1293
در رسانه تاریخی Historium مطالب تاریخی را با منبع بخوانید و از جدیدترین اخبار حوزه باستانشناسی ایران و جهان آگاهی یابید! راه ارتباطی (تبادل، تبلیغ، نظرات و انتقادات و پیشنهادات): @Historium_bot
جامعه باستانشناسی انسانشناختی ایران برگزار میکند:
⬅️ سلسله برنامههای باستانشناسی انسانشناختی (۱۸):
با اعطای گواهینامهی دو زبانه معتبر
🔹 اندکی پیش از برآمدن مادها؛ کنترل نواحی غربی شاهراه خراسان بزرگ چگونه انجام میشد؟ 🔹
سخنران:
دکتر سجاد علیبیگی
دانشیار گروه باستانشناسی دانشگاه رازی، کرمانشاه
دبیر نشست:
دکتر حمیدرضا قربانی
دستیار دبیر:
نشاط متقی
📅 زمان برگزاری:
چهارشنبه، ۴ آذر ماه ۱۴۰۵
ساعت ۱۸:۰۰ تا ۲۰:۰۰
📍 برگزاری: مجازی (اسکایروم)
🔴 ثبتنام الزامی و فقط از طریق تلگرام:
@AASI_assi_2024
🔴 مهلت ثبتنام: شنبه، ۳۰ آبان ماه، ۱۴۰۵
راههای ارتباطی:
📧 رایانامه:
anthropological.archaeology@gmail.com
تلگرام:
باستان شناسی انسان شناختی
AnthropologicalArchaeology
اینستاگرام:
anthropological_archaeology
anthropological_archaeology
فرهاد چهارم
و اقتصاد آب در شاهنشاهی اشکانی
————————————
از شوش تا سکستان؛ زیرساختهایی که به حیات اقتصادی سرزمین معنا میدادند
قدرت شاهنشاهی اشکانی تنها در میدانهای نبرد یا مناسبات دیپلماتیک آن با روم خلاصه نمیشد. شواهد کتیبهای و باستانشناختی، وجه دیگری از تاریخ این حکومت را آشکار میکنند: اهمیت مدیریت منابع آب و حفظ ظرفیت کشاورزی در مناطق مختلف قلمرو اشکانی.
دو کتیبه یونانی کشفشده در شوش از شخصی به نام زاماسپس یاد میکنند؛ صاحبمنصبی که در دستگاه اداری تیرادات، ساتراپ سوزیانا، فعالیت داشت و بعدها به مقام ساتراپی رسید.
در یکی از این کتیبهها، زاماسپس بهسبب رساندن آب رود گوندئوس به شوش مورد ستایش قرار گرفته است. شواهد پژوهشی نشان میدهند که با ایجاد مجاری انحرافی، امکان آبیاری زمینهای متروک و بازگشت آنها به چرخه کشاورزی فراهم شد؛ زمینهایی که برخی از آنها به سربازان پادگان تعلق داشتند.
این اقدام نمونهای روشن از پیوند میان مدیریت آب، احیای تولید کشاورزی و تأمین منابع اقتصادی و نظامی در یک مرکز مهم اشکانی است.
در شرق جهان اشکانی، دشتهای سکستان نیز بر پایه شبکهای گسترده از کانالهای آبیاری شکل گرفته بودند. پژوهشهای باستانشناختی در حوزه سَروتار، در شرق هیرمند، از وجود کانالهای بزرگی حکایت دارند که آب رودخانه را به زمینهای کشاورزی میرساندند.
در امتداد این شبکه، سکونتگاهها، مزارع و مراکز بزرگتری شکل گرفته بودند. بررسی محوطههای باستانی نشان میدهد که دوره اشکانی یکی از دورههای مهم استقرار انسانی و فعالیت کشاورزی در این منطقه بوده است.
شوش و سکستان دو منطقه با شرایط جغرافیایی متفاوت بودند، اما هر دو نمونههایی از اهمیت زیرساختهای آبی در شکلگیری و تداوم حیات اقتصادی در قلمرو اشکانی به شمار میروند.
در شوش، کتیبهها از فعالیت مشخص یک صاحبمنصب در انتقال آب و احیای زمین سخن میگویند؛ در سکستان، بقایای کانالها و الگوی پراکندگی سکونتگاهها از نقش شبکههای آبیاری در سازماندهی کشاورزی حکایت دارند.
این شواهد یادآور میشوند که مطالعه قدرت اشکانیان، بدون بررسی زیرساختهای تولید، مدیریت منابع و اقتصاد منطقهای، تصویری ناقص از تاریخ این شاهنشاهی به دست خواهد داد.
۱. Marek Jan Olbrycht, “Phraates IV,”
Encyclopaedia Iranica
.
۲. Laurianne Martinez-Sève, “Susa iv: The Hellenistic and Parthian Periods,”
Encyclopaedia Iranica
.
۳. William B. Trousdale & Mitchell Allen,
The Archaeology of Southwest Afghanistan, Vol. I: Survey and Excavation
, Edinburgh University Press, 2022.
۴. U.S. Geological Survey,
Geology, Water, and Wind in the Lower Helmand Basin
, 2006.
⚖️ یک نهاد پیشرفته حقوقی در ایران ساسانی؛ مسئولیت فروشنده در دفاع از مالکیت خریدار؛
قاعده حقوقی دستوار
—————————————
آیا میدانستید در نظام حقوقی ایران ساسانی، فروشنده در شرایطی صرفاً با تحویل مال و دریافت بهای آن از مسئولیت حقوقی خود فارغ نمیشد؟
در مجموعه حقوقی پهلویِ
مادیان هزار دادستان (Mādayān ī Hazār Dādestān)
، متعلق به اواخر دوره ساسانی، نهادی حقوقی با عنوان
دستوار (Dastwar)
مطرح شده است که یکی از جلوههای جالب آن، تعهد مالک پیشین به دفاع از شخصی است که مال را از او خریداری کرده است.
