8883
Bu yerda yozilgan fikrlar shaxsiy bo’lib, hech qaysi tashkilot fikri yoki qarashlarini ifoda etmaydi. Murojat uchun: @Mirkonomika1_bot
2025 йилда Хитойнинг Жаҳон Банкининг юқори даромадли мамлакатлар гуруҳи чегарасига етибди (ҳозирча юқори даромадли мамлакат эмас). Хусусан, 2025 йилда Хитойда жон бошига даромад (GNI) 14 230 долларни ташкил этган. Жаҳон Банкининг даромадлар классификацияси бўйича эса юқори даромадли мамлакат бўлиш учун чегара 14 375 долларни ташкил этган. Катта Эҳтимол билан Хитой 2026 йилда юқори даромадли мамлакатлар гуруҳига қўшилади.
Хитой паст даромадли мамлакатдан ўрта-паст даромадли мамлакатга 1999 йилда айланган. Ўрта-паст даромадли мамлакатлардан ўрта-юқори даромадли мамлакатлар қаторига эса 2010 йилда қўшилган. Яъни Хитой жон бошига даромадлари битта даромад гуруҳидан ўтгунча 11 йил сарфлаган.
Агар келаси йилда юқори даромадли мамлакатлар қаторига қўшилса, бу учун тахминан 16 йил сарфлаган бўлади. Ўрта-юқори даромадли мамлакатлардан юқори даромадли мамлакатлар гуруҳига қўшилиш учун кўпроқ вақт сарфланганлиги, биринчидан ўрта-юқори ҳамда юқори даромадли давлатлар даромад чегараси кенглиги шунингдек, Хитойда даромадлар ўсиши 2010 йилдан кейин ҳамда айниқса пандемиядан кейин секинлашганлиги билан изоҳланади.
Масалан 1999-2010 йилларда Хитойда ўртача реал иқтисодий ўсиш 10,2 фоизни ташкил этган бўлса, ўсиш 2010-2019 йилларда 7,3 фоизгача секинлашган. Пандемиядан кейинги даврда эса ўртача иқтисодий ўсиш 5,4 фоизни ташкил этган.
@Mirkonomika
Алифбо ҳақида бўлган муҳокамалардан билдимки, мазкур масала ҳамда унинг оқибатларини иқтисодчилар тилшунослардан яхшироқ тушунишар экан (лекин улар етарлича эшитилмади).
Сенат томонидан тасдиқланган янги алифбо бўйича қуйидаги гапни ўқиб кўринг:
Şoşilinç uçraşuvga çiqqan Şuhrat qattiq şovqindan çöçib ketib, köçada uçragan çöpon bilan şoşgança gaplaşdi.
@Mirkonomika
Асосий экспорт товарларимиздан бўлган мис нархи тарихий 15 минг долларга яқинлашибди.
Мис нархининг ўсиши ўз навбатида сўнгги йилларда сунъий интеллект инфраструктураси ҳамда яшил энергияга юқори инвестициялар каби омиллар билан изоҳланади. Шунингдек, қисқа муддатли омиллардан АҚШда мисга тарифлар ўрнатилиши бўйича хавотирлар мис нархининг ўсишига хизмат қилмоқда.
Мамлакатимиз жорий йилнинг 7 ойида 889 млн долларлик мис ва ундан тайёрланган буюмлар экспорт қилган. Ўсиш ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 27,1 фоизни ташкил этган. Мис ва ундан тайёрланган буюмлар экспорти жами товарлар экспортининг 7 фоизини, товар ва хизматлар экспортининг эса 4,5 фоизини ташкил этган.
@Mirkonomika
2025 йил PISA имтиҳонларида OECD мамлакатларида ўқувчиларнинг ўқиш ва математика натижалари сезиларли ёмонлашибди. Science бўйича натижалар 2022 йилга нисбатан ёмонлашган бўлса-да, пасайиш ўқиш ва математика каби катта бўлмаган.
2022 йил билан таққослаганда ўқиш бўйича ўртача баҳо 482 дан 466 гача пасайган бўлса, математикада ўртача баҳо 480 дан 469 гача пасайган.
Ўқиш бўйича натижаларнинг ёмонлашиши 2012 йилдан кейинги даврда тезлашган бўлса, математика бўйича натижаларнинг ёмонлашиши 2018 йилдан кейин сезиларли тезлашган. Бу пасайиш, телефонларнинг оммалашиши, ижтимоий тармоқларнинг ривожланиши ҳамда сунъий интеллект чатботларнинг ҳаётимизга кириб келганлиги билан изоҳланиши мумкин. Ҳисоботда чатботлардан фойдаланмайдиган ўқувчилар нисбатан юқори балл тўплаганлиги келтирилган.
2025 йилда Ўзбекистоннинг ўқиш ва математика бўйича натижалари эълон қилинмабди (маълумотлар номутаносиблиги сабабли).
@Mirkonomika
Сўмнинг харид қобилияти эса сўнгги 10 йилда 68 фоизга камайган. Яъни ўртача олганда ҳозир 100 минг сўмга харид қилиш мумкин бўлган товар ва хизматларни 10 йил олдин 32 минг сўмга харид қилиш мумкин эди.
@Mirkonomika
Гонконгга нима экспорт қиляпмиз?
Жорий йилда Гонконгга экспортнинг юқори ўсиши бир неча бор асосий мавзуга айланди. Хусусан жорий йилнинг январь-июль ойларида Гонконгга мамлакатимизнинг жами экспорти 716 млн долларни ташкил этиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 22 баробарга (!!) ўсган. Номинал ўсиш ҳам 683 млн долларни ташкил этиб, бошқа ҳеч қайси ҳамкоримиз билан бунчалик юқори ўсиш кузатилмаган. Номинал ўсиш бўйича Гонконгдан кейинги энг юқори ўсиш Хитой билан кузатилган бўлиб, ўсиш 405 млн долларга тенг. Ўз навбатида савол туғилади, Гонконгга нима экспорт қиляпмиз? Газета.уз ҳам бу мавзуга эътибор қаратибди.
Гонконгга асосий экспорт товаримиз жорий йилда заргарлик буюмлари бўлмоқда. Хусусан, жорий йилнинг биринчи ярмида Гонконгга заргарлик буюмлари экспорти 481,9 млн долларни ташкил этиб, бу Гонконгга жами товарлар экспортнинг 96 фоизини ташкил этган.
