.
[این مقاله برای آشنایی با کیهان‌شناسی قرآنی اهمیت دارد و برای فهم تغییر دیدگاه مهمان دورنما از زمان نگارش این مقاله تا کنون مفید است.]
3. Julien Decharneux, Creation and contemplation: the cosmology of the Qur'ān and its late antique background. Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2023.
[اصل این کتاب رسالۀ دکتری ژولین دشارنو است و گفتار مهمان دورنما به‌نوعی نقد دیدگاه نویسندۀ آن به‌ویژه در فصل چهارم خواهد بود.]
#مدرسانۀ_دورنما
#مدرسانۀ_مستقل_اسلامپژوهی
@doornamaa
#نشست_حضوری_دورنما (۳)
#چکیدۀ_گفتار_نشست
▪️ایهام کیهان‌شناختی در قرآن
✍️ #محمدعلی_طباطبایی
🔹چالش علم و دین در نقطۀ صفرِ شکل‌گیری دین اسلام چه وضعیتی داشته است؟ آیا چنانکه غالباً تصور می‌شود، این چالش پدیده‌ای مدرن است و در دوران پیشامدرن، و مخصوصاً در دوران شکل‌گیری اسلام، هیچ آگاهی و التفاتی به این چالش وجود نداشته است؟ در این ارائه می‌کوشم با تمرکز بر یک موضوع کیهان‌شناختی، نشان بدهم که این چالش نه‌تنها در دوران پیشامدرن، بلکه درست در زمان ظهور اسلام در خودآگاه مؤمنان حضوری پررنگ داشته است؛ اما تا آنجا که به خود قرآن مربوط می‌شود، انتخاب قرآن آن بوده که به‌جای ورود مستقیم به این بحث‌ها، با بهره‌گیری از ابزارهای پیچیدۀ ادبی، نزاع‌های علمی زمانه‌اش را دور بزند و در جایی فراتر از آن نزاع‌ها بایستد. تمرکز این ارائه به‌طورخاص بر «ستون‌های آسمان» است که دو بار در قرآن به شکلی مشابه به آن اشاره شده است؛ اما ساختار خاص قرآن برای اشاره به این پدیده در هر دو مورد به گونه‌ای است که راه را برای تفسیرهای مختلفی باز گذاشته است که به‌آسانی تئوری‌های مختلف کیهان‌شناختی رایج در زمان ظهور قرآن را پوشش دهد، بدون آنکه هیچ یک از آنها را نفی کند.
🔻پوستر نشست
#علم_و_دین #علم_و_قرآن
#زبان_قرآن #تفسیر_قرآن
#کیهان‌شناسی_و_قرآن
#دورنما_بشنویم #دورنما_ببینیم
@doornamaa
▪️سیری در آثار راغب اصفهانی
با تدریس #مهرداد_عباسی
🔹دورۀ هفت‌جلسه‌ایِ آن‌لاین
🔹یکشنبه‌ها شش بعدازظهر، از چهاردهم دی
🔹با امکان دسترسی به فایل صوتی جلسه‌ها
🔹ثبت‌نام با ارسال پیام به ۰۹۱۲۵۰۲۰۸۲۴
#دورۀ_آموزشی #متن_خوانی
#راغب_خوانی #راغب_اصفهانی
#خوانش_آثار_ایرانی_اسلامی
@drmehrdadabbasi
#راوی (۱)
#پادکست
🔅رادیو دورنما
راوی ـ قسمت یکم
🔹کریسمس در قرآن
مقاله‌ای از استیون شومیکر
به‌روایت #ایمان_تاجی
✔️ این پادکست را در پادکست‌خوان‌های مشهور ازجمله کست‌باکس و شنوتو هم می‌توانید بشنوید.
#کریسمس_در_قرآن
#استیون_شومیکر
#رادیو_دورنما
#دورنما_بشنویم
#با_دورنما_بمانیم
@doornamaa
#باز_نشر #کریسمس
▪️کریسمس در قرآن
بازنشر قسمت یکم پادکست راوی
🔸این شمارۀ #راوی دو سال پیش هم‌زمان با زادروز عیسی مسیح در دورنما منتشر شده بود. منابع متنی مرتبط با این پادکست را اینجا ببینید.
