1293
در رسانه تاریخی Historium مطالب تاریخی را با منبع بخوانید و از جدیدترین اخبار حوزه باستانشناسی ایران و جهان آگاهی یابید! راه ارتباطی (تبادل، تبلیغ، نظرات و انتقادات و پیشنهادات): @Historium_bot
👑👑👑👑👑👑👑👑👑
⭐️به مناسبت ۲ ساله شدن عمر چنلمون چنل های vip که قیمت یک میلیون هست به ۱۰ نفر اول رایگان میدیم و بعد از ۱۰ نفر به طور خودکار لینک باطل میشه جوین بدین⬇️⬇️⬇️🔔
/channel/addlist/IkhExTaCdgUzODU0
#تبلیغ_نیست
👑👑👑👑👑👑👑👑👑
💠فضای ترس و خرافه در سالهای پایانی حکومت نادرشاه💠
▪️ @HistoriumClub ▪️
💠مقاومت قزلباشان ایرانی در برابر حملات سلطان مراد چهارم به قلعه بغداد💠
▪️ @HistoriumClub ▪️
#باستانشناسی #میراثفرهنگی #خبر
🏛️پمپئی؛ وقتی تاریخ دوباره زنده میشود
✍در روزهای ۲۶ و ۲۷ سپتامبر، پارک باستانشناسی پمپئی به مناسبت «روزهای اروپایی میراث فرهنگی» مجموعهای از بازسازیهای تاریخی و برنامههای آموزشی را در پمپئی و چند محوطه پیرامون آن برگزار کرد.
🔺بخشی از این برنامهها به زندگی و آیینهای رومی اختصاص داشت. از بازسازی مدرسه و نبردهای گلادیاتوری و معرفی سلاحها و زرهها گرفته تا آیین آزادسازی بردگان و مراسم ازدواج رومی.
در کنار این اجراها، کارگاههایی درباره موضوعاتی مانند بافندگی، عطرسازی، پزشکی و جراحی، سکهشناسی، پیشهها و تجارت در جهان باستان نیز برگزار شد.¹
پ.ن: در اروپا تلاش میکنند آثار و محوطههای باستانی را به تجربهای قابل لمس برای بازدیدکنندگان تبدیل کنند و بخشی از زندگی روزمره مردم گذشته را از طریق بازسازی و آموزش به مخاطب امروز نشان دهند.
¹منبع: Euronews
تاریخ خبر: 2026, September 25
▪️ @HistoriumClub ▪️
💠 ارزنجان و امیر تاهارتن در روایت کلاویخو 💠
▪️ @HistoriumClub ▪️
✍«لیتل فوت» (Little Foot) نام اسکلت تقریباً کامل یک Australopithecus است که حدود ۳٫۶۷ میلیون سال پیش میزیسته و در غار استرکفونتین آفریقای جنوبی کشف شده است.
🔍مطالعات جدید روی این فسیل، تصویر جالبی از شیوه زندگی اجداد انسان به دست داده است.
▫️بررسی مهره اطلس، یعنی نخستین مهره ستون فقرات که درست زیر جمجمه قرار دارد، نشان داده که لیتل فوت با وجود داشتن مغزی در اندازه میمونهای بزرگ، وضعیت قرارگیری سر و گردنی نسبتاً شبیه انسان داشته است.
🔹اما بررسی استخوانهای اندامهای حرکتی داستان متفاوتی را نشان میدهد. نسبت استحکام استخوانهای دست و پا در لیتل فوت هنوز شباهت زیادی به میمونهای بزرگ آفریقایی دارد. موضوعی که نشان میدهد او احتمالا علاوه بر راه رفتن روی دو پا، همچنان از درختان نیز استفاده میکرده است.
▫️در مقابل، یک فرد از جنس Homo که حدود ۱٫۸ میلیون سال پیش در دمانیسی گرجستان میزیسته، نسبت استحکام اندامهایی نزدیک به انسان امروزی داشته است.
🔹به این ترتیب، فاصله گرفتن اجداد انسان از زندگی درختی احتمالاً یک اتفاق ناگهانی نبوده و طی میلیونها سال، از الگوی حرکتی ترکیبیِ زمین و درخت به وابستگی بسیار بیشتر به زندگی روی زمین تغییر کرده است.
▫️البته علت دقیق این تغییر هنوز مشخص نیست. پژوهشگران احتمال میدهند تغییر در جابهجایی، شیوه گردآوری غذا و دیگر فشارهای محیطی در این روند نقش داشته باشند.
📕 منبع: Archaeology Magazine
📅 تاریخ انتشار خبر: 2026, 21 September
▪️ @HistoriumClub ▪️
#منسیوس
🔺منسیوس هنگامی که کارگزار «چی» بود، پادشاه او را برای عرض تسلیت به «تانگ» فرستاد و دستور داد تا «وانگ خوآن» حاکم شهر گوآ نیز او را همراهی کند.
منسیوس و وانگ خوآن شب و روز با یکدیگر بودند، در طول مسیر رفت به «تانگ» و بازگشت به «چی»، منسیوس کلمهای با او درباره امور مملکت سخن نگفت.
گونگ سوآن گفت: «در 'چی' داشتن منصب کم نیست و میان 'تانگ' و 'چی' هم فاصله کم نیست، اما چرا شما در کل طول مسیر حتی یک بار هم دربارهٔ امور مملکتی سخنی نگفتید؟»
منسیوس گفت: «با کسی که خودرأی و مستبد است چه بگویم؟!»
(پ.ن: حکایت امروز ما)
📕کتاب "منسیوس"
🖊ترجمه: احسان دوستمحمدی
📄 صفحه ۵۲
▪️ @HistoriumClub ▪️
#آموزش #باستانشناسی
✍اگر بخواهیم به یک کودک باستانشناسی یاد بدهیم، احتمالا اولین چیزی که به ذهنمان خطور میکند این است که چند شیء را داخل یک جعبه شن پنهان کنیم و از کودک بخواهیم پیدایشان کند.