Шунингдек, заргарлик буюмларининг ойлик экспорт тенденциясига эътибор қаратсак кўрамизки, экспорт суръати тезлашмоқда. Жумладан, январь ойида заргарлик буюмларининг ойлик экспорти 12,2 млн долларни ташкил этган бўлса, июнь ойига келиб ойлик экспорти 128 млн долларга етган.
Гонконг 2025 йилда 23-экспорт ҳамкоримиз бўлган, ярим йилда олтинчи йирик экспорт йўналишимизга айланди. Агар экспортнинг мазкур ўсиш суръати сақланиб қолса, келаси йилдаёқ Гонконг асосий экспорт йўналишимиздан бирига айланади.
@Mirkonomika
2030 йилда 300 млрд долларлик иқтисодиётга айланоламизми?
Янги мақсадларга кўра, 2030 йилда иқтисодиётимиз олдинги мақсад қилингани каби 240 млрд доллар эмас, балки 300 млрд долларга етиши кутилмоқда.
ХВЖнинг прогнозларига кўра, мамлакатимиз иқтисодиёт 2030 йилда 273,4 млрд долларга, 2031 йилда эса 301 млрд долларга етишини прогноз қилинган. Бунда, 2026-2031 йилларда иқтисодиётимизнинг йиллик доллардаги ўртача номинал ўсиши 12,7 фоизни ташкил этади. ХВЖ 2026 йилда иқтисодиётимиз 23,4 фоизга кенгайишини кутаётган бўлса, келаётган йилларда ўсиш 10 фоиз атрофида барқарорлашиши прогноз қилинмоқда.
Таъкидлаш керакки, янги марра, яъни иқтисодиётимизни 2030 йилда 300 млрд долларга етказиш ХВЖ каби нуфузли халқаро ташкилотларнинг прогнозларидан унчалик узоқ эмас.
2025 йилда иқтисодиётимизнинг номинал ўсиши 21,1 фоизни ташкил этди. Жорий йилнинг биринчи ярим йиллигида эса, доллардаги номинал ЯИМнинг ўсиши 26,8 фоизгача тезлашган. Бунда, реал иқтисодий ўсишнинг 1,3 фоиз бандга тезлашиши, ўсишни тезлаштирувчи бир фактор бўлиб хизмат қилган бўлса, сўм ўртача курсининг 6,1 фоизга мустаҳкамланиши ўсиш тезлашишида ҳисса қўшган иккинчи муҳим фактор бўлган. Агар йил сўнггигача ярим йилликдаги ўсиш суръати сақланиб қолса 2026 йилда иқтисодиётимиз ҳажми 186,5 млрд долларга етиши мумкин (йиллик ўртача кўрсаткичда сўмнинг мустаҳкамланиши бироз пасайса керак, бу эса йиллик кўрсаткичда доллардаги номинал ўсишни бироз секинлаштириши мумкин).
Агар 2024-2026 йиллардаги ўсиш суръати (20 фоиз) келаси йилларда ҳам сақланиб қолса, 2030 йилга бориб иқтисодиётимиз ҳажми 300 млрд доллар эмас балки 389 млрд долларга етиши мумкин (жудаям оптимистик), пандемиядан кейинги даврдаги ўсиш (16 фоиз) билан эса 2030 йилда иқтисодиётимиз 309 млрд долларга етади.
2017-2025 йиллардаги ўртача ўсиш суръати (9,8 фоиз) билан эса 2030 йилда иқтисодиётимиз ҳажми 234 млрд долларни ташкил этади. Лекин 2017-2025 йиллардаги ўртача ўсиш ўз навбатида пандемия давридаги иқтисодий пасайиш ҳамда сўмнинг нисбатан юқори қадрсизланиш йилларини ўз ичига олади. Агар келаси йилларда сўмнинг қадрсизланиши юқори шаклланмаса (ҳар ҳолда сўнгги икки йилда мустаҳкамланмоқда) ҳамда пандемия каби йирик инқироз юз бермаса, 300 млрд долларлик кўрсаткичга иқтисодиётимизнинг етиш эҳтимоли юқори.
Умуман олганда қўйилган янги мақсадга етиш имконсиз деб бўлмайди. Агар пандемиядан кейинги даврдаги шарт-шароитлар ҳамда ўсиш суръатлари сақланиб қолса 2030 йилда бу маррага етиш мумкин.
Агар 2030 йилда иқтисодиётимиз ҳажми 300 млрд долларга етса, унда 2025 йилда биздан иқтисодиёти каттароқ бўлган Қатар, Украина, Марокаш, Словакия, Қувайт каби давлатларни номинал иқтисодиёт ҳажми бўйича ортда қолдиришимиз мумкин.
@Mirkonomika
Ташқи савдо, август
Август ойида мамлакатимизнинг жами экспорти 4,1 млрд долларни ташкил этиб, ўтган йилнинг мос ойига нисбатан 24 фоизга ўсган. Ойлик импорт эса 4,4 млрд долларни ташкил этиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 2,6 фоизга ўсган.
Таъкидлаш керакки, июль ойида экспорт июнь ойидаги каби нисбатан юқори суръатларда ўсишда давом этган бўлса, импортнинг ўсиши кескин секинлашган. Таққослаш учун июнь ойида умумий импорт 21,8 фоизга ўсган эди.
Июль ойида жорий йилда иккинчи марта олтин экспорти амалга оширилган. Ой давомида 1,3 млрд доллар қийматдаги олтин экспорт қилинган. Таққослаш учун ўтган йилнинг мос ойида 1,1 млрд долларлик олтин экспорт қилинган эди. Шундай қилиб йил бошидан буён 2,8 млрд доллар қийматдаги олтин экспорт қилиниб, олтин экспорти ўтган йилнинг мос давридагига нисбатан 63,1 фоизга паст шаклланган.
Ой давомида экспортнинг ўсишида хизматлар экспортининг юқори ўсаётганлиги муҳим аҳамият касб этган (олдинги ойлардаги каби). Хусусан, ой давомида хизматлар экспорти 33 фоизга ўсган. Хизматлар импорти эса ой давомида 12,3 фоизга ўсган (ўсиш суръати олдинги ойга нисбатан бироз тезлашган).