🔹دورنما | مدرسانۀ مستقل اسلامپژوهی
@doornamaa
#راوی (۱۰)
#پادکست
🔅رادیو دورنما
راوی ـ قسمت دهم
🔹مشق تاریخ: مروری بر پادکست راوی
به‌روایت #ایمان_تاجی
🔺راوی را در کست‌باکس و شنوتو و سایر پادگیرها هم می‌توان شنید.
🔻همۀ شماره‌های راوی در یوتوب و آپارات نیز در دسترس‌اند.
#پادکست_راوی #تاریخ
#اسلام_آغازین #اوایل_اسلام
#رادیو_دورنما #دورنما_بشنویم
@doornamaa
#چهره_نما (۴۸)
#گزیدۀ_ویدئو
🔸واسازی رویکرد اسطوره‌ای به میراث اسلامی
گفتار ویدئویی محمد ارکون
🔹محمد ارکون (۱۹۲۸-۲۰۱۰)، اسلام‌پژوه الجزایری-فرانسوی، از شناخته‌ترین و اثرگذارترین متفکران و نظریه‌پردازان در حوزۀ اسلامپژوهی است که بیشتر آثار او به زبان فرانسه و نیز انگلیسی و عربی‌‌اند و بخشی از آنها هم به فارسی ترجمه شدهاند. پیش‌تر در دورنما، در قالب ویدئو و مقاله، به ارکون و اندیشۀ او پرداخته‌ایم.* در چهل‌وهشتمین ویدئوی دورنما مهم‌ترین گفته‌های او از این قرارند:
▫️در سنت فرانسوی، البته خارج از محیط عرب‌شناسی، به ابزارهای فکری‌ای دست می‌یابید که در فرهنگ انگلیسی یا فرهنگ آلمانی نمی‌توان پیدا کرد. همین ابزارها امکان نگاهی متفاوت به تُراث یا میراث اسلامی را فراهم می‌کنند و مسئلۀ ما این است که این دانش‌ها و روش‌شناسی جدید را چگونه در مطالعات اسلام امروز و در بررسی این میراث به کار بگیریم.
▫️امروزه در میان مسلمانان معاصر یک «جریان اسطوره‌ای» هست که می‌گوید ما باید به زمان پیامبر یعنی دوران طلایی اندیشه و فرهنگ اسلامی برگردیم، زیرا همه‌چیز در آنجا گفته شده و تمام حقیقت آن‌جاست، که باید آن را برگیریم و تاریخ خود را از نو آغاز کنیم.
▫️اما با این جریان اسطوره‌ای، که امروزه گفتمان غالب اسلامی در رسانه‌هاست، چگونه باید مواجه شد؟ آیا باید صرفاً با روش فیلولوژیک با آن برخورد کنیم یا باید از روش‌های دیگری برای واسازی یا ساخت‌شکنی آن بهره بگیریم و نشان دهیم این گفتمان چگونه ساخته و پرداخته شده است.
▫️برای مواجهه با این جریان اسطوره‌ای، هم باید کار فیلولوژی را ادامه داد و هم باید فضای سیاسی و اجتماعی جدید را شناخت؛ مسلمانان امروز در جست‌وجوی هویت یا اصالت‌اند اما اغلب با رویکردی ایدئولوژیک و اسطوره‌ای؛ ما به‌عنوان پژوهش‌گر باید تمایز رویکرد اسطوره‌ای و علمی را نشان دهیم و رویکرد علمی‌ای را در پیش بگیریم که صرفاً اثبات‌گرایانه و پوزیتیویستی نیست و بلکه عنصر تخیل و اسطوره را نیز به رسمیت می‌شناسد.
▫️تا قرن نوزدهم، قوۀ تخیل بسیار منفی تلقی می‌شد، اما امروزه تعریفی جدید از «خیال جمعی» داریم که می‌تواند سازوکار هر فرهنگی، به‌ویژه فرهنگ اسلامی امروز، را توضیح دهد. ما هنوز واقعیت تاریخیِ فرهنگ اسلامی در دوران کلاسیک را به‌درستی نمی‌شناسیم.
