مباحث ایرانشناسی

27 July 2026 15:13

قلعه الموت و استحکامات وابسته به آن به عنوان سی‌امین اثر جهانی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به همت و تاب‌آوری خانم دکتر حمیده چوبک به ثبت رسید.
@IranoloyTopics

مباحث ایرانشناسی

26 July 2026 22:39

فرمانی از احمد شاه قاجار در تایید قانونی مبنی بر لزوم حمایت از البسۀ وطنی (تولید ایران)

متن فرمان:
ما، سلطان احمد شاه قاجار؛
نظر به تصویب جناب اشرف مستوفی‌الممالک، رئیس‌الوزراء و وزیر داخله مقرر می‌داریم:
مادّۀ اول؛
قانون استعمال البسۀ وطنی که در تاریخ بیست‌ونهم برج دلو سنۀ ۱۳۰۱ شمسی به‌تصویب مجلس شورای ملی رسیده و ضمیمۀ این دستخط است، مثل قوانین مملکتی به موجب اجرا گذارده شود.
مادّۀ دوم؛
عموم وزراء مأمور اجرای این دستخط هستند.

سند دارای مهر و امضای شخص احمد شاه قاجار و میرزا حسن‌خان مستوفی‌الممالک (رئیس‌الوزراء) است.

@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

25 July 2026 15:35

تصویری از اشرف‌الملوک‌خانم فخرالدوله، دختر مظفرالدین‌شاه قاجار، در کنار فرزندش علی امینی.

اشرف‌الملوک‌خانم فخرالدوله در ۱۲۶۱ خورشیدی زاده شد و در دی‌ماه ۱۳۳۴ خورشیدی چشم از جهان فروبست. او با محسن‌خان امین‌الدوله ازدواج نمود و صاحب ۹ فرزند گردید.

@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

24 July 2026 02:00

آرامگاه پُرصلابت فرزند شاه نعمت‌الله ولی در هند

سلطان احمدشاه بهمنی، به‌واسطهٔ دلبستگی به شاه نعمت‌الله ولی، از او دعوت کرد از ماهان به هند بیاید. وی نپذیرفت، اما نوهٔ خویش نورالله را روانهٔ هند کرد. سلطان احمد در محل استقبال از نورالله، مسجد و قریه‌ای بنا نهاد و آن را «نعمت‌آباد» نامید (هالیستر و دانشنامه بزرگ اسلامی)

پس از درگذشت شاه نعمت‌الله ولی، سلطان احمد با ارسال هزینه‌ای گزاف، گنبد و بارگاهی زیبا برایش در ماهان برافراشت که کتیبه‌اش، با تاریخ و نام، هنوز پس از ۶۰۰ سال پابرجاست (فرزام، حمید) 

خلیل‌الله، فرزند شاه نعمت‌الله، پس از درگذشت پدر و در دوران سلطنت علاءالدین بهمنی (فرزند سلطان احمد)، خود به هندوستان رفت و پس از مرگ، در منطقهٔ «خلیلیه» آرام گرفت (مستوفی بافقی).
آرامگاه او دارای کتیبه‌ای زیبا به خط مغیث شیرازی است.

خاندان شاه نعمت‌الله ولی، طی چند قرن، نقش بزرگی در گسترش شعر و ادبیات فارسی در هندوستان داشته‌اند.

تصاویری از کتیبه‌ها و بنای آرامگاه، در کانال تلگرامی کتیبه متعلق به آقای مرتضی رضوانفر عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی

مباحث ایرانشناسی

21 July 2026 09:26

انتشارات فروهر برگزار می‌کند

نخستین نشست از نشست‌های بر خوانِ فروهر
با موضوع مطالعات مانوی
به مناسبت انتشار کتاب متن‌های ایرانی مانوی

اطلاعات بیشتر در متن پوستر
@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

19 July 2026 10:57

تصویری کم‌تر دیده شده از فرزندان عبدالحسین میرزا فرمان‌فرما:

ایستاده سیروس میرزا، نشسته با سیگار خداداد میرزا، اولین نفر سمت راست (بدون کت و با پیپ) هم عبدالعلی میرزا.

@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

18 July 2026 13:26

دو تاج برای دو همسر ایرانی

یکی «تاج‌محل» در آگرا، آرامگاه ارجمندبانو، همسر ایرانی شاه‌جهان و دیگری «تاج‌دکن» در اورنگ‌آباد (منطقه دکن)، آرامگاه دلرس بانو صفوی، همسر ایرانی پادشاه اورنگ‌زیب.