Олтин, хизматлар ҳамда энергия товарларисиз экспортнинг ўсиши олдинги ойга нисбатан бироз секинлашган бўлишига қарамасдан нисбатан юқори суръатда ўсмоқда. Хусусан, ой давомида олтин, хизматлар ҳамда энергия товарларисиз экспорт 27,3 фоизга ўсган. Йил бошидан буён мазкур кўрсаткич ўртача 31,4 фоизга ўсмоқда. Умуман олганда сўмнинг барқарор сақланиб қолиши шароитида (реал курс ҳақида менда маълумот йўқ балки қадрсизланаётгандир) буни нисбатан юқори ўсиш суръати дейиш мумкин.
Ҳамкорлар кесимида Хитойга ойлик экспорт кетма-кет 5 ойдан буён жудаям юқори ўсиш суръатларини намоён қилмоқда. Июль ойида Хитойга ойлик экспорт 43,3 фоизга ўсган. Йил бошидан буён февраль ойини ҳисобга олмаганда Хитойга ойлик экспортнинг ўсиши 60 фоиздан юқори шаклланиб келаётган эди. Июль ойида ўсиши бироз секинлашган бўлишига қарамасдан, умумий ўсиш билан таққослаганда ҳалиям юқори дейиш мумкин. Шунингдек, ой давомида Францияга ойлик экспорт 233 фоизга, Тожикистонга 116,6 фоизга, Қозоғистонга 26,5 фоизга ўсган.
Афғонистонга ойлик экспорт 2024 йилнинг апрель ойидан буён биринчи марта қисқарган. Июль ойида Афғонистонга ойлик экспорт 4 фоизга қисқарган. Таққослаш учун июнь ойида ўсиш 63,7 фоизни ташкил этган эди. Асосий экспорт йўналишларимиздан бирига экспорт қисқаришни бошлаганлигининг сабаблари қизиқ (балки бир ойлик тебраниш ҳам бўлиши мумкин). Бундан ташқари, Туркияга экспорт кетма-кет иккинчи ой қисқарган (-24 фоиз). Россияга экспортнинг ўсиши 9,1 фоизни ташкил этган.
Июль ойида барча асосий импорт ҳамкорларимиздан импортнинг ўсиши секинлашган ёки қисқарган. Ой давомида Хитойдан импорт 14 фоизга (июнь ойида ўсиш 54 фоиз эди) Қозоғистондан 8 фоизга (олдинги ой 44 фоиз), Туркиядан 4 фоизга (олдинги ой 18 фоиз) ўсиш кузатилган бўлса, Россия (-8 фоиз), Жанубий Корея (-7 фоиз), Ҳиндистон (-4 фоиз) каби ҳамкорлардан импортнинг қисқариши кузатилган.
@Mirkonomika
Реал пенсиялар қандай ўзгарган?
Ўртача пенсия миқдори сўнгги 10 йилда 3,3 баробарга ошиб, 1,6 млн сўмга етибди. Лекин номинал ўсиш ва номинал рақамлар ўртача пенсионернинг ҳаёти қандай ўзгарганлиги ҳақида ҳеч қандай хулоса бермайди.
Шу сабабли ўртача пенсия тўловлари ўсишини инфляция даражаси билан таққослаш мақсадга мувофиқ. Яъни уларнинг реал даромадлари қандай ўзгарганлигини мазкур кўрсаткич яхшироқ кўрсатади.
2017-2020 йилларда ўртача пенсия даражаси нархлар ўсишидан секинроқ ўсган (йиллар кесимида ўсиш турлича, масалан 2019 йилда пенсиялар инфляциядан тезроқ ўсган, лекин мазкур давр (3 йил) учун умумий ўсиш инфляциядан пастроқ бўлган). Бу эса мазкур даврда пенсионерларнинг реал даромадлари қисқарганлигини кўрсатади.
2021-2022 йилларда эса ўртача пенсия миқдори ҳамда инфляция даражаси деярли бир хил суръатда ўсган (пенсиялар бироз тезроқ).
2023 йилдан бошлаб эса ўртача пенсия миқдори инфляциядан сезиларли тез ўсишни бошлаган. Бу ўз навбатида юқори иқтисодий ўсиш ҳамда инфляциянинг сезиларли секинлашганлиги билан изоҳланади.
Сўнгги 9 йилнинг уч йилида пенсиялар миқдори инфляциядан кўра секинроқ ўсган (энг йирик фарқ 2017 йилда).
Умумий давр давомида пенсионерларнинг ўртача пенсия миқдори реал кўрсаткичларда 21,3 фоизга ошган.
@Mirkonomika
Сўм долларга нисбатан мустаҳкамланишда давом этмоқда
Август ойи бошидан буён сўм долларга нисбатан сезиларли даражада мустаҳкамланишга улгурди. Хусусан, йил бошидан июль ойининг охиригача сўм курси долларга нисбатан деярли ўзгармаган бўлса (0,01 фоизга қадрсизланган), август ойининг ўзида сўм долларга нисбатан 1,9 фоизга мустаҳкамланди.
Таъкидлаш керакки мазкур даврда аксарият валюталар долларга нисбатан мустаҳкамланмоқда. Хусусан, ой бошидан буён танлаб олинган 39 та валютадан 28 таси долларга нисбатан мустаҳкамланган ҳамда фақатгина 5 тасининг қадрсизланиши кузатилган ( ўзгармаганларининг деярли барчаси белгиланадиган валюталар).
Бу даврда долларга нисбатан энг юқори мустаҳкамланган валюта Корея вони бўлиб ой бошидан буён вон 4 фоизга мустаҳкамланган. Шунингдек, тенге 3,5 фоизга мустаҳкамланган.
Умуман олганда, сўмнинг август ойидаги мустаҳкамланиши глобал тенденцияларга мос кечмоқда.
Ҳозирча август ойидаги экспорт (айниқса олтин нархи ўсиши фонида олтин экспорти), инвестиция, пул ўтказмалари, ташқи қарз оқими каби кўрсаткичлар бўйича маълумотлар мавжуд эмас. Бу омиллар ҳам табиийки катта роль ўйнаётган бўлиши мумкин (буни кейинроқ билиб оламиз).
@Mirkonomika
2026 йилда 64 та мамлакат аҳоли сони бўйича peak (энг юқори) даражасидан ўтган. Яъни бу мамлакатларда аҳоли сони келажакда пасаювчи трендни намоён қилади. Келаётган йилларда эса бундай давлатлар сони фақат ошиб бориши прогноз қилинмоқда.