اما این بیشتر شبیه گنجیابی است تا باستانشناسی.
🔺در یک کاوش واقعی، اینکه یک شیء کجا قرار دارد، از خود آن شیء مهمتر است. باستانشناس موقعیت آن یافته، لایهای که در آن قرار داشته و ارتباطش با سایر اشیای اطراف را ثبت میکند. چون همین اطلاعات است که میتواند دربارهٔ زمان، کارکرد و زندگی مردمی که آن را بر جای گذاشتهاند، چیزی به ما بگوید.
🔹برای همین، اگر قرار باشد یک کاوش آموزشی برای کودکان بسازیم، بهتر است بهجای یک «محل مخفی کردن اشیا»، یک محوطهٔ کوچک با لایههای مختلف درست کنیم. اشیا را حتی میتوان شکسته و در لایههای متفاوت قرار داد، یک اجاق یا گودال زباله ساخت و سپس از کودک خواست پیش از بیرون آوردن هر یافته، موقعیت آن را روی نقشه ثبت کند.
▫️در چنین حالتی کودک کمکم متوجه میشود که باستانشناس دنبال جواب آماده نیست. او باید از کنار هم گذاشتن شواهد، داستانی را که در زمین باقی مانده بازسازی کند.
🔺مثلاً اگر یک سکه در یک لایه پیدا شود، هیچ چیزی در همان لایه نمیتواند قدیمیتر از تاریخ آن سکه باشد. این اصل که در باستانشناسی با عنوان terminus post quem شناخته میشود، نمونهای ساده از استدلالی است که باستانشناس برای فهم گذشته به کار میگیرد.
🔹و اما یکی از نکات این پژوهش، اشاره به قوانین ایالات متحده آمریکا دربارهٔ کاوشهای باستانشناسی بدون مجوز است. قانون «حفاظت از منابع باستانشناختی» آمریکا مصوب ۱۹۷۹، کاوش و برداشت آثار باستانی از زمینهای عمومی و سرزمینهای متعلق به قبایل بومی آمریکا را بدون مجوز ممنوع میکند. تخلف از این قانون میتواند با جریمه و حتی مجازات زندان همراه باشد و تجهیزات مورد استفاده در کاوش، از جمله فلزیاب و وسیلهٔ نقلیه، نیز ممکن است ضبط شوند.
▫️البته این قانون شامل زمینهای خصوصی نمیشود و قوانین مربوط به آن در ایالتهای مختلف آمریکا متفاوت است. در مورد بقایای انسانی نیز موضوع جدیتر است و در هر زمینی باید کار متوقف شود و چیزی جابهجا نشود.
🔺این بخش مهم از مقاله یادآوری میکند که آموزش باستانشناسی به کودکان فقط دربارهٔ روش کاوش نیست. درواقع آشنایی با قوانین و مسئولیتهای مربوط به میراث فرهنگی هم بخشی از آن است.
منبع: Popular Archaeology
تاریخ: 2026, 15 September
▪️ @HistoriumClub ▪️
🔺آیا راز موفقیت اشکانیان در قدرت جنگاوری آنان نهفته بود؟
✍پارتیان برای رومیان، شرقی معمولی نبودند و ویژگیهای قابل احترام نظامی مشترکی با گالها و ژرمنها داشتند. بنیامین اسحاق استدلال میکند: «دلیل این مسئله، به احتمال، توانایی همیشگی شاهنشاهی پارت برای مستقل ماندن از قدرت روم است. این باعث شد که توصیف آنان با عنوانهای زنصفت، دمدمی، ناتوان، و تابع عادتهای تضعیفکننده غیرممکن باشد».
▪️دیو کاسیوس نیز آنان را «بسیار نیرومند در نبرد» میداند و از نظر نظامی همسنگ رومیان میشمارد. آمیانوس مارسلینوس نیز پارتیان را ترسناکترین جنگجویان شرق توصیف میکند و مینویسد که ساکنان سرزمین آنان چنان با جنگ و درگیری خو گرفته بودند که مرگ در نبرد را افتخار میدانستند.
🔸بااینحال، جنگجویی پارتیان و جامعهٔ بسیار جنگطلب آنان در دوران باستان منحصربهفرد نبود. دولتهای بزرگ و کوچک بسیاری، از چین و هند باستان تا جوامع آسیای مرکزی و دولتهای خاورمیانهٔ یونانیمآب، در محیطهای بینالمللی خشنی قرار داشتند که نظامیگری و درگیری را تشویق میکرد. بنابراین، خوی جنگجویی بهتنهایی نمیتواند کامیابی استثنایی پارتیان را توضیح دهد.
▪️بلکه عوامل مهمتری در موفقیت دولت اولیهٔ پارتی نقش داشتند؛ از جمله تطبیقپذیری جامعهٔ پارتی، نوآوریهای ارتش، و توانایی اشکانیان نخستین در مدیریت و بهرهبرداری از این ویژگیها از راه رهبری توانمند و ثبات دودمان. یکی از ویژگیهای مهم پارتیان، سازگاری آنان با عناصر مختلف فرهنگی بود؛ عناصری ایرانی، یونانی و کوچنشینی که در هویت اجتماعی، اداری و سیاسی آنان با یکدیگر درآمیختند.
🔸پارتیان ارتباط خود را با خاستگاه کوچنشینیشان از دست ندادند، اما در عین حال عناصر مهم فرمانروایی ایرانی و یونانی را نیز پذیرفتند. همین تطبیقپذیری اجتماعی به شکلگیری نوع متنوعتر و فراگیرتری از امپریالیسم پارتی کمک کرد و به آنان اجازه داد شاهنشاهی بزرگی بسازند و برای دورهای طولانی آن را حفظ کنند.