تاج‌دکن معروف به آرامگاه بی‌بی، با الهام از تاج‌محل ساخته شده و از همین رو به تاج‌دکن شهرت یافته است.

دلرس بانو صفوی، دختر میرزا بدیع‌الزمان صفوی (نایب‌السلطنه گجرات)بود. آرامگاهش شبیه به آرامگاه مادرشوهرش، ارجمندبانو طراحی شد و گویی نمادی است برای یادبود عشق ایرانی و پیوند دو امپراطوری گورکانی- ایرانی.

جالب آنکه اورنگ‌زیب که اهل تسنن و بسیار متعصب بود هرگز دستور ساخت «بنای آرامگاهی» نداد و تنها این آرامگاه را برای همسر شیعی مذهب خود بنا کرد.

اورنگ‌زیب بانی ساخت تاج‌دکن بود و سپس فرزندش اعظم‌شاه آنرا تکمیل کرد.

معمار تاج‌دکن، فرزند معمار تاج‌محل بود و دو کتیبه کوچک بر درب ورودی از خود یادگار گذاشته است.

تصاویری از تزئینات تاج‌دکن در کانال تلگرامی کتیبه متعلق به آقای مرتضی رضوانفر عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی

@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

18 July 2026 13:10

مقاله‌ای مهم و جالب توجه درباره گورستان عصر آهن قیطریۀ تهران از دکتر علی موسوی (استاد باستانشناسی در دانشگاه کالیفرنیا) که در جشن‌نامۀ تازه منتشر شدۀ دکتر جان کرتیس به چاپ رسیده است. مشخصات کتابشناسی مقاله:

Ali Mousavi (2026), "Migrants from the north; A note on the Iron Age graveyard of Qeytariyeh, Tehran", In: Dirk Wicke, Paul Collins and Nigel Tallis (eds.), Forgotten Empires – Remembered: Studies on the Ancient Near East in Honour of John E. Curtis, Münster: Zaphon, pp. 293- 301.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

16 July 2026 17:02

«مجموعه گفتارهای باستان‌شناسی و فرهنگ عصر آهن ایران (۳): ایران غربی و پیوندهای آن با آناتولی»

سخنرانان:
دکتر علی موسوی
دکتر مهرداد ملکزاده

میزبان:
علیرضا خزایی

جمعه ۲۶ تیرماه ۱۴۰۵، ساعت ۲۰ به وقت ایران.


برای ورود به نشست، از گزینه «مهمان» استفاده کنید.


لینک نشست:
https://www.skyroom.online/ch/nimruz/iranologists


@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

15 July 2026 08:40

مروری بر کتاب «درآمدی بر مبانی مشروعیت در دولت ساسانی» به زبان انگلیسی که در این مرور کتاب، آقای علیرضا خزایی یکی از تألیفات فارسی مهم در سال‌های اخیر درباره تاریخ ساسانی را معرفی نموده است. مشخصات کتابشناسی مقاله:

Alireza Khazaei (2026), "An Introduction to the Principles of Legitimacy in the Sasanian State", Persica Antiqua, Vol. 6. No. 11. Pp. 127-132.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

10 July 2026 17:22

#اخبار_ایرانشناسی

جشن‌نامۀ دکتر جان کرتیس، پژوهشگر تاریخ و باستانشناسی ایران در دورۀ هخامنشی و از پژوهشگران ایران‌دوست و ایران‌شناس بریتانیایی که سال‌های متمادی در موزۀ بریتانیا به تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران‌زمین توجه نشان داده بود، منتشر شد.

این جشن‌نامه با همکاری جمعی از پژوهشگران و متخصصان تاریخ ایران فراهم آمده است و شماری از محققان ایرانی نیز در این جشن‌نامه، مقالاتی را به ایشان اهدا کرده‌اند:
زهرا هاشمی، یوسف حسن‌زاده، جبرئیل نوکنده، مهرداد ملکزاده، زهرا گل‌محمدی، علی موسوی، رضا ناصری، مرتضی کیانی‌پور و شاهرخ رزمجو.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

09 July 2026 16:36

گودرز رشتیانی (۱۴۰۵)، «تلاش برای برتری دریایی: نادرشاه، جان التون و رقابت‌های امپراتوری در دریای کاسپی»، دوفصلنامه تاریخ ایران (دانشگاه شهید بهشتی)، سال ۱۹، شماره ۱، صص ۲۶۹- ۲۸۷.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