Юқоридаги графикда аҳолиси қисқараётган (peak дан ўтган) давлатлар кўк рангда тасвирланган. 2025 йилда аҳолиси қисқарган давлатларда дунё аҳолисининг тўртдан бири истиқомат қилган.
@Mirkonomika
Россияга ишлаш мақсадида борган Марказий Осиёликлар сони камаймоқда
Жорий йилнинг биринчи ярим йиллигида Россияга ишлаш мақсадида келган Марказий Осиёликлар сони 2.1 млн кишини ташкил этиб, олдинги йилга нисбатан 14 фоизга ёки 340 мингга камайган.
Давлатлар кесимида энг юқори номинал пасайиш Ўзбекистондан кузатилган. Биринчи ярим йилликда Ўзбекистондан Россияга ишлаш мақсадида борган мигрантлар сони 179 мингга камайган (13,2 фоиз). Тожикистон ҳамда Қирғизистондан эса қисқариш мос равишда 107,8 минг ҳамда 57,8 мингни ташкил этган. Қозоғистондан деярли пасайиш кузатилмаган бўлса, Туркманистондан ишлаш мақсадида Россияга борганлар 41 фоизга ошган (кичик база таъсири сабаб юқори ўсиш).
Бунда, маълумот Россияда ишлаб турганлар сонини эмас балки январь-июнь ойларида Россияга ишлаш мақсадида борганлар сонини қамраб олади.
Миграция агентлигига кўра ҳозирги кунда 834,2 минг меҳнат мигрантларимиз Россияда фаолият олиб бормоқда. Лекин Россия томони бераётган маълумотга кўра биринчи ярим йилликнинг ўзида Россияга ишлаш мақсадида ташриф буюрганлар сони 1,2 млн кишини ташкил этган. Албатта, Россия томони рақамларни ошириб кўрсатишдан, биз эса тескарисидан манфаатдормиз. Шу сабабли рақамлар фарқ қилиши турган гап. Лекин ишлаб турганлар сони ва оқими ўртасидаги фарқ нима билан изоҳланади?
Биринчидан, Россияда мигрантларнинг ишлаш муддати нисбатан қисқа. Шу сабабли бир киши бир йил давомида бир мартадан кўпроқ Россияга ишлаш мақсадида ташриф буюриши мумкин. Бу эса ишлаш мақсадида келганлар сонини табиийки ошириб кўрсатади.
Иккинчидан, биринчи ярим йилликда мавсумий ишларга талабнинг ўсиши натижасида кўпроқ ташрифлар айни шу даврга тўғри келади. Бу эса рақамларни бироз юқори кўрсатиши мумкин. Шунингдек, Россияга ишлаш учун келганлар статистикаси Россиядан бу даврда мамлакатига қайтиб кетганларни қамраб олмайди.
Лекин тренд кўрсатмоқдаки, Марказий Осиёлик ишчилар Россиядан юз ўгиришмоқда. Бу ўз навбатида бошқа альтернатив меҳнат бозорларининг фаол очилаётганлиги ҳамда Россияда хавфсиз ишлаш имкониятлари пасайиб, иш шароитлари қийинлашиб бораётганлиги билан изоҳланиши мумкин.
Россияга Марказий Осиёдан ишлаш мақсадида бораётган камаяётган бир вақтда Ҳиндистон ҳамда Хитойдан ишчилар ярим йилда 25,8 мингга ошган.
Агар жорий тренд келаётган бир неча йил давомида сақланиб қолса, Марказий Осиё ташқи меҳнат бозорини сезиларли диверсификация қилишга эришиши мумкин.
@Mirkonomika
Қайси туман/шаҳарларда ойлик иш ҳақи энг тез, қайсиларида эса энг секин ўсяпти?
Жорий йилнинг биринчи ярим йиллигида мамлакатимизда ўртача номинал ойлик иш ҳақи 7 млн сўмга етган бўлса-да, туман-шаҳарлар кесимида маошлар турли тақсимланган. Масалан республикадаги энг юқори ўртача иш ҳақига эга Юнусобод туманидаги ўртача маош, энг паст иш ҳақига эга Олтинсой туманига нисбатан 4,4 баробарга кўпроқ.
Шунингдек, туманлар кесимида иш ҳақининг ўсиши ҳам турли суръатларда кечмоқда. Хусусан, биринчи ярим йилликда ойлик маоши энг тез ўсган туман Томди тумани бўлган. Туманда ўртача маошлар олдинги йилнинг мос даврига нисбатан 80,9 фоизга ошган. Шунингдек, Мўйноқ (57,4 фоиз), Пискент (51,7 фоиз), Хива шаҳри (49,9 фоиз) каби ҳудудларда иш ҳақининг энг юқори ўсиши кузатилган. Бу ҳудудларда иш ҳақи бир йил ичида бир ярим баробардан кўпроқ ошган.
Иш ҳақи энг секин ўсган туман эса Сўх тумани бўлган. Жорий йилнинг биринчи ярмида Сўх туманида номинал иш ҳақи -4,7 фоизга қисқарган. Агар инфляцияни ҳам ҳисобга олсак туманда реал иш ҳақлари тахминан 10 фоиз атрофида қисқарган дейишимиз мумкин.
Иш ҳақи энг паст даражада ўсган туманларнинг бир қисмида иш ҳақининг ўсиши инфляциядан паст шаклланган. Масалан, Оҳангарон (1,6 фоиз ўсиш), Бувайда тумани (2,5 фоиз), Янгиер шаҳри (5,4 фоиз) ҳамда Олот туманида (5,7 фоиз) маошлар инфляциядан секинроқ ўсган.
Шунингдек, иш ҳақи энг секин ўсган 20 та туманда иш ҳақининг номинал ўсиши 10 фоиздан паст бўлган.
@Mirkonomika
Ўсишнинг тенг ярми учта вилоят ҳиссасига тўғри келмоқда
Жорий йилнинг биринчи ярим йиллигида мамлакатимизда ЯИМнинг номинал ўсиши 19,1 фоизни, реал ўсиши эса 8,5 фоизни ташкил этиб, реал ўсиш ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 1,3 фоиз бандга тезлашган.
Чораклар ҳисобида иккинчи чоракда номинал ўсиш биринчи чоракка нисбатан бироз секинлашган. Хусусан, биринчи чоракда ЯИМнинг номинал ўсиши 20,1 фоизни, иккинчи чоракда ўсиш 18,3 фоизни ташкил этган. Лекин шу ҳолатда ҳам ЯИМ жудаям юқори суръатларда ўсаяпти.