بر اساس این نهاد، اگر شخص ثالثی نسبت به مالی که فروخته شده ادعای حق یا مالکیت مطرح میکرد، فروشنده پیشین میتوانست مکلف باشد از خریدار در برابر این ادعا در دادگاه دفاع کند.
به بیان امروزی، با نهادی نزدیک به
تضمین حقوقی مالکیت و حمایت از خریدار در برابر تعرض حقوقی اشخاص ثالث
مواجهیم؛ مفهومی که در حقوق معاصر با بحث ضمان درک و تعهد به جبران آثار مستحقللغیر درآمدن مبیع ارتباط موضوعی دارد.
نکته شگفتانگیزتر آن است که ماریا ماکوچ، پژوهشگر برجسته حقوق ساسانی، اصطلاح فنی
Dastwar
را با مفهوم
Auctor
در حقوق روم باستان مقایسه میکند؛ مفهومی که به مسئولیت مالک پیشین در حمایت قضایی از منتقلالیه در برابر ادعای شخص ثالث مربوط میشود.
این مقایسه نشان میدهد که حقوق ساسانی در قلمرو معاملات خصوصی، به مسائل پیچیدهای فراتر از انعقاد قرارداد و انتقال ظاهری مال پرداخته بود: از جمله امنیت معاملات، حمایت از اعتماد خریدار و مسئولیت حقوقی انتقالدهنده.
مادیان هزار دادستان، برخلاف تصور رایج از مجموعهای صرفاً مذهبی یا اخلاقی، اثری تخصصی در حوزه حقوق است که در آن پروندههای واقعی و فرضی، نظرات حقوقدانان و مسائل پیچیده حقوق مدنی، کیفری و آیین دادرسی گردآوری شدهاند.
این اثر در نیمه نخست سده هفتم میلادی تدوین شده و از مهمترین اسناد برای شناخت حقوق و دادرسی ایران پیش از اسلام به شمار میرود.
شاید یکی از مهمترین درسهای این منبع آن باشد که اندیشه حمایت از امنیت حقوقی معاملات و مسئولیت فروشنده در برابر ادعاهای اشخاص ثالث، در تاریخ حقوق ایران پیشینهای بسیار کهن دارد.
۱. Maria Macuch, “MĀDAYĀN Ī HAZĀR DĀDESTĀN,” Encyclopaedia Iranica, 2005 (updated 2017)، بخش مربوط به
The auctor (dastwar)
.
۲. Anahit Perikhanian,
The Book of a Thousand Judgements: A Sasanian Law-Book
, translated by Nina Garsoïan, Mazda Publishers, 1997.
#تاریخ_حقوق #ایران_ساسانی #مادیان_هزار_دادستان #تاریخ_ایران #هیستوریوم
از «دوستدار یونانیان» تا احیای هویت ایرانی و حذف این عنوان؛ یونانیان در جهان اشکانی و به تبع آن ساسانی چه سرنوشتی پیدا کردند؟
—————————————
با سقوط سلوکیان، فرهنگ یونانی در ایران ناگهان از میان نرفت؛ اما بهتدریج جایگاه آن در ساختار قدرت و هویت شاهنشاهی دگرگون شد. اشکانیان نه میراث یونانی را یکسره کنار گذاشتند و نه صرفاً ادامهدهنده جهان سلوکی بودند. آنان در روندی چندصدساله، به بازسازی یک سنت سیاسی و فرهنگی ایرانی کمک کردند؛ سنتی که در دوره ساسانی صورتی آشکارتر و منسجمتر یافت.
در آغاز فرمانروایی اشکانی، عناصر هلنیستی همچنان در سکهها، زبان دیوانی و برخی شهرها حضور داشتند. حتی عنوان یونانیِ «فیلهلن» (ΦΙΛΕΛΛΗΝΟΣ)، به معنای «دوستدار یونانیان»، بر برخی سکههای شاهان اشکانی دیده میشد.
اما این عنوان را نباید نشانه یونانیبودن هویت اشکانی دانست. اشکانیان از زبان و نمادهای شناختهشده جهان هلنیستی برای ارتباط با جمعیتها و شهرهای یونانی قلمرو خود نیز استفاده میکردند. در واقع، آنان میتوانستند از ابزارهای فرهنگی جهان یونانی بهره بگیرند، بیآنکه هویت سیاسی خود را در آن حل کنند.
در کنار این تداوم، نشانههای هویت ایرانی در ساختار شاهنشاهی اشکانی آشکار بود: عنوان «شاهنشاه»، که یادآور سنت شاهنشاهی هخامنشی بود، در سکههای اشکانی به کار رفت؛ تصویر شاهِ کمانبهدست نیز از سنتهای کهن شاهی ایران الهام میگرفت.
این تحولات صرفاً تغییراتی در ظاهر سکهها نبودند. اشکانیان خود را فرمانروایانی برآمده از یک سنت سیاسی ایرانی معرفی میکردند و در مناسبات خارجی نیز به میراث سرزمینی هخامنشیان استناد میکردند. در روزگار اردوان دوم، سفیران اشکانی در برابر روم خواستار بازگرداندن سرزمینهایی شدند که پیشتر به شاهنشاهی هخامنشی تعلق داشت.
از سده نخست میلادی، این گرایش ایرانی در بازنمایی شاهی پررنگتر شد؛ هرچند نباید آن را به معنای حذف کامل عناصر یونانی دانست اما یونانی زدایی در معنای حل شدن فرهنگ هلنیستی در فرهنگ ایرانی صورت گرفت.
جمعیتهای یونانی و شهرهای برخوردار از نهادهای هلنیستی یکشبه ناپدید نشدند. سرنوشت آنها در مناطق مختلف یکسان نبود: برخی شهرها به حیات مدنی خود ادامه دادند، برخی بهتدریج در محیط فرهنگی ایرانی ادغام شدند و در برخی مناطق نیز نفوذ زبان و سنتهای یونانی کاهش یافت.