08 July 2026 20:58

هدیه اسکندری؛ حسین بادامچی (۱۴۰۵)، «فعالیت‌های اقتصادی آتوسا براساس الواح تخت‌جمشید»، فصلنامۀ زن در فرهنگ و هنر (دانشگاه تهران)، دوره ۱۸، شماره ۱، صص ۱۲۵-۱۴۳.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

08 July 2026 15:09

#اخبار_ایرانشناسی

خبری مسرّت‌بخش برای پژوهشگران حوزه اسناد

مجلۀ «مطالعات و پژوهشهای سندشناسی» به صاحب امتیازی انجمن علمی تحقیق و تصحیح نسخه‌های خطی ایران، به سردبیری دکتر الهام ملک‌زاده و معاونت دکتر حسن زندیه، آغاز به کار کرده و پذیرای اسناد و پژوهش‌های سندی استادان، پژوهشگران و دانشجویان است.

آدرس وبگاه مجله:
https://www.sanadshenasi.ir/


@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

07 July 2026 15:45

#اخبار_ایرانشناسی

دکتر حسین بادامچی، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران، برای یک دوره پژوهشی سه ماهه، از ژوئن تا اوت ۲۰۲۶، دربارۀ موضوع «آزمایش ایزدی در الواح شوش و زمینه‌های بابلی کهنِ آن» به جمع محققان پژوهشی دانشگاه گوته فرانکفورت در آلمان ملحق گشت.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

27 July 2026 10:20

تصویر سکه طلای ۵۰۰ تومانی دورۀ آقامحمدخان قاجار، اولین شاه دودمان قاجار.

این سکه از جملۀ محفوظات موزه اشمولین، قدیمی‌ترین موزه دانشگاهی جهان واقع در دانشگاه آکسفورد انگلستان است، که در سال ۱۶۸۳ میلادی، توسط الیاس اشمول بنیان گذارده شد.

روی سکه چنین مضروب است:
وسط: شیر و خورشید، بالا: یا محمد، پایین: یا علی.

پشت سکه چنین مضروب است:
وسط: ضرب دارالسلطنۀ طهران، بالا: الملک لله، پایین: ۱۲۱۰[ق.]

@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

26 July 2026 17:15

مجسمه‌ای از ناصرالدین‌شاه قاجار که اولین مجسمه ساخته و نصب شده در شهر تهران است.

این مجسمه که در ابعادی برابر با ابعاد واقعی ناصرالدین‌شاه سوار بر اسب با لباس رسمی، توسط علی‌اکبرخان معمار در سال ۱۳۰۴ق. ساخته شد، تا سال ۱۳۰۶ق. که به باغشاه منتقل گردید در محل قورخانه قرار داشت.

این مجسمه حاصل کار و تلاش استادان و صنعتگران ایرانی بود.

این مجسمه بعدها در دورۀ رضاشاه پهلوی به دستور سرلشگر کریم آقا بوذرجمهری، شهردار وقت تهران (از ۱۳۰۲ الی ۱۳۱۲ش.) ذوب گردید تا از فلز آن برای ساخت اسلحه استفاده شود.

@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

25 July 2026 02:32

پوشه شنیداری نشست علمی «اهمیت و کاربرد القاب در دورۀ قاجار»

سخنران:
دکتر رضا کسروی
(پژوهشگر تاریخ و القاب دورۀ قاجار)

میزبان:
فاطمه فرهنگی‌نیا

روز چهارشنبه ۳۱ فروردین‌ماه ۱۴۰۱، گفتگوی آنلاین به میزبانی موسسۀ نیمروز با همکاری کانال تلگرامی مباحث ایرانشناسی، انجمن ایرانشناسی ایران و وبگاه خبری گُلوَنی.

@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

21 July 2026 09:37

خدا

اینکه ما ایرانیان چرا به الله خدا می‌گوییم یک دلیل ساده دارد. خدای که دو لفظ در آن به هم آمیخته، یک xwadāy پهلوی و دیگر xwadāwan پهلوی، معنای اصطلاحیش شاه است، اما در عین حال صفت چند تن از ایزدان نیز هست. از آن جمله مکرّرا صفت هرمزد است که خدای برین است یا به تعبیر دیگر ایزد مطلقاً اوست.
حال، پیداست که زردشتیان هرمزد را می‌پرستیده‌اند و همینان چندی بعد طوعاً او کرهاً الله را. پس از درآمدن به دین تازه، الله را به همان صفت یاد کرده‌اند که ایزد خویش را پیشتر می‌خوانده‌اند: خدای، یعنی او را به صفت مَلِکی و پادشاهی او می‌خوانده‌اند. چه عجب اگر ایرانیان، که بنای جامعۀ ایشان بر شاهی نهاده شده بوده، ایزد برین خود را به صفت شاهی خوانده باشند، چنانکه او را بارخدای نیز می‌خواندند، یعنی پادشاهی که در بار دادن گشاده؟

خداوند صورت مبدّل xwadāwan پهلوی است و سخن دیگر دربارۀ آن بی‌اعتبار است.