▫️ما برای شناخت دوران کلاسیک اسلامی، به پژوهش‌های بسیار زیادی به سبک آلمانی نیاز داریم، مثل کتاب «کشاکش حدیث و کلام» از یوزف فان‌اِس. این کتاب در برابر کلیت نگاه اسطوره‌ای به این دوره، که در میان مسلمانان امروز رایج است، قرار می‌گیرد. بدون این نگاه تازه و این روش نوین، مطالعۀ اسلام و قرآن ممکن نخواهد بود. من نخست به مطالعۀ قرآن و سیرۀ نبوی علاقه دارم و در مرحلۀ بعد به مطالعۀ اصول فقه، زیرا در شکل‌دهی «عقل اسلامی» نقش اساسی دارد.
🔻نسخۀ کامل ویدئو با زیرنویس فارسی:
آپارات | یوتوب
✔️ هر شماره از «چهره‌نما» حاوی نمایی است از گفتار چهره‌‌ای صاحب‌نظر در مسئله‌‌ای مرتبط با اسلامپژوهی. برای دیدن ویدئوهای این مجموعه کانال آپارات یا کانال یوتوب مدرسانۀ دورنما را دنبال کنید.
* مطالب مرتبط با محمد ارکون در تلگرام دورنما:
▫️جهل مقدس و جهل مؤسَس
▫️خوانشی نو از قرآن با گذار از تفاسیر سنتی
▫️تاریخ‌مندی قرآن از نگاه محمد ارکون
▫️بازاندیشی در اسلام در عصر حاضر
#محمد_ارکون #خیال_جمعی
#تخیل_دینی #دین_و_اسطوره
@doornamaa
#متن_انگلیسی_مقاله
Arkoun, Mohammed (1997). Rethinking Islam Today. In A. Nanji (Ed.), Mapping Islamic Studies: Genealogy, Continuity and Change (pp. 220-254), Berlin, Boston: De Gruyter.
#محمد_ارکون #نقد_عقل_دینی
#تاریخ_مندی #رهیافت_تاریخی
#خیال_خانۀ_اجتماعی
@doornamaa
#مقاله #ترجمه
🔹بازاندیشی در اسلام در عصر حاضر
✍️ نوشتۀ #محمد_ارکون
ترجمۀ #عاطفه_بیگدلی
🔹در این مقاله، محمد ارکون (د. ۲۰۱۰)، استاد تاریخ دانشگاه سوربن، در پی ایجاد نظریه‌ای مقبول برای بازنمایی اسلام است که هم در ذهنیت علمی مدرن جای بگیرد و هم در تجربۀ دینی مسلمانان. او در فهم واقعیت‌های اسلام بر رویکرد تاریخی، اجتماعی و مردم‌شناسانه تأکید دارد و می‌خواهد موانع و مشکلات موجود در آثار مسلمانان و شرق‌شناسان را برطرف کند. آغاز پروژۀ فکری ارکون با مسئلۀ «خوانش قرآن» بود چون اعتقاد داشت همه‌چیز از تجربۀ مدینه و شکل‌گیریِ گروهی اجتماعی به‌نام مؤمنان آغاز شده است. ارکون در پروژۀ خود معتقد به ساختارشکنی است و در پی رهاسازی عقل دینی از چارچوب نظام‌ها‌‌ی اعتقادی گذشته به‌کمک معرفت‌شناسی انتقادی مدرن. مقالۀ حاضر در شش بخش سامان یافته است: ابزارهایی برای اندیشۀ جدید، شیوه‌ها‌‌ی اندیشه، از نااندیشیدنی تا اندیشیدنی، جوامع کتاب مقدس، راه‌بُردی برای ساختارشکنی، و وحی و تاریخ.