شوش نمونه روشنی است. این شهر در دوره اشکانی همچنان از زندگی مدنی و سنتهای یونانی برخوردار بود. نامهای از اردوان دوم، به زبان یونانی و مربوط به سالهای ۲۱ یا ۲۲ میلادی، از استمرار ارتباط شاهنشاهی با نهادهای شهری شوش حکایت دارد. بنابراین، دستکم در بخشهایی از قلمرو اشکانی، یونانیان همچنان در ساختارهای اجتماعی و شهری حضور داشتند.
با این حال، بهتدریج زبان و فرهنگ ایرانی در موقعیت مسلطتری قرار گرفتند. این تحول را باید بیش از آنکه نتیجه اخراج یا نابودی یونانیان بدانیم، حاصل دگرگونی چندصدساله ساختار سیاسی، فرهنگی و جمعیتی شاهنشاهی بدانیم.
با روی کار آمدن ساسانیان در سال ۲۲۴ میلادی، اولویتدادن به سنتهای ایرانی آشکارتر شد. شاهان ساسانی خود را وارثان شاهان باستانی ایران معرفی کردند و با تکیه بر سنتهای دینی زرتشتی و میراث شاهنشاهی کهن، به ایجاد چارچوبی منسجمتر برای هویت سیاسی و فرهنگی ایران پرداختند.
با این همه، یونانیان و میراث علمی یونانی نیز از جهان ساسانی حذف نشدند. کتیبه سهزبانه شاپور یکم در کعبه زرتشت، که متن یونانی را نیز در کنار پهلوی و پارتی در بر دارد، خود گواهی بر تداوم حضور زبان یونانی در ارتباطات شاهنشاهی است. در سدههای بعد نیز دانش یونانی، بهویژه پزشکی و فلسفه، در ایران ساسانی مورد توجه قرار گرفت و در روزگار خسرو انوشیروان به مرحله مهمی از انتقال و ترجمه رسید.
تحول از سلوکیان به اشکانیان و سپس ساسانیان، داستان محو ناگهانی فرهنگ یونانی نیست؛ داستان تغییر مرکز ثقل یک شاهنشاهی است. اشکانیان در عین بهرهگیری از میراث هلنیستی، سنت شاهنشاهی ایرانی را احیا و تقویت کردند؛ ساسانیان نیز این گرایش را با پشتوانه دینی و سیاسی منسجمتری ادامه دادند.
بنابراین، اهمیت اشکانیان تنها در تأسیس دودمانی تازه نبود؛ آنان در شکلگیری دوباره یک هویت شاهنشاهی ایرانی نقشی بنیادین داشتند؛ هویتی که توانست عناصر فرهنگی گوناگون را در قلمرو خود جای دهد، بیآنکه از ریشههای ایرانیاش دست بکشد.
💠حمام ایرانی، به روایت یوهان یاکوب لِرش💠
✍در سفرنامههای سیاحان اروپاییِ عصر صفوی و افشاریه، گزارشهایی درباره حمامهای ایرانی به چشم میخورد؛ بااینحال، بسیاری از این گزارشها مختصرند و تصویر چندان روشنی از شیوه استحمام ایرانیان به دست نمیدهند. در این میان، یوهان یاکوب لِرش، پزشک آلمانی که در روزگار نادرشاه به ایران سفر کرد، شرحی مفصل و مبتنی بر تجربه شخصی خود از حمامی در شهر شماخی ارائه میدهد:
«با تعدادی از افسران ایرانی به حمام رفتم و به شیوه ایرانیان خود را شستوشو دادم. این شیوه در ابتدا برای ما عجیب و غریب به نظر میرسید، اما بعداً آن را پسندیدیم.»
🔷حمام، ساختمانی مسقف با شش اتاق بود که برخی از آنها به افراد مهم اختصاص داشت. در یکی از اتاقها باید لباسهای خود را از تن درمیآوردید. مردی لباسها را به امانت میگرفت و مرد دیگری لُنگی به دور پایینتنهتان میبست؛ زیرا ایرانیان از روی حجب و حیا هرگز کاملاً برهنه نمیشدند. ازاینرو، ما نیز به شیوه آنان وارد حمام شدیم.
🔹پس از نشستن، خدمتکاران حمام شانههایتان را میگرفتند، زانوهای خود را روی پشتتان میگذاشتند و اعضای بدنتان را میکشیدند، خم میکردند و میمالیدند. همچنین، دستها و پاهایتان را میگرفتند، انگشتانتان را میکشیدند و به سوی یکدیگر خم میکردند. سپس با کف دستهای پهن خود به قسمتهای مختلف بدنتان ضربه میزدند و با دستکشی زبر و مومانند، تمام بدنتان را میمالیدند.
🔹پس از آن، وارد آب گرم میشدید تا خود را بشویید و میتوانستید تا هر زمان که مایل بودید، در آنجا بمانید. مخازن آب گرم حمام از سنگهای تراشخورده ساخته شده بودند و تعدادشان، متناسب با اندازه و ابعاد حمام، به چهار مخزن میرسید. در پایان، به اتاقی میرفتید و لباسهایتان را میپوشیدید. هنگام استحمام نیز، اگر فضای حمام بهاندازه کافی هوا داشت، کسی برایتان قلیان میآورد.
📚منبع:
یوهان یاکوب لِرش، (ظهور و سقوط نادرشاه) ، انتشارات امیرکبیر، صص ۱۵۶–۱۵۷ ، مترجم ساسان طهماسبی.