مباحث ایرانشناسی

19 July 2026 22:20

سندی مهم دربارۀ دیدگاه مرحوم دکتر پرویز ناتل خانلری در نامگذاری تالار رودکی.

این نامه در تاریخ ۴ تیرماه ۱۳۴۶ خورشیدی، در پاسخ به نامۀ وزیر وقت فرهنگ و هنر، مهرداد پهلبد، نگاشته شده است.

@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

19 July 2026 01:23

سازمان اسناد و کتابخانه ملی منطقه مرکزی کشور (اصفهان) برگزار می‌کند:

همایش ملی
تاریخ مطبوعات محلی ایران
(استان‌های اصفهان، مرکزی و چهارمحال و بختیاری)

محورهای همایش:
• مطبوعات محلی و فرهنگ
• مطبوعات محلی و سیاست
• مطبوعات محلی و جامعه
• مطبوعات محلی و اقتصاد
• مطبوعات محلی و حقوق
• مطبوعات محلی و تاریخ
• مطبوعات محلی و روزنامه‌نگاری

بخش‌جانبی:
• مطبوعات محلی و جنگ
• آینده‌ی مطبوعات محلی در عصر ظهور رسانه‌های خبری دیجیتال و هوش مصنوعی
• نقش مطبوعات محلی در تحولات تاریخ معاصر منطقه مرکزی کشور (استان‌های اصفهان، مرکزی و چهارمحال و بختیاری)

مهلت ارسال چکیده مقالات: ۳۱ مرداد ۱۴۰۵
مهلت ارسال اصل مقالات: ۲۰ مهر ۱۴۰۵
اعلام نتایج و داوری: ۳۰ مهر ۱۴۰۵
برگزاری همایش: ۲۵ آذر ۱۴۰۵ (همزمان با روز پژوهش)

راه‌های ارتباطی با دبیرخانه:
پست الکترونیکی: Isfahan@nlai.ir
تلفن: 34217772-031
در پیام‌رسان‌های ایتا و تلگرام با شماره‌ی 09916778510

@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

18 July 2026 13:23

لذت دیدن شعر حافظ بر سردر ورودی کاخ پادشاه دکن- هندوستان.


ترکیبی زیبا از خلاقیت ایرانی، هندو و اسلامی در کاخ "رنگین محل" در شهر بیدر-دکن.

این کاخ در اواسط قرن شانزدهم میلادی توسط سلطان علی‌برید ساخته شده و استادان ایرانی، تجملی‌ترین ویژگی‌های سبک ایرانی را در سنگ و کاشی آفریده‌اند.

از ویژگی‌های منحصر بفرد این کاخ، نوآوری معماران ایرانی در استفاده از قطعات صدف در میان سنگ سیاهِ بازالت برای نوشتن چند کتیبه و تزئینات است.

ترکیب سرستونهای زیبای چوبی با تاثیر از هنر هندو و هندسه اسلامی، درکنار کاشیهای رنگارنگ ایرانی باعث شده این کاخ نام رنگین محل را به خود بگیرد (تاریخ و معماری بیدر، یزدانی، آکسفورد).

حافظ بارها توسط پادشاهان دکن دعوت به سفر شده بود و همچنین هنرمندانی با نامهای سیستانی، اردستانی، اسفراینی، گیلانی، شیرازی، قزوینی، مازندرانی و غیره در دربار آنها صاحب منزلت بودند.

تصاویری از کتیبه‌های صدفی و تزئینات چوبی کاخ در کانال تلگرامی کتیبه متعلق به آقای مرتضی رضوانفر عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی

@IranologyTopics

مباحث ایرانشناسی

17 July 2026 22:11

تصویری تاریخی و کم‌تر دیده شده.