🔻مطالعۀ متن کامل مقاله در وبسایت
#تاریخ_مندی #رهیافت_تاریخی
#خیال_خانۀ_اجتماعی #نقد_عقل_دینی
@doornamaa
#چهره_نما (۴۷)
#معرفی_ویدئو
🔸تجربۀ زیسته در مواجهه با تعصب دینی
گفتاری از #نصر_حامد_ابوزید
✍️ ترجمۀ #زینب_ایزدی
🔻نسخۀ کامل ویدئو (۱۵ دقیقه) در:
آپارات دورنما | یوتوب دورنما
🔹چهل‌وهفتمین ویدئوی منتخب دورنما حاوی گفتاری است از نصر حامد ابوزید (د. ۲۰۱۰)، اسلام‌پژوه پرآوازۀ مصری، که یک‌سال قبل از درگذشتِ او در استانبول ضبط شده و به‌همت مؤسسۀ «ریست‌داک» انتشار یافته است. ابوزید در این گفتار از زندگی و زمانۀ خود می‌گوید و می‌کوشد به پرسش «من کیستم؟» پاسخی صادقانه و صمیمانه بدهد. او به سیر تحولات فکری‌اش در مقام متفکر و نویسنده اشاره می‌کند و به بیان تجربۀ زیسته‌اش در مواجهه با تعصب دینی به‌ویژه در فضای سیاسی و اجتماعی مصر در نیمۀ دوم قرن بیستم می‌پردازد. ابوزید خود را فردی مدافع رواداری و گفت‌وگو و پژوهش‌گری طرف‌دار مطالعۀ انتقادیِ همه‌چیز و مخالف هر نوع بنیادگرایی معرفی می‌کند.
#مدرسانۀ_دورنما #دورنما_ببینیم
#تعصب_دینی #رواداری_دینی
@doornamaa
🔹مقاله‌ای دربارۀ مصر در دوران باستان متأخر
Papaconstantinou, Arietta, 'Egypt', in Scott Fitzgerald Johnson (ed.), The Oxford Handbook of Late Antiquity, 2012, 195-223.
مدخل «مصر» در دستینۀ انتشارات آکسفورد دربارۀ باستان متأخر که مروری است بر وضعیت مصر در این دورۀ تاریخی.
@doornamaa
#راوی (۹)
#پادکست
🔅رادیو دورنما
راوی ـ قسمت نهم
🔹مصر در نخستین سده‌های اسلامی
مقاله‌ای از پترا سیپستاین
به‌روایت #ایمان_تاجی
🔺راوی را در کست‌باکس و شنوتو و سایر پادگیرها هم می‌توان شنید.
🔻همۀ شماره‌های راوی در یوتوب و آپارات نیز در دسترس‌اند.
#پترا_سیپستاین #مصر
#فتوحات #پاپیروس
#اسلام_آغازین
#اسلام_و_سیاست
#رادیو_دورنما
#دورنما_بشنویم
@doornamaa
#نشست_حضوری_دورنما (۳)
#پادکست
▪️ایهام کیهان‌شناختی در قرآن
گفتارِ #محمدعلی_طباطبایی
🔹حرف اصلی این گفتار آن است که قرآن در دو آیۀ مرتبط با پدیدۀ «ستون‌های آسمان» (بغَیر عمَدٍ تَرونها)، با استفاده از صنعت ادبی ایهام، راه را برای تفسیرهای مختلف باز گذاشته تا نظریه‌های مختلف کیهان‌شناختی رایج در آن دوره را به‌آسانی پوشش دهد، بدون آنکه هیچ‌یک از آنها را نفی کند. به عبارت دیگر، قرآن با استفاده از ابزاری زبانی، نزاع‌های علمی زمانه‌اش را دور زده و در جایی فراتر از آنها ایستاده است.
🔸این گفتار سه‌شنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۴ در کانون زبان قرآن ارائه شده است.
🔻شنیدن در:
کست‌باکس | شنوتو
#زبان_قرآن #تفسیر_قرآن
#علم_و_قرآن #علم_و_دین
#مدرسانۀ_دورنما #دورنما_بشنویم
@doornamaa
#نشست_حضوری_دورنما (۳)
#گزیدۀ_گفتار
▪️ایهام کیهان‌شناختی در قرآن
گفتارِ #محمدعلی_طباطبایی
🔸ویدئوی کامل گفتار (۶۱ دقیقه)
همراه با پرسش‌وپاسخ (۵۰ دقیقه)
🔻مشاهده در: آپارات | یوتوب
🔹محمدعلی طباطبایی در این گفتار ـ که گزیده‌ای کوتاه از آن را می‌بینید ـ با تمرکز بر موضوع کیهان‌شناختیِ «ستون‌های آسمان» و تعبیر قرآنیِ «بغَیر عمَدٍ تَرونها»، می‌کوشد نشان دهد که قرآن، به‌جای ورود مستقیم به بحث‌های جاری دربارۀ چالش علم و دین، نزاع‌های علمی زمانه‌اش را دور زده و در جایی فراتر از آنها ایستاده است. به اعتقاد او، قرآن در دو آیۀ مرتبط با این پدیده، با بهره‌گیری از ابزارهای پیچیدۀ زبانی و با استفاده از صنعت ادبی ایهام، راه را برای تفسیرهای مختلف باز گذاشته تا نظریه‌های مختلف کیهان‌شناختی رایج در آن دوره را به‌آسانی پوشش دهد، بدون آنکه هیچ‌یک از آنها را نفی کند.