🌹@HistoriumClub🌹
🔺کوروش بزرگ🔺
📜ديو كريسوستوم، مورخ و فیلسوف رومی قرن اول میلادی (۴۰_۱۱۵ میلادی)، معروف به «زرین دهان»، درمورد کوروش چنین مینویسد:
🔸«کوروش، برای مدتی، روح راهنمای پارسیان شد؛ روحی واقعا پادشاهانه و دارای شخصیتی آزادمنش، که وقتی پارسیان در بند مادها بودند، به آنها آزادی بخشید و آنان را فرمانروای همه مردمان آسیا ساخت.»
📗Dio Chrysostom. (1939–1951). Trans. J. W. Cohoon & H. L. Crosby). Loeb Classical Library. Harvard University Press.
📄Vol. 2, p. 329
▪️ @HistoriumClub ▪️
▫️پژوهشی تازه با بررسی اثر انگشتهای باقیمانده روی گلِ پیکرهها، این احتمال را مطرح کرده است که ساخت ارتش سفالی تنها به مردان بزرگسال متکی نبوده و زنان و کودکان نیز در آن مشارکت داشتهاند.
🔸پژوهشگران ۳۶ پیکره از یکی از گودالهای این مجموعه را بررسی کردند و در مجموع ۹۱ اثر انگشت یافتند. پس از کنار گذاشتن ۱۲ اثر که احتمال داده شد متعلق به افرادی باشند که چندین اثر بر جای گذاشتهاند، ۷۹ اثر انگشت برای تحلیل نهایی باقی ماند.
▫️از این تعداد، ۷۳ اثر هنگام قالبگیری، شکلدهی یا اتصال قطعات پیکرهها ایجاد شده بودند و بیشتر روی سر و بازوها قرار داشتند. شش اثر دیگر به فرایند تزئین مربوط بودند و روی بخشهایی از زره، از جمله میخهای تزئینی و کمربندها، دیده شدند.
🔸پژوهشگران با استفاده از مدلی ریاضی که ویژگیهای خطوط برجسته اثر انگشت را بررسی میکرد، سن و جنسیت احتمالی صاحبان این اثرها را برآورد کردند. نتیجه این بود که حدود ۴۵ درصد به مردان، ۳۲ درصد به زنان و ۲۲ درصد به کودکان زیر ۱۵ سال نسبت داده شدند.
▫️پژوهشگران احتمال میدهند نوجوانان در کارگاههای تحت نظارت حکومت، بهعنوان دستیار یا کارآموز فعالیت میکردهاند. اسناد تاریخی دوره دودمان چین نیز از حضور زنان و کودکان در برخی کارگاههای دولتی حکایت دارند. با این حال، ترکیب نیروی کار سازنده ارتش سفالی پیش از این بهطور مستقیم بررسی نشده بود.
🔸شیاوشی لی، از موزه محوطه آرامگاه امپراتور چین شیهوانگ و سرپرست گروه پژوهش، میگوید این یافتهها فرض دیرپای اتکای انحصاری تولید این مجموعه به نیروی کار مردان بزرگسال را به چالش میکشند.
🔺البته این نتایج هنوز تصویر کاملی از نیروی کار سازنده کل ارتش سفالی ارائه نمیکنند؛ زیرا بررسی به ۳۶ پیکره از یک گودال محدود بوده و سن و جنسیت نیز از روی ویژگیهای اثر انگشت تخمین زده شده است. گسترش این بررسی به پیکرههای بیشتر میتواند به شناخت دقیقتر سازمان کار و شیوه تولید این مجموعه در دوره چین باستان کمک کند. نتایج پژوهش در مجله Journal of Cultural Heritage منتشر شده است.
منابع خبر: Science alert and Archaeology magazine
تاریخ: 2026, 17 October
▪️ @HistoriumClub ▪️
‼️ عضویت ویژه = دسترسی به بهترین و کاربردیترین کانالها! 💎
✨ همین حالا کلیک کن
⌛ فرصت رو از دست نده ‼️
✍در دورههای صفویه و افشاریه، افرادی از ملیتهای گوناگون در ایران به بردگی گرفته میشدند که در میان آنان، روسها نیز سهم قابلتوجهی داشتند. بسیاری از این افراد به دست اوزبکها اسیر میشدند و سپس به ایرانیان فروخته میشدند.
🔷آنتونی جنکینسون، جهانگرد و بازرگان انگلیسی، در جریان سفر خود به خیوه، ۲۵ تن از این بردگان را خریداری کرد و با خود به روسیه برد.
🔹در سال ۱۱۲۸ قمری، شمار زیادی از روسها بار دیگر به اسارت اوزبکها درآمدند. ماجرا از این قرار بود که پتر کبیر، برای مقابله با حملات مکرر اوزبکها به مرزهای روسیه و نمایش قدرت نظامی خود، سپاهی را به سوی خیوه روانه کرد.
🔶اما اوزبکها که توان رویارویی مستقیم با این سپاه را نداشتند، کاپیتان بکویچ، فرمانده جوان و کمتجربه آن، را فریب دادند. هنگامی که نیروهای روسی به دستههای کوچکتری تقسیم شدند، اوزبکها به آنان حمله کردند. گروهی از سربازان گریختند و به ایران پناه آوردند، اما بسیاری دیگر به اسارت درآمدند. اسیران نیز، مطابق رویهای که در آن منطقه رواج داشت، به بردگی فروخته شدند.
🔸نکته جالب آنکه جونس هنوی، جهانگرد و بازرگان انگلیسی، در سال ۱۱۵۶ قمری، در استرآباد با دو تن از بازماندگان این سپاه روبهرو شد که اکنون به بردگی درآمده و به سن پیری رسیده بودند. بااینحال، هنوی برخلاف جنکینسون، حاضر نشد آن دو را بخرد و آزاد کند. با این همه، سرنوشت او نیز چندان خوشایند نبود؛ اندکی بعد، اموالش به غارت رفت و خود او نیز تا آستانه اسارت و فروختهشدن به بردگی پیش رفت.