📘کتاب «فرمانروایی خدنگها، برآمدن شاهنشاهی پارتی در خاورمیانه یونانیمآب»
🖊 نوشته نیکلاس اُورتوم، ترجمه شاهین آریامنش
📄 ص ۸۰–۸۳
▪️ @HistoriumClub ▪️
#تاریخ
«درویشان، تقدس و نفوذ اجتماعی آنان ؛ در گزارش کلاویخو»
🔷کلاویخو در جریان سفر خود به ناحیهای میرسد که ساکنان آن را گروهی از درویشان مسلمان تشکیل میدادند. مردم مناطق اطراف برای زیارت آنان به این مکان میآمدند و درویشان را افرادی مقدس و صاحب کرامت میدانستند. بهویژه بیماران نزد آنان حاضر میشدند و از ایشان طلب شفا میکردند. این درویشان تحت رهبری پیشوایی قرار داشتند که از احترام و جایگاه معنوی ویژهای برخوردار بود و مردم او را از مردان مقدس میشمردند.
🔹کلاویخو همچنین اشاره میکند که امیر تیمور گورکانی نیز در هنگام عبور از این ناحیه، نزد مراد درویشان همین منطقه اقامت کرده بود، این گزارش، از نظر مضمون، شباهت قابل توجهی با روایت پیرزاده زاهدی، نویسندهی کتاب سلسله النسب صفویه (در عهد شاه سلیمان صفوی) ، دارد؛ زیرا پیرزاده زاهدی نیز از دیدار امیر تیمور با خواجه علی سیاهپوش، جد شاه اسماعیل صفوی، سخن گفته است. از این رو، گزارش کلاویخو را میتوان در کنار سلسله النسب صفویه قرار داد؛ هرچند برای اثبات اینکه هر دو گزارش دقیقاً به یک واقعه اشاره دارند، باید جزئیات مربوط به مکان، زمان و هویت آن درویش را نیز با دقت بیشتری بررسی کرد.
🔶به گفتهٔ کلاویخو، مسلمانان ساکن مناطق اطراف احترام ویژهای برای این درویشان قائل بودند و پیشوای آنان را مقتدای خود میدانستند. درویشان معمولاً سر و صورت خود را میتراشیدند؛ ویژگیای که از نظر ظاهری میتوان آن را با برخی از مریدان شیخ صفیالدین و بعدها قزلباشان صفوی مقایسه کرد.
🔸آنان پوششی بسیار ساده و گاه ژنده بر تن داشتند و بدون توجه به گرما و سرما، در جادهها و مناطق مختلف رفتوآمد میکردند.
♦️از دیگر ویژگیهای آنان، حمل شاخ بهعنوان نشانهای شناختهشده بود. ظاهراً این شاخها بخشی از هویت و تمایز اجتماعی آنان به شمار میرفت؛ چنانکه بر درِ محل اقامت هر درویش نیز شاخی قرار میدادند تا حضور و جایگاه او برای مردم مشخص باشد. این توصیفات کلاویخو تصویری روشن از شیوهٔ زندگی، ظاهر و جایگاه اجتماعی درویشان در آن دوره ارائه میدهد و از رواج نوعی فرهنگ درویشی و تقدسمحور در میان بخشهایی از جامعهٔ مسلمان حکایت دارد.
🔻این روایت نشان میدهد که در اوایل سده پانزدهم میلادی، در بخشهایی از آناتولی و قفقاز جنوبی و آذربایجان ، گروههایی از درویشان و زاهدان مسلمان از نفوذ و احترام اجتماعی قابل توجهی برخوردار بودهاند و مردم برای آنان جایگاهی فراتر از افراد عادی قائل میشدند.🔺
📚منبع :
1) برگرفته و بازنویسی شده از (نویسنده کلاویخو، سفرنامه کلاویخو، ترجمه مسعود رجبنیا، صص. ۱۴۹–۱۵۰.)
2)شیخ حسین، پسر شیخ ابدال پیرزاده زاهدی، سلسلهالنسب صفویه، صص. ۴۶–۴۸، شماره ۶، انتشارات ایرانشهر، چاپ برلین ، سال ۱۳۴۳.
🌹@HistoriumClub🌹
#موزه
💠سنگمهر ساسانی؛ مردی که گلی در دست دارد💠
✍️ این سنگمهر بیضیشکل که از ساردونیکس ساخته شده، تصویر تمامقد مردی بلندپایه را نشان میدهد. شخصیتی که هویت دقیق او مشخص نیست. او میتواند یک شاهزاده یا یکی از اشراف ساسانی باشد، اما نبود کتیبه روی مهر، تشخیص هویت او را دشوار کرده است.
▫️مرد در حالی که دست خود را بر قبضه شمشیر گذاشته، سرش را به سوی گلی یا گیاهی که در دست دیگر گرفته، برگردانده است.
🔸تصویرهای تمامقد از یک شخصیت منفرد، در میان مهرهای ساسانی چندان رایج نیستند. شیوه ایستادن و پوشش این مرد نیز شباهتهایی با تصاویر مردان در نقشبرجستههای نخستین دوره ساسانی دارد.
▫️دو نقطه روی سینه او احتمالا محل اتصال یا بستهای یک شنل را نشان میدهند؛ هرچند خود شنل در تصویر دیده نمیشود. این مهرها میتوانستند برای تأیید اسناد، نامهها و مالکیت به کار روند و به همین دلیل بخشی از زندگی اداری و اجتماعی جامعه ساسانی را نیز به ما نشان میدهند.
🔺این مهر به حدود سده سوم تا اوایل سده چهارم میلادی تعلق دارد.