Вилоятлар кесимида эса энг юқори реал ўсиш Тошкент шаҳрида қайд этилиб, шаҳар иқтисодиёти биринчи ярим йилликда 13,3 фоизга ўсган. Шунингдек, Қорақалпоғистонда 10 фоиздан юқори ўсиш кузатилган. Қолган аксарият вилоятларда ўсиш 8-9 фоиз оралиғида шаклланган. Энг паст реал ўсиш эса Навоий вилоятида қайт этилиб, вилоят биринчи ярим йилликда 6,7 фоизга ўсган. Таъкидлаш керакки, Навоий вилоятидаги ўсишнинг ўзига хослиги мавжуд. Чунки вилоят номинал ўсиши бўйича республикада етакчи ҳисобланади. Биринчи ярим йилликда Навоий вилоятида 29,3 фоизлик номинал ўсиш қайд этилган. Бошқа ҳеч қайси ҳудуддаги номинал ўсиш Навоий вилоятидаги кўрсаткичга яқинлашмайди (Ҳатто Тошкент шаҳри ҳам). Номинал ўсиш юқори бўлишига қарамасдан реал ўсишнинг энг паст бўлиши Навоийда ЯИМ дефлятори (альтернатив инфляция кўрсаткичи) жудаям юқори шаклланаётганлигини кўрсатади. Хусусан, Вилоятда дефлятор индекси 21,2 фоизни ташкил этган (бу ўтган йилгига нисбатан юқори шаклланаётган олтин нархи билан изоҳланиши мумкин).
Номинал иқтисодий ўсишнинг асосий қисми учта вилоят ҳиссасига тўғри келмоқда. Хусусан, иккинчи чоракда республикадаги жами номинал ўсишнинг 53 фоизи Тошкент шаҳри, Навоий вилояти ҳамда Тошкент вилояти ҳиссасига тўғри келган. Яъни республикадаги ўсишнинг ярмидан кўпроқ қисми учта ҳудудда шаклланмоқда. Биринчи чорак билан таққослаганда бу вилоятларнинг ўсишдаги ҳиссаси 1 фоиз бандга пасайган. Энг паст ўсишга ҳисса қўшган тўртда ҳудуднинг ЯИМ ўсишидаги ҳиссаси эса 10 фоиз бандни ташкил этади холос. Юқоридаги учта вилоятнинг ўсишига таъсиридан 5 баробар пастроқ.
@Mirkonomika
Иккинчи чоракда тўртта ҳудудда пул ўтказмалари қисқарган
Жорий йилнинг биринчи ярмида аҳоли жон бошига умумий даромадлар ҳажми 16,1 млн сўмни ташкил этиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан номинал кўрсаткичда 14,5 фоизга, реал ҳисобда эса 7,3 фоизга ошган.
Лекин баъзи ҳудудлар ҳалигача пул ўтказмаларига кучли боғлиқлигича қолмоқда. Хусусан, пул ўтказмаларида ўсиш кузатилмаганда Сурхондарё, Сирдарё, Хоразм вилоятларида реал даромадлар қисқарган бўлар эди. лекин шу билан бирга жорий йилда аномал даражада тез ўсаётган ҳудудлар ҳам мавжуд. Иккинчи чоракда, пул ўтказмаларидаги ўсишисиз Наманган (реал даромадлар 19,6 фоизга ўсган), Қорақалпоғистон (18,8 фоиз), Тошкент шаҳрида (15,5 фоиз) реал даромадлар 15 фоиздан юқори ўсган. Наманган ҳамда Қорақалпоғистонда даромадларнинг бундай юқори ўсишига қайси омил таъсир ўтказаётганлиги қизиқ.
Шунингдек, иккинчи чоракда 4 та вилоятда пул ўтказмалари қисқарган. Хусусан, иккинчи чорак давомида Жиззах вилоятида пул ўтказмалари 19,1 фоизга, Фарғонада 18,3 фоизга қисқарган. Шунингдек, Андижон ҳамда Қашқадарё вилоятларида қисқариш мос равишда 11,9 фоиз ҳамда 4,6 фоизни ташкил этган. Иккинчи чоракда пул ўтказмаларининг энг юқори ўсиши Тошкент шаҳрида қайд этилиб, шаҳарда пул ўтказмалари 29,2 фоизга ўсган.
Таққослаш учун, биринчи чоракда Наманган (-0,9 фоиз), Сурхондарё (-4,6 фоиз), Фарғона (-12 фоиз), Хоразм (-3,4 фоиз) каби вилоятларда пул ўтказмалари қисқарган эди. Жорий йилда деярли барча ҳудудларда умумий даромадларда пул ўтказмалари ўсишининг секинлашиши ҳамда қатор вилоятларда қисқаришга учраётганлиги биринчидан, ўтган йилдаги нисбатан юқори база эффекти, шунингдек асосий меҳнат бозоримиз валютасининг беқарорлиги билан изоҳланиши мумкин.
@Mirkonomika
Европа Марказий банки асосий ставкаси 0,25 фоиз бандга ошириб, 2,5 фоиз қилиб белгилабди. Ставканинг оширилиши ўз навбатида Яқин Шарқда давом этаётган можаролар фонида инфляциянинг таргетга қайтишини кечиктираётганлиги билан изоҳланган. Ўзи умуман Яқин Шарқдаги можаролар кескинлашгандан буён бозор нисбатан қаттиқ монетар шароитларни кутаётган эди (графикдан кўриш мумкин).
Европа Марказий банкининг прогнозларига кўра, 2026 йилда ўртача инфляция 3 фоизни, 2027 йилда 2,5 фоизни ташкил этади. фақатгина 2028 йилда инфляция Марказий банк таргетига яқинлашиб 2,1 фоизгача секинлашиши кутилмоқда.
@Mirkonomika
Учинчи дунё янгиликларидан)
Трамп партияси оралиқ сайловларда ютган тақдирда вояга етган аҳолининг ҳар бирига 5 000 доллардан беришни ваъда қилибди.
Агар бу амалга ошса (жуда катта эҳтимол билан амалга ошмайди) жами сумма 1,4 трлн доллар атрофида бўлар экан. Бу АҚШ ЯИМининг 4,5 фоизини, Бюджетнинг эса 20 фоизини ташкил этади. Ҳозирги бюджет дефицити шароитида бундай маблағни аҳолига ажратиш амалда имконсиз.