📚 منابع :
۱. آنتونی جنکینسون، (سفرنامههای انگلیسیها در ایران) ، انتشارات امیرکبیر، ص ۶۵.
۲.(سفرنامهٔ جان بل) ، انتشارات امیرکبیر، صص ۱۰۲–۱۰۵.
۳.(سفرنامه جونس هنوی) ، انتشارات امیرکبیر، صص ۴۰–۴۱.
*مترجم هر سه اثر: دکتر ساسان طهماسبی*
▪️ @HistoriumClub ▪️
#مقاله
▫️عنوان:
"An Inscribed Ostracon from the City of Sumhuram, Dhofar (Sultanate of Oman)" In Forty Years of Semitic Philology: Studies in Honour of Riccardo Contini, Vol. 1, pp. 49–58. 2026. Naples: UniorPress & ISMEO.
🖊نویسندگان:
"Silvia Lischi، Enrico Morano, Marco Moriggi"
▪️ @HistoriumClub ▪️
🎞 استقبالی کمنظیر از یک باستانشناس
دکتر یوسف مجیدزاده در میان مردم نظرآباد، همزمان با کاوشهای تپه ازبکی.
۲۰ شهریور، ۱۳۸۰
▪️ @HistoriumClub ▪️
✍بعد از نهار سوار کالسکه شده، به تماشای شهر رفتیم. از کوچه پارک مونسو که بسیار خوب کوچهای است و از باغ گلکاری خیلی خوبی گذشته، به آرک دوتریومف رسیده، رفتیم رو به باغ بولون.
🔷اول رفتیم به ژاردن دِ کلی ماتاسیون پیاده شده، داخل باغ شدیم. بعضی گلها داشت و جاهایی از سنگ ساخته بودند که به عینه کوه طبیعی بود. از آنجا درآمده، رفتیم به باغات وحوش و طیور. دور اتاقها را با سیم شبکه کرده و توی آنها آب و درخت برای طیور و حیوانات قرار داده بودند. اقسام مرغها و طوطیهای ینگی دنیا و افریقا و هند و استرالیا دیده شد. میمون و غیره هم بود. حیوانی است مسمی به کانگورو که در استرالیا پیدا میشود. خیلی شبیه است به موشده پا! چیز عجیبی است.
🔹تند میجهد، راه نمیتواند برود، دستهایش کوتاه است، پاها بلند، متصل باید بجهد. به قدر شغال بزرگ است. مادهاش هم در زیر شکم کیسه دارد که بعد از زاییدن بچههایش را توی آن کیسه گذاشته میجهد و میدود، بسیار پر دو میشود.
📚منبع : پاریس از دور نمایان شد (پاریس به روایت مسافران دورهٔ قاجار) ، علی اکبر شیروانی، ص40.
🌹@HistoriumClub🌹
💠 اندیشکدۀ باستانشناسی، میراث و جامعه با همکاری کتابخانۀ جندیشاپور ایرانمال برگزار میکنند:
نشست علمی، تخصصی و تحلیلی (نشست ۱)
"از آتن تا پارسه؛
واکاوی باستانشناختی و تاریخی سخنان وزیر خارجه آمريکا در آکروپولیس"
🎤 سخنرانان:
🔹دکتر کامیار عبدی: روابط ایران و یونان در سدههای پنجم و چهارم پ.م؛ فرای جنگ و ستیز
🔹دکتر مهرداد ملکزاده: اندیشههایی در باب «مادیمآبی»؛ پیوندهای فرهنگی و تاریخی میان ایران و یونان
🔹دکتر مصطفی دهپهلوان: پرسپولیس در آتش شایعه و واقعیت: تداوم انگارههای بربرسازی ایران از هلاس تا آمریکا
🔹دکتر فرزاد عابدی: آتش پارسی یا صلح پارسی؟ (بررسی رویداد تسخیر آتن توسط خشایارشا بر اساس شواهد نوشتاری و باستانشناختی)
🔹دبیر نشست:
نوروز رجبی
⏱ دوشنبه ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۶ تا ۱۸
📍بزرگراه شهید خرازی، ایرانمال، کتابخانه جندیشاپور
🖥 پخش برخط:
▪️گوگلمیت:
meet.google.com/chp-haez-jxr
▪️صفحهٔ اینستاگرام:
@andishkadeh.ahs
به ما در اندیشکدۀ باستانشناسی، میراث و جامعه بپیوندید 👇
🔸 https://ble.ir/andishkadeh_ahs
🔸 /channel/andishkadeh_ahs
🔸 http://instagram.com/andishkadeh.ahs
▫️برای پیدا کردن پاسخ، به سراغ وبسایت رسمی مؤسسهٔ باستانشناسی آمریکا (Archaeological Institute of America) رفتم. همان نهادی که برگزارکنندهٔ این مناسبت است.
🔹ماجرا از سال ۲۰۱۱ آغاز شد، زمانی که این مؤسسه برنامهای با عنوان National Archaeology Day، یعنی «روز ملی باستانشناسی»، راهاندازی کرد. با گسترش مشارکت سازمانها و علاقهمندان خارج از ایالات متحده، نام این برنامه در سال ۲۰۱۳ به International Archaeology Day، یعنی «روز بینالمللی باستانشناسی»، تغییر یافت.
▫️این مناسبت اکنون هر سال در سومین شنبه اکتبر برگزار میشود و مؤسسات و سازمانهای مختلف در کشورهای گوناگون با برگزاری برنامههایی مانند بازدید از محوطههای باستانی، نمایشگاه، سخنرانی، کارگاه و فعالیتهای آموزشی در آن مشارکت میکنند.