🏛محل نگهداری: موزه هنر متروپولیتن، نیویورک، آمریکا
▪️ @HistoriumClub ▪️
✍در سالهای گذشته، تصویر جهانی از میراث فرهنگی عراق اغلب با جنگ (آمریکا ۲۰۰۳)، غارت آثار و تخریب محوطههای باستانی (داعش)، و تلاشهای بینالمللی برای نجات آنها همراه بوده است. بسیاری از این بحرانها واقعیاند، اما چنین روایتی بعضاً یک مسئله مهم را به حاشیه میبرد: نقش خود باستانشناسان و نهادهای علمی عراق.
▪️بخش بزرگی از پژوهشهای باستانشناسی درباره عراق همچنان توسط مؤسسات و دانشگاههای خارج از این کشور هدایت میشود و باستانشناسان عراقی در تعیین اولویتهای پژوهشی و تفسیر دادهها، حضور کمتری نسبت به همکاران خارجی خود دارند.
🔹در ماه مه ۲۰۲۵، بیست باستانشناس و متخصص میراث فرهنگی از عراق و منطقه کردستان عراق، همراه با پژوهشگران بینالمللی در دانشگاه گلاسگو (اسکاتلند) گرد هم آمدند تا درباره آینده باستانشناسی عراق گفتوگو کنند.
▫️موضوعات این نشست از اطلاعات نادرست در شبکههای اجتماعی و حضور زنان در کاوشهای باستانشناسی تا تغییرات اقلیمی، کمبود آب و نابودی تدریجی تالابهای عراق را دربر میگرفت.
▪️یکی از نکات قابل توجه این نشست، وضعیت زنان در باستانشناسی عراق بود. در دانشگاه القادسیه، زنان حدود ۷۰ درصد دانشجویان رشته باستانشناسی را تشکیل میدهند، اما تنها حدود ۲ درصد اعضای تیمهای کاوش و نزدیک به ۱۵ درصد مدیران دانشگاهی این حوزه زن هستند.
🔹بحث فقط بر سر افزایش تعداد زنان در پروژههای باستانشناسی نیست. این پرسش نیز مطرح است که حضور افراد با تجربهها و دیدگاههای متفاوت، چه تأثیری بر نوع پرسشهایی دارد که باستانشناسان از گذشته میپرسند.
▪️برای مثال، آیا باستانشناسی باید همچنان بیشتر بر پادشاهان، معابد و حکومتها تمرکز کند؟ یا میتوان به موضوعاتی مانند زندگی روزمره، کار، روابط اجتماعی و نقش جوامع محلی نیز توجه بیشتری داشت؟
▫️مسئله دیگر، تغییرات اقلیمی است. عراق با افزایش دما، کمبود آب، طوفانهای گردوغبار، شور شدن خاک و تخریب محیطزیست روبهروست. مشکلاتی که هم زندگی مردم و هم میراث فرهنگی این کشور را تحت تأثیر قرار میدهند.
▪️در چنین شرایطی، باستانشناسی تنها به مطالعه گذشته محدود نمیشود. مطالعه رابطه جوامع گذشته با تالابها، رودخانهها، منابع آب و محیطزیست میتواند اطلاعاتی درباره سازگاری انسان با تغییرات محیطی در اختیار ما قرار دهد.
منبع: The Conversation
تاریخ انتشار: 2026, 2 September
▫️ @HistoriumClub ▫️
#موزه
🔺ظرف سیمین ساسانی به شکل برگ مو🔺
💠این ظرف سیمین با الهام از شکل برگ مو یا پوسته صدف ساخته شده و به پنج بخش تقسیم شده است. سطح آن نیز زراندود بوده و بقایای پوشش طلا هنوز در بخشهایی از آن دیده میشود.
🔸زراندود کردن، یکی از شیوههای رایج تزئین ظروف نقرهای و مفرغی در دوره ساسانی بود. در این روش، سطح ظرف با لایهای از طلا پوشانده میشد تا جلوهای شبیه ظروف زرین پیدا کند.
🔹برگ مو از نقشمایههای رایج در هنر ساسانی بود و در آثاری مانند گچبریهای بناها نیز دیده میشود. بنابراین، شکل این ظرف را میتوان نمونهای از تأثیر نقشمایههای رایج هنر ساسانی بر ساخت ظروف دانست.
💠این ظرف در سال ۱۳۳۳ خورشیدی (۱۹۵۴ میلادی)، همراه با ظرفی دارای نقش شکار شیر، در نزدیکی ساری، مازندران کشف شد. از آنجا که ظرف شکار شیر به سدههای سوم یا چهارم میلادی نسبت داده شده، میتوان تاریخ آن را مبنایی تقریبی برای تاریخگذاری این اثر نیز در نظر گرفت.
🏛محل نگهداری: موزه ملی ایران، تهران
🏛 @HistoriumClub 🏛
💠عباسمیرزا؛ مردی که میخواست ارتش ایران را از نو بسازد💠
🌹@HistoriumClub🌹
#باستانشناسی #گنج #میراث_فرهنگی
🔺شاید این گرز برای یابندهاش یک «گرز چکچکی» باشد؛ اما برای یک ملت چه معنایی دارد؟
✍️ در این ویدئو، چند نفر شیئی را از دل خاک بیرون میآورند که آن را یک گرز معرفی میکنند. گفتوگوی طنزآمیزشان درباره «گرز چکچکی» شاید در نگاه اول بامزه به نظر برسد؛ اما مسئلهای که پشت این صحنه قرار دارد، اصلا شوخیبردار نیست.
اگر این شیء واقعاً یک اثر باستانی باشد، بیرون آوردنش بدون ثبت و بررسی محل و لایهای که در آن پیدا شده، میتواند بخش مهمی از اطلاعات مربوط به آن را برای همیشه از بین ببرد.
برای اینکه ببینیم چرا پیدا کردن یک شیء باستانی همیشه به معنی کشف تاریخ نیست، متن اصلی این پست را در ادامه بخوانید.