@Mirkonomika
PISA natijalari davlatlardagi daromad darajasiga kuchli bog‘langan. Ya’ni daromadi nisbatan yuqori davlat o‘quvchilari nisbatan yuqori ball to‘plashadi (grafikdan buni yaqqol ko‘rish mumkin).
Lekin bu bog‘liqlik qator istisnolardan holi emas. Xususan, Xitoyda jon boshiga daromad ro‘yxatdagi jon boshiga daromad eng yuqori bo‘lgan davlatlardan 10 barobar kamroq bo‘lishiga qaramasdan, Xitoylik o‘quvchilar Science dan eng yuqori ball to‘plashgan. Lekin Xitoyda natijalar yirik to‘rtta shahardan olingan, u yerda esa daromadlar mamlakatdagi o‘rtachadan farq qiladi. Shunga qaramasdan Xitoyning ayni shaharlari daromadlari olingan taqdirda ham Xitoy istisnoligicha qolaveradi.
Shu o‘rinda mamlakatimizning joriy yildagi science bo‘yicha natijalari ham nisbatan istisno deyish mumkin. Xususan, mamlakatimiz jon boshiga daromad bo‘yicha ro‘yxatdagi 84 ta davlatdan 82 o‘rinda qayd etilgan. Science bo‘yicha natijalarda esa mamlakatimiz 47 o‘rinni egallagan. Shuningdek, bu kategoriya bo‘yicha natijalarimiz bizdan daromadi 4 barobar yuqori bo‘lgan qo‘shnimiz Qozog‘istondan sezilarli yuqori.
Lekin tarmoqlarda natijalarimizning obyektivligi borasida turli savollar ko‘tarilmoqda. Balki ayni omillar mamlakatimizning istisnoga aylanishiga xizmat qilgandir.
@Mirkonomika
Олтин нархининг март ойидан кейинги пасайиши фонида Хитой Марказий банки олтин харидларини сезиларли оширган.
@Mirkonomika
Сўнгги 100 йилда доллар харид қувватининг 97 фоизини йўқотган.
@Mirkonomika
Юқоридаги харита мамлакатлар кесимида туғилишлар қачон ўзининг энг юқори даражасини қайд этганлиги ҳамда шундан буён қанчага камайганлигини кўрсатади. Унга кўра, Россия бундан қарийб 100 йил олдин ўзининг энг юқори даражасига етган. Ҳозирга келиб эса туғилишлар ўша даражадан 75 фоизга камроқ.
Қўшнимиз Қозоғистон тарихидаги энг юқори туғилиш 2021 йилда қайд этилиб, шундан буён туғилишлар 25 фоизга қисқарган. Мамлакатимизда эса 2023 йилдаги энг юқори даражага нисбатан туғилишлар 9 фоизга камайган.
Қирғизистонда эса энг юқори туғилиш даражаси 2019 йилда қайд этилиб шундай буён камайиш 19 фоизга тенг. Тожикистонда энг юқори даража 2024 йилда қайд этилган. 2025 йилда эса туғилишлар 3 фоизга пасайган.
Дунёдаги энг аҳолиси кўп Ҳиндистонда туғилишларнинг энг юқори даражаси бундан 25 йил олдин кузатилган (шундан буён пасайиш 21 фоиз). Хитойда эса туғилишларнинг юқори даражаси 1963 йилда кузатилган бўлиб, шундан буён 74 фоизга камайган. Яъни 1963 йилда 33,5 млн туғилиш қайд этилган бўлса, ҳозирги кунда йиллик кўрсаткич 7,5 млн атрофида шаклланмоқда (графикда бир йил олдинги маълумот олинган бўлса керак, чунки 2025 йилда қисқариш қарийб 78 фоизга етган).
Африка давлатларининг катта қисми ҳамда Осиёнинг баъзи давлатларидан ташқари бошқа давлатлар туғилишда ўзининг peak идан ўтган.
@Mirkonomika
Vatanimizning mustaqilligi abadiy bo‘lsin!!!
Iqtisodiyotimiz yuqori o‘sishdan, xalqimiz ko‘payishdan to‘xtamasin!
Сўмнинг сўнгги икки йилдаги мустаҳкамланиш сабабларини Газетада тушунтиришга ҳаракат қилдим.
Ўқинг ва дўстларингиз билан улашинг:
https://www.gazeta.uz/uz/2026/08/27/sum-dollar/
P.s мақолани ёзган вақтимдан буён сўм яна мустаҳкамланди, шу сабабли мақоладаги баъзи рақамлар бир ҳафтача олдин ҳолатига актуал. Аммо бу мақолада келтирилган аргументларга таъсир ўтказмайди.
Сўнгги икки йилда доллар курси бўйича кўп нарса ўзгарди. Масалан 2025 йилдан олдин барча йилларда сўм доимий қадрсизланар эди. Масалан, 2024 йилнинг 25 августигача бўлган даврда сўм 2,8 фоизга қадрсизланган бўлса, 2023 йилнинг мос даврида қадрсизланиш 7,3 фоизни ташкил этган. 2025 йилда эса сўм бу даврда 4,4 фоизга мустаҳкамланишга улгурган эди. жорий йилда ҳам сўм курси нисбатан барқарор қолмоқда. Жорий йилда Сўмнинг асосий мустаҳкамланиши эса август ойида юз бермоқда ( олдинги ойларда нисбатан барқарор эди).
@Mirkonomika
Ўқувчилар суний интелект билан уйга вазифаларни тезроқ ва яхшироқ бажармоқда. Лекин имтиҳонларда олдингидан пастроқ баҳо олишмоқда.
@Mirkonomika
Ой бошидан буён сўм долларга нисбатан 1,2 фоизга мустаҳкамланди. Бу даврда сўм 12 та сессиянинг 8 тасида долларга нисбатан мустаҳкамланган.
Лекин сўмнинг мустаҳкамланиши ўз навбатида ўзи хос ҳодиса эмас балки асосан глобал тенденцияга мос шаклланмоқда. Хусусан, ой бошидан буён танлаб олинган олинган валюталардан фақатгина бештаси долларга нисбатан қадрсизланган холос. Бошқа валюталар эса мустаҳкамланган.