🔹البته در فارسی «روز جهانی» معمولاً برابرنهادِ International Day به کار میرود (مثل روز جهانی زن) و کاربرد رایج آن اشتباه نیست. نکته این است که «بینالمللی» بودنِ یک مناسبت لزوماً به این معنا نیست که همهٔ کشورها آن را به رسمیت شناختهاند یا در تقویم رسمیشان ثبت شده است. این مناسبت برنامهای بینالمللی با پیشینه و برگزارکنندهای مشخص است، نه روزی جهانشمول که همهٔ کشورها بر سر آن توافق کرده باشند.
🔺پس شاید بهتر است در فارسی هم از عنوان دقیقترِ «روز بینالمللی باستانشناسی» استفاده کنیم.
▫️البته ما باستانشناسان و دانشجویان این رشته آنقدر مظلوم و مهجور هستیم که اگر یک روز هم برای تبریک گفتن به یکدیگر داشته باشیم، نباید بهسادگی از آن بگذریم! چه اشکالی دارد که به پیروی از قبلهٔ عالم علم و دانش (همان شیطان بزرگ)، روزی را بهانه کنیم تا کمی بیشتر درباره رشتهمان حرف بزنیم؟!
🔹ضمن اینکه قرار هم نیست همهٔ باستانشناسان جهان الزاماً در یک روز مشخص به یکدیگر تبریک بگویند. بسیاری از کشورها مناسبتهای مستقل خودشان را دارند. برای مثال، در روسیه و برخی کشورهای همسایه، ۱۵ اوت را بهصورت غیررسمی «روز باستانشناس» میدانند. روایتهای مختلفی دربارهٔ ریشهٔ آن هست، از شوخی دانشجویانِ یک اردوی کاوش گرفته تا اعلام این روز در یکی از کاوشهای دههٔ ۱۹۳۰ و تولد یک باستانشناس سرشناس. در اوکراین هم این روز از سال ۲۰۰۸ با فرمان رسمی به رسمیت شناخته شده است. یعنی بسیاری از این مناسبتها ریشه در سنت و فرهنگ و خاطرات خودِ باستانشناسان دارند، نه در مصوبهای جهانی.
🔺حال در این میان پرسش مهمتر این است که ما در ایران، در طول این سالها، برای معرفی باستانشناسی به جامعه چه کردهایم؟
▫️چند بار توانستهایم مردم را با فعالیتهای واقعی باستانشناسان و اهمیت پژوهشهایشان آشنا کنیم؟ چقدر از فعالیتهای ما از محدوده دانشگاهها و جمعهای تخصصی فراتر رفته است؟ اگرچه تلاشهای ارزشمند بسیاری در دانشگاهها، موزهها، انجمنهای علمی و میان پژوهشگران انجام شده؛ اما آیا مجموع این فعالیتها توانسته ارتباطی پایدار میان باستانشناسی و جامعه ایجاد کند؟
🔹شاید ما نیز بتوانیم این مناسبت را از یک پیام تبریک سالانه فراتر ببریم و بهانهای برای گفتوگو درباره باستانشناسی و جایگاه آن در جامعه قرار دهیم.
روز بینالمللی باستانشناسی مبارک👌
▪️ @HistoriumClub ▪️
✍سلطان سلیم عثمانی، با آگاهی از قدرت و شهرت شاه اسماعیل صفوی، درصدد رویارویی با او برآمد. سرانجام، دو طرف در آستانه نبردی سرنوشتساز قرار گرفتند؛ نبردی که در دشت چالدران رخ داد و به یکی از مهمترین رویاروییهای تاریخ صفوی و عثمانی تبدیل شد.
🔷قبل از جنگ چالدران ، شاه اسماعیل که احتمال میداد در جریان نبرد کشته یا اسیر شود، بنا بر روایت، شخصی هم نام خود را بهعنوان بدل خود معرفی کرد تا در صورت وقوع چنین حادثهای، حکومت ایران بیسرپرست نماند. این شخص بعد از شکست در چالدران و عقب نشینی فوری(بنا به قولی فرار) شاه اسماعیل به جنوب کشور، در ظاهر به جای شاه در صحنه سیاست در تبریز حاضر شد و سپاهیان عثمانی وقتی به تبریز وارد شدند او را با شاه اسماعیل اشتباه گرفتند.
🔹مردی که به گمان عثمانیان شاه اسماعیل بود، به اسارت آنان درآمد و او را نزد سلطان سلیم بردند. سلطان از او پرسید که آیا واقعاً شاه اسماعیل هستی و از نسل شیخ صفی و شیخ حیدر می باشی؟
اسیر پاسخ داد که اگرچه همنام شاه است، خود را فرمانبردار او میداند و در خدمت سرورش قرار دارد.
🔶سلیم از او خواست شاه و مردمش را انکار کند و به آنان توهین کند، تا جانش را ببخشد؛ اما اسیر از این کار نیز سر باز زد. او با لحنی تند به سلطان پاسخ داد و به جای انکار شاه خود، بر وفاداریاش به اسماعیل تأکید کرد. این سخنان خشم سلیم را برانگیخت و، بنا بر روایت، فرمان داد او را سنگسار کنند.
🔸اسیر پیش از مرگ نیز بر وفاداری خود پای فشرد و از اطرافیان خواست پیامش را به شاه اسماعیل برسانند و از او بخواهند انتقام خونش را بگیرد. سپس به فرمان سلطان کشته شد.
🔹مدتی بعد، گروهی از اسیران ایرانی که آزاد شده بودند، ماجرا را برای شاه اسماعیل بازگفتند. شاه با شنیدن خبر مرگ آن مرد، فرمان بسیج نیروها را صادر کرد و برای مقابله با عثمانیان به تدارک سپاه پرداخت. خبر این آمادگی به سلطان سلیم رسید، اما او با تمسخر از احتمال رویارویی دوباره با شاه اسماعیل سخن گفت و سپس راهی شام شد.