#زبان_قرآن #تفسیر_قرآن
#علم_و_قرآن #علم_و_دین
#مدرسانۀ_دورنما #دورنما_ببینیم
@doornamaa
#نشست_حضوری_دورنما (۳)
#پخش_زنده
🔹به اطلاع دوستانی که امکان حضور در محل نشست دورنما برایشان میسر نیست می‌رسانیم خوش‌بختانه امکان پخش زنده و آن‌لاینِ نشست نیز فراهم آمده است. امروز از حدود ساعت سه‌ونیم عصر در کانال آپارات دورنما در خدمت علاقه‌مندان خواهیم بود.
🔻لینک ورود به نشست حضوری دورنما:
https://www.aparat.com/doornamaa/live
#محمدعلی_طباطبایی #زبان_قرآن
#مدرسانۀ_دورنما #دورنما_ببینیم
@doornamaa
#نشست_حضوری_دورنما (۳)
#معرفی_مهمان
🔹محمدعلی طباطبایی (متولد ۱۳۶۳، قم) دورۀ کارشناسی‌ارشد را در دانشگاه ادیان و مذاهب قم گذرانده و در ۱۳۹۶ در رشتۀ علوم قرآن و حدیث از دانشگاه تهران دکتری گرفته؛ طی سال‌های اخیر در پژوهشگاه قرآن و حدیث قم چند طرح پژوهشی انجام داده و اکنون عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است. علایق پژوهشی او شامل مطالعات تطبیقی قرآن و متون مقدس، تاریخ انگاره‌های اسلامی و مطالعات تفسیری زبان‌شناختی است و ضمن تسلط بر زبان‌های عربی و انگلیسی، با آلمانی، عبری و سریانی نیز آشنایی دارد. وی علاوه بر انتشار مقاله‌های متعدد به زبان فارسی، چند مقالۀ انگلیسی در نشریه‌های غربی منتشر یا در سمینارهای اروپایی ارائه کرده است.
🔹در یک‌دهۀ گذشته، دو مجموعه‌مقالۀ تحسین‌شدۀ «تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی» (قم، ۱۳۹۵) و «قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی» (قم، ۱۳۹۵) به‌کوشش و ویرایش او منتشر شده و همچنین رسالۀ دکتری تحسین‌شدۀ او زیر عنوان «تاریخ تحریف‌باوری در اسلام» (تهران، ۱۴۰۱) به چاپ رسیده است.
🔻رزومۀ کامل محمدعلی طباطبایی (مهرداد)
#محمدعلی_طباطبایی
#مدرسانۀ_دورنما
@doornamaa
#نشست_حضوری_دورنما (۳)
#معرفی_نشست
▪️ایهام کیهان‌شناختی در قرآن
محمدعلی طباطبایی (پژوهشگاه علوم انسانی)
🔻سه‌شنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۴
ساعت سه‌ونیم بعدازظهر
🔹مقدم همۀ دوستان دورنما و دوست‌داران اسلامپژوهی را در این نشست گرامی می‌داریم؛ همچنین از میزبان نشست، مؤسسۀ فرهنگی هنریِ «کانون زبان قرآن»، بی‌نهایت سپاس‌گزاریم.
🔻تهران، خیابان آزادی، خیابان خوش شمالی، کوچۀ شهید عباس زارع، پلاک ۱۸
#مدرسانۀ_دورنما #محمدعلی_طباطبایی
#تفسیر_قرآن #زبان_قرآن
@doornamaa