Бу даврда долларга нисбатан энг юқори мустаҳкамланган валюта Исроил шекили (3,5 фоиз) бўлган бўлса, Тенге (2,2 фоиз) иккинчи энг юқори мустаҳкамланган валюта бўлган. Сўм эса долларга нисбатан юқори мустаҳкамланган еттинчи валюта бўлган. Ой бошидан буён долларга нисбатан энг юқори қадрсизланган валюта эса рубль бўлиб, рубль август ойида 6,5 фоизга қадрсизланган. Ўз навбатида асосий меҳнат бозоримиз валютасидаги бундай қадрсизланиши бироз вақт ўтиб пул ўтказмалари канали орқали сўмга ҳам таъсир қилиши мумкин.
Ўтган йилнинг мос даврида сўм долларга нисбатан 0,35 фоизга мустаҳкамланган эди.
@Mirkonomika
Туғилишлар Марказий Осиё мамлакатларидан Қозоғистон ва Ўзбекистонда қисқараётган бўлса, Тожикистон ҳамда Қирғизистонда ўсмоқда.
Жорий йилнинг биринчи ярим йиллигида Марказий Осиё давлатларида жами (Туркманистон ҳисобга олинмаган), 711,3 мингта туғилиш қайд этилган бўлиб, олдинги йилнинг мос даврига нисбатан 5,5 фоизга қисқарган. Бунда, қисқариш Ўзбекистон ҳамда Қозоғистон ҳисобига юз берган. Хусусан, биринчи ярим йилликда Қозоғистонда 149,8 минг туғилиш қайд этилиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 7,1 фоизга қисқарган бўлса, Ўзбекистонда 373,4 минг туғилиш қайд этилиб, 7,9 фоизга қисқарган.
Минтақада иқтисодиёти энг тез ўсаётган икки қўшнимизда эса туғилишлар ўсмоқда. Хусусан, биринчи ярим йилликда Қирғизистон ҳамда Тожикистонда мос равишда 66,3 минг ҳамда 121,8 минг туғилишлар қайд этилиб, ўсиш Қирғизистонда 2 фоизни, Тожикистонда эса 0,9 фоизни ташкил этган.
Умуман олганда, собиқ иттифоқ мамлакатлари орасида Қирғизистон ҳамда Тожикистонда кузатилган ҳодиса нисбатан ноёб ҳисобланади. Чунки иттифоқ мамлакатларининг аксариятида туғилишлар қисқармоқда. Хусусан, биринчи ярим йилликда Арманистонда туғилишлар 1,9 фоизга қисқарган бўлса, Январь-май ойларида Озарбайжонда қисқариш 12,3 фоизни ташкил этган. 2022 йилдан буён уруш ҳолатида бўлган Украинада эса туғилишлар биринчи ярим йилликда 16 фоизга қисқарган (қолган собиқ иттифоқ мамлакатлари бўйича ҳозирча ярим йиллик маълумотлар мавжуд эмас). Расмий маълумотларини эълон қилишни тўхтатган Россияда турли баҳолашларга кўра, биринчи чоракда туғилишлар олдинги йилнинг мос даврига нисбатан 6 фоизга қисқарган.
@Mirkonomika
Ярим йилликдаги ўсиш билан йил якунида иқтисодиётимиз қанчага етади?
Ярим йилликда мамлакатимизда ЯИМ ҳажми 1072 трлн сўмни ташкил этиб, номинал ўсиш суръати 19,1 фоизни ташкил этган. Агар йил якунигача мазкур ўсиш суръати сақланиб қолса, ҳамда ҳозиргача кузатилган ўртача валюта курси билан иқтисодиётимиз ҳажми 182 млрд долларга етиши мумкин. Бу доллардаги ЯИМнинг 2025 йилга нисбатан 23,8 фоизга ўсишини англатади. Бу янги давр учун мутлақ рекорд ҳисобланади.
Жон бошига ЯИМ ҳажми эса (аҳолини рўйхатга олиш натижалари ҳамда ҳозирги ўсишини ҳисобга олиб) 4588 долларни ташкил этади (2025 йилга нисбатан 18,1 фоиз ўсиш).
@Mirkonomika
Депозитлардан даромадни солиққа тортиш ҳақида
Иқтисодиёт ва молия вазирлиги қошидаги фискал институт депозитларни 5 фоизлик солиққа тортишни таклиф қиляпти экан. Шу таклиф борасида баъзи фикрларимни билдириб ўтсам.
Биринчидан, жисмоний шахслар депозитларларига 5 фоизлик солиқ солиш ўз навбатида 1,4 трлн сўм солиқ тушуми келтириши ҳисоб китоб қилинган. Лекин депозит қўювчи учун солиқ депозитдан келадиган қайтимни камайтиради. Масалан, ҳозирги кунда миллий валютадаги депозитлар учун ўртача фоиз ставкаси 19,2 фоизни ташкил этади. Депозитдан олинган даромадга 5 фоизлик солиқнинг жорий қилиниши фоиз ставкасини 18,2 фоизгача пасайишига хизмат қилади. Бу эса бошқа инвестиция имкониятларининг жозибадорлигини ошириши мумкин (масалан кўчмас мулк). Агар депозит қўювчилар фоиз ставкаси ўзгаришига сезувчан бўлса, бу банк тизимидан депозитлар чиқиб кетишига олиб келади (ёки кутилган ўсиш кузатилмайди). Натижада, потенциал солиқ тушуми юқорида кўрсатилганидан пастроқ шаклланиши мумкин.
Иккинчидан, 5 фоизлик солиқ ставкаси сўмдаги депозитларни кўпроқ жазолайди. Юқорида ёзганимдек, 5 фоизлик солиқ ставкаси сўмда депозит қўювчи учун фоиз ставкасини қарийб 1 фоиз бандга пасайтиради. Хорижий валютадаги депозитлар бўйича фоиз ставкаси эса 0,22 фоиз бандга пасаяди холос. Бу эса ўз навбатида хорижий валютадаги депозитларнинг жозибадорлигини оширади. Бир неча йилдан буён миллий валютадаги депозитларнинг жозибадорлиги юқори шаклланиб, бу мамлакатимиздаги долларлашув даражаси пасайишига хизмат қилаётган эди. Хусусан, жорий йилнинг март ойида жисмоний шахсларнинг депозитлари қолдиғида чет эл валютасидаги депозитлар улуши 20,8 фоизни ташкил этган. Таққослаш учун, бу кўрсаткич 2020 йил бошида 32,5 фоизга тенг эди. ҳозирги флат 5 фоизлик солиқ ставкаси сўмдаги депозитлар жозибадорлигига салбий таъсир қилади. Ўз навбатида бу доллардаги депозитларнинг кескин ўсишига олиб келмас лекин депозитлар долларлашув даражасининг пасайиш суръатига салбий таъсир қилиши турган гап.