▪️ @HistoriumClub ▪️
🔺استبداد نادرشاهی و خرافهپرستی ایرانیان🔺
✍در سالهای پایانی حکومت نادرشاه، شورشهای پیاپی علیه حکومت سرکوب شده بود و خشونت و مجازاتهای سنگین، ترس زیادی در میان مردم و حتی برخی صاحبمنصبان ایجاد کرده بود.
🔷جونس هنوی که در همین دوره وارد ایران شد، در مسیر اردوی نادرشاه با چند افسر سپاه، از جمله یک افسر بلوچ، همراه شد که به حضور شاه احضار شده بودند.
🔹هنوی روایت میکند که هرچه به اردوی شاه نزدیکتر میشدند، نگرانی و خرافهپرستی همراهانش بیشتر میشد. یکی از افسران ورد و افسونی داشت و ادعا میکرد قدرت الهی دارد. قرار بود هنگام ورود به خیمه شاه، ده حرف خاص را تکرار کند، انگشتانش را در هم قفل نگه دارد و پس از رسیدن به تخت شاه، ناگهان دستهایش را باز کند تا «آتشبار جادویی» تخلیه شده و خشم شاه کاهش یابد.
🔶آنها حتی یک استخوان گوسفند پیدا کردند، آن را بهصورت قائم در زمین کاشتند و گفتند اگر به سمت اردوی شاه بیفتد، همگی به سلامت بازخواهند گشت و اگر به سمت دیگری بیفتد، باید خود را آماده سرنوشت کنند. البته استخوان به همان سمتی افتاد که از پیش به آن زاویه داده بودند. کمی بعد، دو گرگ بزرگ نیز از جاده عبور کردند که همراهان ایرانی هنوی آن را به فال نیک گرفتند.
🔸روز بعد، با چهرههایی غمگین و محنتزده، از هنوی خداحافظی کردند و به چاپاری که آنها را با خود میبرد، گفتند:
«چرا اینقدر عجله میکنی؟ مگر نمیدانی که برای محکومین، هر لحظه از زندگی چقدر مهم است؟»
🔺 پ.ن: نمیتوان این روایت را به همه جامعه ایران در دوره نادرشاه تعمیم داد، اما روایت هنوی تصویری جالب از فضای ترس حاکم بر بخشی از سپاه و اطرافیان نادرشاه به دست میدهد. تا آنجا که حتی افسران نظامی برای پیشبینی سرنوشت خود به ورد، فال و نشانههای طبیعی پناه میبردند.
📚 منبع: سفرنامه جونس هنوی، ترجمه ساسان طهماسبی، انتشارات امیرکبیر، ص ۸۹–۹۵.
▪️ @HistoriumClub ▪️
زیر آتش توپخانه؛ مقاومت قزلباشان ایرانی در قلعه بغداد
✍برای آنکه گوشهای از مقاومت سپاه قزلباش مستقر در قلعه بغداد در برابر حملات مکرر سپاه عثمانی روشن شود، میتوان به روایت واله قزوینی در گزارش خود از حمله سلطان مراد چهارم به بغداد اشاره کرد.
🔷پس از آنکه سلطان مراد چهارم وارد بغداد شد، سپاه عثمانی حمله به قلعه و استحکامات شهر را با شدت آغاز کرد. نیروهای عثمانی بهتدریج فشار خود را بر مدافعان افزایش دادند و سلطان مراد نیز شخصاً پیگیر عملیات محاصره بود. بنا بر روایت واله قزوینی، شدت تلاش او برای تصرف قلعه به اندازهای بود که از صبح تا شب و از آغاز روز تا پایان آن، آرام و قرار نداشت و تمام توجه خود را به گشودن قلعه معطوف کرده بود.
🔹در مقابل، مدافعان قزلباش قلعه نیز مقاومت سختی از خود نشان دادند. آنان با وجود شدت حملات، از دفاع دست نکشیدند و با جانفشانی به حفظ استحکامات پرداختند. آتش توپخانه مدافعان نیز خسارات سنگینی به نیروهای عثمانی وارد کرد؛ چنانکه در جریان این درگیریها، محمدپاشا، وزیر اعظم عثمانی، و شماری از پاشایان و فرماندهان سپاه عثمانی کشته شدند. قزلباشان همچنین چندین بار با نیروهای پرشمار عثمانی درگیر شدند و در این نبردها شمار زیادی از مهاجمان را از پای درآوردند.
🔶با وجود این مقاومت، سلطان مراد چهارم از ادامه محاصره و تلاش برای تصرف قلعه دست نکشید و بر شدت حملات افزود. در منابع آن دوره آمده است که شدت آتش توپخانه عثمانی در برخی روزها بسیار زیاد بود؛ بهگونهای که بنا بر گزارشی، تنها در یک روز حدود چهلوپنج هزار گلوله توپ به سوی قلعه شلیک شد. وزن هر یک از این گلولهها نیز حدود بیستوچهار من تبریز ذکر شده است. چنین گزارشی نشان میدهد که مدافعان قلعه بغداد در برابر یکی از سنگینترین فشارهای نظامی سپاه عثمانی قرار داشتند و با وجود بمباران مداوم و حملات پیدرپی، مقاومت آنان برای مدتی ادامه یافت.
اهمیت این روایت تاریخی از منبعی فارسی :
🔸این روایت نشان میدهد که مقاومت قزلباشان در بغداد تنها به رویارویی مستقیم با سپاه عثمانی محدود نبود، بلکه مجموعهای از دفاع مستمر، استفاده از توپخانه و استحکامات قلعه و پایداری در برابر محاصرهای طولانی و سنگین را دربرمیگرفت. از سوی دیگر، شدت و تداوم حملات عثمانیان و استفاده گسترده آنان از توپخانه، نشاندهنده اهمیت راهبردی بغداد و عزم سلطان مراد چهارم برای تصرف آن بود. بنابراین، مقاومت مدافعان قلعه بغداد را میتوان نمونهای از تلاش نیروهای ایرانی برای حفظ یک موضع نظامی مهم در برابر سپاهی بسیار پرشمار دانست؛ مقاومتی که بر پایه پایداری سربازان، بهرهگیری از استحکامات و توانایی وارد کردن تلفات به مهاجمان شکل گرفته بود، هرچند در آخر بغداد سقوط کرد و از خاک ایران جدا شد.