♦️اما به هرحال شاه اسماعیل، با سپاهیانش حرکت کرد و به سرزمین عثمانی ها رفت. مناطق بسیاری را ویران و خالی از سکنه کرد و مردم بسیاری را به اسارت گرفت. او جستجو کرد و ترکی به نام سلیم را یافت، فرمان داد که آن مرد به انتقام اسماعیل سنگسار شود و سپس با غنیمتی بزرگ به تبریز بازگشت.
🔺پ. ن : این روایتی است که از قول زکریا کاناکری نوشته شده است، تصویری از وفاداری به فرمانروا و فضای پرتنش روابط صفویان و عثمانیان در پی نبرد چالدران به دست ما میدهد.
📚 منبع: بازنویسی و خلاصه شده از کتاب ، وقایعنامه زکریا کاناکری شماس ، صص. ۳۱–۳۲، انتشارات طهوری، چاپ ۱۴۰۴.
🌹@HistoriumClub🌹
دو اثر دوره اشکانی
در موزه استانبول ترکیه
———————————
https://www.kavehfarrokh.com/ancient-prehistory-651-a-d/parthian/parthian-artifacts-housed-in-istanbuls-topkapi-museum/
۵۰۰ سال
در تاریخ کشور آریان خشتر(ایران)
خاندان آرشاک تاریخ سازی کردند
و این کیان ماست تا آن تاریخ را از گرد و غبار فراموشی بیرون بکشیم و شکوهی کمتر گفته شده را برایتان به زبانی متفاوت بازگو کنیم.
_________________________
ArsacidPodcast
@AshkaniPodcast
——————————————
لینک گروه:
/channel/+xbj8rY9EmSI0OGQ0
——————————————
لینک کانال:
/channel/AshkaniPodcast
🔷حمام ایرانی در دورهٔ نادرشاه🔷
🌹@HistoriumClub🌹
#یادداشت
عنوان بدون مسئولیت، مسئولیت بدون فرصت
✍ورود به دانشگاه و فعالیت در جایگاه هیئت علمی، برای بسیاری از دانشآموختگان باستانشناسی مسیری دشوار و گاه فرساینده است. اما مسئله تنها محدود بودن فرصتهای استخدامی نیست. پرسش دیگر این است که کسانی که به این جایگاهها دست یافتهاند، تا چه اندازه به مسئولیتهای آموزشی و پژوهشی خود عمل میکنند؟
🔸سمانه نظیف، دکترای باستانشناسی پیش از تاریخ و مدرس دانشگاه هنر و معماری پارس، در یادداشتی انتقادی با عنوان «عنوان بدون مسئولیت، مسئولیت بدون فرصت» به این موضوع پرداخته است. او از تجربههای خود درباره دشواری ورود به دانشگاه مینویسد و در ادامه، برخی کاستیهای موجود در راهنمایی پایاننامهها، مشارکت در فعالیتهای میدانی، کیفیت تولیدات علمی و مسئولیت داوری را به نقد میکشد.
🔹نویسنده در عین حال تأکید میکند که انتقادش متوجه همه استادان نیست و از پژوهشگران و مدرسانی یاد میکند که با تعهد علمی و حرفهای خود، در آموزش دانشجویان و پیشبرد پژوهش نقش مؤثری دارند. محور اصلی یادداشت او، فاصلهای است که به باورش گاه میان برخورداری از یک جایگاه دانشگاهی و انجام مسئولیتهای همراه با آن شکل میگیرد.
🔸این نوشته را میتوان فرصتی برای گفتوگو درباره وضعیت آموزش و پژوهش در باستانشناسی ایران دانست. از دشواریهای مسیر حرفهای پژوهشگران جوان گرفته تا کیفیت آموزش دانشگاهی و نقش استادان در تربیت نسل آینده.
🔻 متن کامل یادداشت سمانه نظیف در سکان نیوز:
https://sokannews.ir/عنوان-بدون-مسئولیت،-مسئولیت-بدون-فرصت/
پرسش برای مخاطبان: به نظر شما، مهمترین مسئولیت یک استاد باستانشناسی در قبال دانشجویان و آینده این رشته چیست؟ و چه سازوکارهایی میتواند به پاسخگویی حرفهایتر و ایجاد فرصتهای منصفانهتر برای پژوهشگران جوان کمک کند؟
▪️ @HistoriumClub ▪️
#باستانشناسی #باستان_شناسی #چین #خبر
🔺چه کسانی ارتش سفالی را ساختند؟ سرنخی ۲۲۰۰ ساله از اثر انگشت سازندگان
✍ارتش سفالی چین، مجموعهای متشکل از هزاران پیکره جنگجو که برای محافظت از آرامگاه چین شیهوانگ، نخستین امپراتور دودمان چین، ساخته شدهاند، یکی از شناختهشدهترین آثار باستانشناسی جهان است.
🔹این مجموعه در سال ۱۹۷۴، زمانی کشف شد که چند کشاورز در نزدیکی آرامگاه امپراتور مشغول حفر چاه بودند. شمار پیکرههای جنگجو حدود ۸۰۰۰ عدد برآورد شده است؛ پیکرههایی که با وجود شباهت کلی، در چهره، مدل مو و جزئیات زره با یکدیگر تفاوت دارند. با این حال، درباره کسانی که این مجموعه عظیم را ساختهاند، اطلاعات چندانی در دست نیست.
ادامه...👇
▪️ @HistoriumClub▪️
👑 فولدری از بهترین کانال ViP تلگرام
اینکانال ها سرشار از محتوای VIPپولی هستن که برای شما عزیزان رایگان شده پس فرصت رو از دست ندین و عضو شین ▶️⬇️👇📎
/channel/addlist/YYg8JR9zeBA1YmRk
برای شرکت در تبادل پیام بدین
🔺بردگان روسی در ایران دورهٔ صفویه و افشاریه🔺
▪️ @HistoriumClub ▪️
#باستانشناسی
🔺از جهان اشکانی تا سواحل عمان؛ کتیبهای پارتی در شهر باستانی سُمهورام🔺
🔸قطعهای سفالی با نوشتهای به زبان پارتی، در شهر باستانی سُمهورام در منطقهٔ ظفار عمان کشف شده است. یافتهای که میتواند سرنخی برای بررسی حضور این زبان در ورای مراکز شناختهشدهٔ جهان اشکانی باشد.