Учинчидан, депозитларнинг фоиз ўзгаришига реакцияси ҳақида бизда ҳозирча тўлиқ хулосалар мавжуд эмас. Агар одамлар фоиз ставкаси пасайишига (солиқ) сезувчан бўлса, унда бу банк тизимида депозитларнинг камайишига олиб келади. Балки депозитлар қолдиғи қисқаришни бошламас лекин солиқ депозитлар қолдиғи ўсишини секинлаштириши мумкин. Ўз навбатида депозитлар банклар учун ресурс манбаи ҳисобланади. Банклар депозитлар даражасини сақланиб қолиш учун фоиз ставкасини оширишни бошласа, бу банклар ажратадиган кредитлар ставкасининг ўсишига олиб келади. Натижада, иқтисодий фаоллик ҳамда иқтисодий ўсиш салбий зарар кўради. Ҳозирги ҳолатда бу эффект таъсири камроқ лекин ставкалар ўсишни бошласа бу иқтисодиётга салбий таъсир қилмасдан қолмайди. Бир томондан солиқ тушумларини ошириш мақсадида қилинган ислоҳот, иқтисодиётнинг бошқа секторларидан солиқ тушумларини қисқартириши мумкин.
Тўртинчидан, халқаро тажриба батафсил ёритилмаган. Турли мамлакатларда депозитларни солиққа солишда депозит валютаси, муддати, маҳаллий ёки чет эл банкига қўйилганлиги ҳамда депозитдан даромадни солиққа солишнинг минимал чегараси мавжуд. Масалан Озарбайжонда 18 ойдан кўпроқ муддатга қўйилган миллий валютадаги депозитлардан олинган даромад солиқдан озод қилинган (фискал институт томонидан тақдим қилинган слайдда бундай истисно кўрсатилмаган).
Умуман олганда, депозитларни солиққа тортиш мумкин. Лекин уни ҳозирги таклиф қилинаётган шаклда амалга ошириш менимча энг самарали йўл эмас. Депозитларни солиққа тортишда банк тизимига ёки келажакдаги депозит оқимига таъсири каби омилларга алоҳида эътибор қаратилиши зарур (балки ҳозирча солиққа солиш умуман керак эмасдир).
ҳозирги архитектура билан депозитларни солиққа солишдан келадиган зарар, у олиб келадиган фойдадан ошиб кетиши мумкин. Шунинг учун депозитдан олинган даромадни солиққа тортишда энг камида миллий валютадаги депозитлар учун бошқа ставкада, Хорижий валютадаги депозитлар учун эса бошқа ставкада солиқ белгилаш, депозитларни солиққа солишнинг минимал чегарасини ўрнатиш каби механизмларни жорий қилиш мақсадга мувофиқ.
@Mirkonomika
Импортнинг учдан бири Хитой ҳиссасига тўғри келмоқда
Июнь ойида жами ойлик импортимизнинг 31 фоизи Хитой ҳиссасига тўғри келган. Яъни импорт учун сарфлаётган ҳар долларимизнинг 31 центи Хитой товарларини сотиб олишга ишлатилмоқда.
Таққослаш учун бошқа асосий ҳамкорлардан Россиянинг улуши 15 фоиз, шунингдек, катта 7 лик (G7) иқтисодиётлардан импортимиз улуши 6 фоизни ташкил этган.
2021 йил билан таққослаганда Хитойнинг улуши сезиларли ошган бўлса, Россия ва G7 мамлакатларининг улуши қисқарган. Масалан 2021 йилнинг январь ойига нисбатан Хитойнинг улуши 11 фоиз бандга ошган. Россия ҳамда G7 мамлакатларининг улуши бу даврда 5 фоиз банддан пасайган.
Бу даврда Хитойнинг импортимиздаги улушининг ўсиши бир нечта омиллар билан изоҳланади.
Инвестициялар ҳажмининг ўсиши. Импортнинг ўсишида Хитойдан мамлакатимизга киритилаётган инвестициялар оқимининг сезиларли ошганлиги катта таъсир ўтказган. Масалан 2021 йилда Хитойдан инвестиция ва кредитларнинг жами инвестиция ва кредитлардаги улуши 23,8 фоизини ташкил этган бўлса, 2024 йилга келиб Хитойнинг улуши 32,3 фоизга етган. Яъни Хитой мамлакатимизга бошқа давлатларга нисбатан кўпроқ инвестиция киритмоқда. Бу эса мазкур мамлакатдан кўпроқ импорт шаклланишига таъсир ўтказади (Инвестор корхона маҳсулотларни Хитойдан олиб келишни афзал кўриши мумкин). Таққослаш учун бу даврда Россиянинг мамлакатимизга киритилган инвестиция ва кредитлардаги улуши 26,8 фоиздан 18,6 фоизгача камайган.
Номинал қийматдан Хитойдан инвестиция ва кредитлар сўнгги 4 йилда 4,7 баробарга ошган.
Россия-Украина уруши. Россия иқтисодиёти уруш иқтисодиётига айланиши билан кўп ишлаб чиқаришлар урушга йўналтирилди. Бу ўз навбатида мамлакатнинг экспорт салоҳияти пасайишига олиб келди. Масалан 2023 йилгача ойлик импортимизда Хитой ҳамда Россиянинг улуши бир бирига яқин шаклланган бўлса, ҳозирга келиб бу икки ҳамкорларимиз улушлари орасидаги фарқ кенгайиб бормоқда.
Савдо уруши, Хитойдаги кучсиз ялпи талаб. 2025 йилдан эса АҚШ ҳамда Хитой ўртасидаги савдо уруши янги босқичга чиқди. Бу эса Хитой товарларининг арзонлашишига хизмат қилди. Бусиз ҳам Хитойдаги кучсиз талаб ҳамда юқори ишлаб чиқариш ҳисобига нархлар арзонлаб келаётган эди. Хитой товарлари нархининг пасайиши эса ўз навбатида бу товарлар жозибадорлигини оширган.
@Mirkonomika