📚منبع: خلاصهای از متن کتاب خلد برین (ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم)، تألیف محمدیوسف واله قزوینی اصفهانی، صص. ۲۶۹–۶۹.
▪️ @HistoriumClub ▪️
از آنجا که ما در ایران فعلا چنین برنامهها و رویدادهایی را باید در خواب ببینیم، تماشای تصاویر و ویدئوهای بالا میتواند برای علاقهمندان تاریخ و باستانشناسی جالب باشد.
Читать полностью…
#تاریخ
#سفرنامه
💠 کمی پیش از نبرد آنقره💠
✍️ ارزنجان از شهرهای مهم آسیای صغیر در روزگار پیش از نبرد آنقره بود. رُی گونزالس دِ کلاویخو، فرستاده هانری سوم پادشاه کاستیل، در جریان سفر خود به دربار امیر تیمور، از این شهر و اوضاع سیاسی آن گزارشهایی قابل توجه به دست داده است.
کلاویخو ارزنجان را شهری نسبتاً گسترده توصیف میکند؛ شهری که اگرچه از نظر وسعت چندان بزرگ نبود، اما حصاری با برجهای متعدد و بناهایی قابل توجه داشت. پیرامون شهر را دشتها، باغها، تاکستانها و روستاهای فراوان فراگرفته بود و در نزدیکی آن نیز کوهی بلند قرار داشت که قلهاش پوشیده از برف بود.🔷 خانههای شهر عمدتاً بامهای مسطح داشتند و بر بخشهایی از دیوارها، نشانههایی از صلیب دیده میشد. بازارها و خیابانهای ارزنجان نیز، به روایت کلاویخو، پررفتوآمد و آباد بودند. جمعیت شهر را مسلمانان و گروههایی از مسیحیان، بهویژه ارمنیان و یونانیان، تشکیل میدادند و در میان مسیحیان نیز بازرگانان و افراد ثروتمند حضور داشتند. کلاویخو همچنین از مسجد، چشمهها و امکانات مربوط به تأمین آب شهر سخن میگوید.
تاهارتن برای حفظ موقعیت خود ناچار بود میان این دو قدرت بزرگ با احتیاط رفتار کند. هنگامی که بایزید از او خواست قلمرو خود را در اختیار عثمانیان قرار دهد، تاهارتن به سوی تیمور گرایش پیدا کرد و از او یاری خواست. این اقدام، تنش میان تاهارتن و بایزید را بیشتر کرد.🔶 در ادامه این کشمکش، بایزید به ارزنجان لشکر کشید و شهر را که در قلمرو تاهارتن قرار داشت، تصرف کرد. در سوی دیگر، تیمور نیز پیش از رویارویی نهایی با عثمانیان، به سیواس حمله کرد؛ شهری مهم و مستحکم که در قلمرو بایزید قرار داشت و پس از مقاومت، به شدت آسیب دید. پس از آنکه تیمور از تصرف ارزنجان به دست بایزید آگاه شد، نیروهای خود را به سوی این منطقه فرستاد. تاهارتن که توان رویارویی مستقیم با سپاه تیمور را نداشت، راه اطاعت را در پیش گرفت و به استقبال او رفت.
#موزه
🔺خنجر زرین با دستهای به شکل دو سر شیر🔺
✍این خنجر زرین از آثار دوره هخامنشی است که در همدان کشف شده و قدمت آن به سده پنجم پیش از میلاد میرسد.
🔹دسته خنجر اندکی انحنا دارد و در دو انتها به سر دو شیر ختم میشود. برای اتصال این دو بخش نیز میلهای راهراه به کار رفته است. در محل اتصال دسته به تیغه، پیکره برجسته دو بز ریشدار با شاخهای بلند و برگشته دیده میشود.
🔸اگرچه جذابیت این اثر فقط در ظرافت ساخت یا استفاده از طلا نیست. قرار دادن پیکره دو جانور در دو سوی مخالف یکدیگر، سنتی بسیار قدیمی در هنر ایران و مناطق پیرامون آن است و نمونههایی از آن پیش از شکلگیری شاهنشاهی هخامنشی نیز دیده میشود. از میانرودان و شوش گرفته تا آثار دوره عصر آهن در زیویه، مارلیک و لرستان.
🔹هنرمند هخامنشی در این خنجر، این سنت قدیمی را با ترکیبی تازه و ظریف در دسته یک سلاح به کار برده است.
📍محل کشف: همدان، استان همدان
🔸دوره: هخامنشی، سده پنجم پیش از میلاد
📏 طول: ۴۱ سانتیمتر
🏛️محل نگهداری: موزه ملی ایران، تهران.
▪️ @HistoriumClub ▪️
🔺اجداد انسان چه زمانی از بالا رفتن از درختان دست کشیدند؟
#باستانشناسی #انسانشناسی_زیستی #تکاملانسان #دیرینانسانشناسی
▪️ @HistoriumClub ▪️
#موزه
💠دستهٔ سیمین یک ظرف هخامنشی به شکل سر شیر💠
✍این دستهٔ نقرهای به شکل بدنِ چندوجهی و سر یک شیر با دهان باز ساخته شده است. انتهای دیگر دسته نیز با نقش پالمت و احتمالا نیلوفر آبی و دو غنچه تزئین شده است.
▫️این اثر حدود ۴۱۰ پیش از میلاد و در دوره هخامنشی ساخته شده و محل ساخت آن در کاتالوگ موزه، ایران ثبت شده است. جالب اینکه این شیء در تلالمسخوته در مصر کشف شده است.