▫️این قطعه در جریان فعالیتهای باستانشناختی سال ۲۰۱۹ به دست آمد. پژوهشگران، نوشتهٔ روی آن را که با خط آرامی ثبت شده، بررسی کردهاند؛ متنی کوتاه و آسیبدیده که خوانش بخشهایی از آن همچنان با ابهام همراه است. یکی از واژههای قابلتشخیص احتمالاً به معنای «تاکستان» است، هرچند تفسیر کامل متن بهسادگی ممکن نیست.
▫️سُمهورام شهری بندری در جنوب شبهجزیرهٔ عربستان بود و در شبکههای تجاری دنیای باستان جایگاه داشت. کشف این کتیبه بهتنهایی دلیلی بر حاکمیت سیاسی اشکانیان بر عمان نیست، اما اهمیت آن در فراهمکردن دادهای تازه برای مطالعهٔ زبان پارتی و ارتباطات دنیای باستان است.
📄منبع
Lischi, S., Morano, E., & Moriggi, M. (2026). “An Inscribed Ostracon from the City of Sumhuram, Dhofar (Sultanate of Oman).”
▪️ @HistoriumClub ▪️
#یادنامه
▪️یوسف مجیدزاده؛ از چهرههای اثرگذار باستانشناسی ایران▪️
✍درگذشت دکتر یوسف مجیدزاده، باستانشناس برجسته ایرانی، یادآور بخشی مهم از تاریخ باستانشناسی معاصر ایران است. پژوهشگری که کاوشهای او در محوطههایی چون تپه قبرستان، تپه ازبکی و جیرفت، نقش مهمی در گسترش شناخت ما از گذشته این سرزمین داشت.
▫️کاوشهای جیرفت و محوطه کنارصندل، نام مجیدزاده را فراتر از مرزهای ایران مطرح کرد و توجه پژوهشگران بسیاری را به ظرفیتهای باستانشناختی جنوبشرق ایران جلب کرد. اهمیت کارنامه او به کشفیات میدانی محدود نبود و پژوهشها و نوشتههایش نیز در شکلگیری بحثهای تازه درباره جوامع و تمدنهای باستانی ایران سهم داشتند.
▪️مجیدزاده از آن چهرههایی بود که دوست داشتم روزی فرصت دیدار و گفتوگو با او را پیدا کنم؛ فرصتی که متأسفانه هیچگاه فراهم نشد. اکنون با درگذشت او، آنچه باقی میماند میراثی پژوهشی است که ارزش آن را باید نهفقط در آثار کشفشده، بلکه در پرسشهایی جستوجو کرد که برای شناخت گذشته ایران پیش روی پژوهشگران قرار داده است.
یاد و نام دکتر یوسف مجیدزاده گرامی باد. 🖤
پ.ن: تصویر از کانال همسایه
▪️ @HistoriumClub ▪️
💠بازدید ناصرالدین شاه از باغ وحش بولوین فرانسه و تماشای کانگورو برای نخستین بار💠
🌹@HistoriumClub🌹
🔺اکنون نوبت شماست!🔺
✍به مناسبت روز بینالمللی باستانشناسی، اگر پرسشی درباره باستانشناسی، فعالیت باستانشناسان، وضعیت این رشته در ایران یا ارتباط آن با جامعه دارید، برایمان بنویسید.
🔺اگر دانشجوی باستانشناسی یا پژوهشگر این حوزه هستید، خوشحال میشویم از تجربهها و دیدگاههایتان بشنویم: به نظرتان برای شناساندن بهتر باستانشناسی به مردم چه باید کرد؟ دانشگاهها، موزهها، انجمنهای علمی و رسانهها چه نقشی میتوانند داشته باشند؟
🗣شاید همین گفتوگوهای ساده، قدمی کوچک برای نزدیکتر شدن باستانشناسی به جامعه باشد.
منتظر نظراتتان هستیم.
#باستانشناسی
🔺روز جهانی باستانشناسی یا روزی بینالمللی برای شناخت هرچه بیشتر باستانشناسی؟ مسئله این است!🔺
🖊نیما شیخ سعدی
✍چند سالی است که در کامیونیتی فارسیِ تاریخ و باستانشناسی تلگرام، ما هم به پیروی و اقتدا از قبلهٔ عالم علم و دانش، یعنی شیطان بزرگ (آمریکا)، روز «بینالمللی باستانشناسی» را که هر سال در سومین شنبهٔ اکتبر برگزار میشود، بهعنوان روز جهانی باستانشناسی به یکدیگر تبریک میگوییم!
🔸هیستوریوم هم از سال ۲۰۲۰ این رسم حسنه را آغاز کرده و هرساله پیام تبریکش را در کانال و گروههای مرتبط منتشر کرده است. امسال هم دیدیم که بعضی انجمنهای علمی دانشجویی باستانشناسی از یک روز جلوتر، پیامهای تبریکشان را منتشر کردهاند.
⁉️اما یک سؤال برای من پیش آمد: آیا ما واقعا با یک «روز جهانی» به معنای یک مناسبت رسمی و پذیرفتهشده در سراسر جهان طرف هستیم؟ یا ما هم مثل بسیاری از مواقع، یک عنوان را شنیدهایم، پسندیدهایم و سالها بدون بررسی دقیقتر تکرارش کردهایم؟
▪️ @HistoriumClub ▪️
💠شاه اسماعیل، بدل او و روایت انتقام از سلطان سلیم، روایتی از زکریا کاناکری💠
🌹@HistoriumClub🌹