تعدادی از پسران عبدالحسین میرزا فرمان‌فرما، در مایورکا (اسپانیا) ـ سال ۱۳۵۹؛

از چپ به راست:
کاوه‌میرزا، منوچهر میرزا، ابوالبشر میرزا، علی‌داد میرزا، فاروق میرزا، خداداد میرزا (رئیس توانمند بانک مرکزی)، سیروس میرزا، جعفر میرزا.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

15 July 2026 08:45

مقاله‌ای مهم و جالب توجه درباره اهمیت تپه هگمتانه از دکتر مهرداد ملکزاده و خانم زهرا گل‌محمدی که در جشن‌نامۀ تازه منتشر شدۀ دکتر جان کرتیس به چاپ رسیده است. مشخصات کتابشناسی مقاله:

Mehrdad Malekzadeh & Zahra Golmohammadi (2026),"Tappeh Hēgmatānēh: An untold archaeological story", In: Dirk Wicke, Paul Collins and Nigel Tallis (eds.), Forgotten Empires – Remembered: Studies on the Ancient Near East in Honour of John E. Curtis, Münster: Zaphon, pp. 227-245.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

10 July 2026 21:48

پوشه شنیداری نشست علمی «جنگ‌های بین امپراتوری آشور نو و پادشاهی عیلام؛ مقصر اصلی که بود؟»

سخنران:
دکتر کامیار عبدی
(عضو هیئت علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی)

میزبان:
علیرضا خزایی
(دانشجوی کارشناسی تاریخ دانشگاه تهران)


روز جمعه ۹ مهرماه ۱۴۰۰، برگزار شده در اینستاگرام مرکز مطالعات ایران‌شناسی نیمروز با همکاری کانال تلگرامی مباحث ایران‌شناسی، انجمن ایران‌شناسی ایران، گروه اینستاگرامی رشن، وبگاه خبری گُلوَنی، انتشارات اقلیما و گروه تاریخ و باستانشناسی خانه اندیشمندان علوم انسانی.

@nimruz_ir

مباحث ایرانشناسی

09 July 2026 16:38

علیرضا ملائی توانی (۱۴۰۴)، «چرخش‌های دورانی و هویت ایرانی»، دوفصلنامه تاریخ ایران (دانشگاه شهید بهشتی)، سال ۱۸، شمارۀ ۱، صص ۵۳-۷۷.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

09 July 2026 15:19

مقاله‌ای از دکتر پارسا دانشمند، آشورشناس ایرانی مشغول به پژوهش در دانشگاه آکسفورد، دربارۀ سپیده‌دم نگارش در ایران، که می‌تواند برای علاقه‌مندان به تاریخ خط میخی و پیدایش نگارش در ایران، جالب باشد. مشخصات کتابشناسی:

Parsa Daneshmand (2024), "Against Cuneiform: The Down of Writing in Iran", Iranica Antiqua, Vol. LIX. Pp. 1-24.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

08 July 2026 20:54

هدیه اسکندری؛ حسین بادامچی (۱۴۰۴)، «نقش مدیریتی ملکه ایرتشدونه بر اساس الواح تخت جمشید»، فصلنامۀ پژوهش‌های تاریخی، دوره ۱۷، شماره ۶۶، صص ۷۹-۹۴.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

07 July 2026 20:23

مقاله‌ای جالب توجه که در آن، دکتر حسین بادامچی، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران، به بازخوانی و بازنگری جدی در ترجمه و تفسیرهای موجود از «معاهده عیلام و نرام‌سین» پرداخته‌اند که به زبان انگلیسی، منتشر شده است. مشخصات کتابشناسی:

Hossein Badamchi (2025), "The Old Elamite Treaty: A complax diplomatic arrangement", AKKADICA (Revue Semestrielle du Center Assyriologique George Dossin), Vol. 146, No. 1. Pp. 27- 49.

@IranoligyTopics

مباحث ایرانشناسی

06 July 2026 15:00

فایل شنیداری نشست
«توقیف آیین» مورخ چهارشنبه ۱۴۰۵/۰۴/۱۰، ساختمان آرشیو ملی ایران، سالن پرهام

در این نشست محسن حسام مظاهری -پژوهشگر و مدیر اسناد و کتابخانه‌ی ملی منطقه‌ی مرکزی کشور (اصفهان)- به شرح روندهای محدودسازی آیین‌های عاشورایی در عصر پهلوی اول با استناد به مدارک آرشیو ملی ایران پرداخته است.

اعلان برنامه پیش از این در کانال مباحث ایرانشناسی قرار داده شده بود.

@IranoligyTopics