🔸پس از فتح مصر به دست کمبوجیه در سال ۵۲۵ پیش از میلاد، استفاده از سبکهای ایرانی در فلزکاری مصر رواج پیدا کرد. دستههای ظروف و کاسههای فلزی با تزئینات گیاهی، از جمله نمونههایی هستند که موزه در ارتباط با این تأثیر هنری معرفی میکند.
▫️نمونههای نقرهای از این مجموعه در کنار شمار زیادی از اشیای دیگر، بهعنوان پیشکش در معبد یک ایزدبانوی بیگانه کشف شدهاند.
🏛 محل نگهداری: موزه بروکلین، نیویورک، آمریکا
▪️ @HistoriumClub ▪️
#آموزش #باستانشناسی
🔺آموزش باستانشناسی به کودکان؛ قوانین آمریکا دربارهٔ کاوش غیرمجاز چه میگویند؟
🔺آیا راز موفقیت اشکانیان در قدرت جنگاوری آنان نهفته بود؟🔺
Читать полностью…
💠گزارش کلاویخو از درويش و مریدان مقدسش💠
Читать полностью…
#یادداشت
🔺چه کسی درباره گذشته تصمیم میگیرد؟
✍️خواندن این مطلب درباره وضعیت باستانشناسی عراق، یک پرسش دیگر را برای من ایجاد کرد.
اگر باستانشناسی عراق طی یک قرن گذشته با حضور گسترده پژوهشگران و مؤسسات خارجی شکل گرفته، چرا مسیر باستانشناسی ایران تا این اندازه متفاوت بوده است؟
در عراق، از اوایل قرن بیستم، باستانشناسان و مؤسسات علمی کشورهای مختلف در کاوش و پژوهش حضور داشتند. فرانسویها، بریتانیاییها، آمریکاییها، آلمانیها و پژوهشگرانی از کشورهای دیگر، در بخشهای مختلف عراق فعالیت کردند. حاصل این حضور، مجموعه بزرگی از کاوشها و پژوهشهایی بود که در شناخت تاریخ بینالنهرین و تمدنهای باستانی آن نقش مهمی داشت.
اما این حضور گسترده، امروز پرسشهای دیگری را نیز به وجود آورده است.
🔺چه کسی اولویتهای پژوهشی را تعیین میکند؟
🔺چه کسی تصمیم میگیرد کدام محوطه کاوش شود؟
🔺چه کسی دادهها را تفسیر میکند؟
🔺و در نهایت، چه کسی گذشته عراق را روایت میکند؟
راستش، این بخش از ماجرا باعث شد دوباره به تاریخ باستانشناسی ایران فکر کنم.
🔹در ایران نیز از دوره قاجار، باستانشناسان خارجی حضور داشتند؛ اما وضعیت ایران با عراق تفاوت مهمی داشت. در مقاطعی، امتیاز کاوشهای باستانشناسی ایران بهصورت انحصاری در اختیار فرانسویها قرار گرفت. این انحصار، در کنار مسائل دیگری که با تاریخ آغازین باستانشناسی ایران گره خورده بود، مسیر پژوهشهای باستانشناسی در ایران را از شرایطی که در عراق شکل گرفت، متفاوت کرد.
از سوی دیگر، نگاه بخش بزرگی از جامعه و حتی برخی از صاحبان قدرت در ایران آن زمان، با مفهوم علمی باستانشناسی فاصله زیادی داشت.
▪️آثار باستانی بیش از آنکه بهعنوان بخشی از دادههای تاریخی و فرهنگی شناخته شوند، اغلب با طلا، اشیای ارزشمند و «گنج» پیوند میخوردند. نگاهی که متأسفانه ردپای آن را هنوز هم میتوان در جامعه امروز دید.
بعدها، با پایان یافتن امتیاز انحصاری فرانسویها و شکلگیری تدریجی نهادهای باستانشناسی در ایران، وضعیت تغییر کرد و باستانشناسان ایرانی بهتدریج نقش بیشتری در مطالعه گذشته کشور خود به دست آوردند.
اما امروز نیز باستانشناسی ایران با مسئله دیگری روبهروست.
روابط محدود علمی با دانشگاهها و مؤسسات خارجی، مشکلات سیاسی و امنیتی و دشواری همکاریهای بینالمللی، باعث شده حضور پروژههای مشترک باستانشناسی در ایران بسیار محدود باشد.
▫️برای مدتی، خود من تصور میکردم شاید حضور گستردهتر باستانشناسان خارجی در ایران میتوانست به پیشرفت باستانشناسی کشور کمک کند؛ چیزی شبیه آنچه در عراق اتفاق افتاد.
اما خواندن این مطلب باعث شد به مسئله از زاویه دیگری نگاه کنم.
حضور پژوهشگران خارجی، بهخودیخود نه خوب است و نه بد.
همکاری علمی میتواند دانش، فناوری، تجربه و نگاههای تازهای وارد یک کشور کند. اما اگر ساختار پژوهش به شکلی باشد که باستانشناسان بومی تنها مجری پروژهها باشند و دیگران پرسشها، اولویتها و روایت نهایی را تعیین کنند، مسئله شکل دیگری پیدا میکند.
🔺تجربه امروز عراق میتواند برای آینده باستانشناسی ایران درس مهمی داشته باشد.
اگر روزی شرایط همکاریهای گسترده بینالمللی در ایران فراهم شود، مسئله فقط این نیست که «چند تیم خارجی وارد ایران شوند و چند محوطه را کاوش کنند».
مسئله مهمتر این است که این همکاری چگونه شکل بگیرد؟
🔺آیا باستانشناسان ایرانی در تعیین پرسشهای پژوهشی و اولویتهای کاوش نقش اصلی خواهند داشت؟
🔺آیا پروژهها بر اساس نیازهای علمی و مسائل واقعی باستانشناسی ایران طراحی خواهند شد؟
🔺آیا دانش و دادههای تولیدشده در اختیار جامعه علمی ایران نیز قرار خواهد گرفت؟
🔺و مهمتر از همه، آیا این همکاریها واقعاً «همکاری» خواهند بود؟
🔹تجربه عراق نشان میدهد که حضور بینالمللی در باستانشناسی میتواند دستاوردهای بزرگی داشته باشد؛ اما امروز خود باستانشناسان عراقی نیز در تلاشاند سهم بیشتری در تعیین مسیر آینده باستانشناسی کشورشان داشته باشند.
این همان نکتهای است که باید پیش از هر همکاری گستردهای به آن فکر کرد. نه انزوا لزوماً راه پیشرفت است و نه وابستگی.
باستانشناسی، مانند هر علم دیگری، از ارتباط و همکاری بینالمللی سود میبرد. اما مطالعه گذشته یک سرزمین، زمانی معنای کاملتری پیدا میکند که پژوهشگران همان سرزمین نیز در تعریف پرسشها، تولید دانش و روایت تاریخ آن نقشی واقعی داشته باشند.
▪️ @HistoriumClub ▪️
#باستانشناسی
🔺چه کسی باید درباره گذشته عراق تصمیم بگیرد؟
✍️ عراق یکی از مهمترین سرزمینها در تاریخ باستانشناسی جهان است. بسیاری از کشفیات باستانشناسی این کشور، از کاوش شهر باستانی اور گرفته تا پژوهش درباره دوره جمدت نصر، نقش مهمی در شناخت ما از پیدایش شهرها، حکومتها و نخستین نظامهای نوشتاری داشتهاند.
با این حال، یک پرسش مهم درباره باستانشناسی عراق وجود دارد:
چه کسانی درباره گذشته این کشور پژوهش میکنند و چه کسی تعیین میکند که باستانشناسی عراق باید به چه پرسشهایی پاسخ دهد؟
ادامه متن...👇
▪️ @HistoriumClub▪️
#تاریخ
"عباس میرزا، آغازگری تنها"
🔷وقتی اسم عباسمیرزا و اصلاحات نظامیاش میآید، معمولاً یک جمله تکراری میشنویم: «عباسمیرزا برای نوسازی ارتش ایران از اروپاییها کمک گرفت.»
اما اگر کمی دقیقتر نگاه کنیم، میبینیم ماجرا خیلی پیچیدهتر از خرید چند توپ و تفنگ بود.
🔹عباسمیرزا در زمانی تصمیم به اصلاح قشون ایران گرفت که هنوز چیزی شبیه یک ارتش منظم و مدرن به معنای امروزی وجود نداشت. نیروها بیشتر بر پایه ساختارهای سنتی و پراکنده اداره میشدند.
🔶 بنابراین او باید از پایه تغییر ایجاد میکرد؛ از نحوه سازماندهی و آموزش سربازان گرفته تا انضباط، فرماندهی و حتی شکل پوشش آنان، طبیعی بود که چنین تغییراتی مخالفانی داشته باشد، برخی خانوادههای صاحبنفوذ، منافع و جایگاه خود را در همان ساختار سنتی قشون میدیدند و از تغییرات ولیعهد استقبال نمیکردند.
🔸از طرف دیگر، ارتباط نزدیک با اروپاییان برای بخشی از جامعه نگرانی ایجاد کرده بود. مخالفان عباسمیرزا هم از همین نگرانیها استفاده میکردند تا اصلاحات او را زیر سؤال ببرند.
🟢مشکلات او فقط به جامعه محدود نمیشد. در داخل خاندان قاجار نیز همه از افزایش قدرت و نفوذ ولیعهد خوشحال نبودند و عباسمیرزا باید در کنار مسائل نظامی، با رقابتهای خانوادگی و سیاسی نیز دستوپنجه نرم میکرد، با این حال، او عقب ننشست.
⚪️یکی از مهمترین اقدامات او استفاده از افسران و متخصصان خارجی برای آموزش نیروهای ایرانی بود. در این میان، توپخانه اهمیت ویژهای داشت. موریس دوکو تزبوئه، نویسنده سفرنامه، در جریان بازدید خود شاهد تمرین توپچیهای ایرانی بود.
🔴 توپچیها نتوانستند مستقیماً به هدف بزنند، اما بیشتر گلولهها در نزدیکی آن فرود آمدند، نکته جالبتر واکنش خود عباسمیرزاست. او از نتیجه کار چندان راضی نبود. این واکنش نشان میدهد که هدفش فقط این نبود که ارتشی با لباس و سلاح اروپایی داشته باشد؛ او به نتیجه واقعی آموزش و میزان کارآمدی سربازان اهمیت میداد.
🔷البته این اصلاحات هنوز در آغاز راه بود. حتی شخص نویسنده سفرنامه اشاره میکند که مدت زیادی از شروع تلاش عباسمیرزا برای ایجاد یک قشون منظم نگذشته بود و بسیاری از قواعد جدید هنوز بهطور کامل اجرا نمیشد.
🔹لباس سربازان هم تغییر کرده بود. برای پیادهنظام و توپخانه لباسهای متحدالشکل تهیه شده بود و استفاده از ماهوت آبی و قرمز و نوارهای مشخص، ظاهر منظمتری به نیروها میداد. شاید این موضوع در نگاه امروز چندان مهم نباشد، اما در آن زمان همین تغییرات ظاهری بخشی از شکلگیری یک ارتش منظم بود.
💠اما شاید جالبترین بخش ماجرا این باشد که عباسمیرزا فقط به تغییر سربازان فکر نمیکرد؛ او به آموزش نسل بعدی نیز توجه داشت.، فرستادن دو تن از پسرانش به انگلستان برای تحصیل نشان میدهد که ولیعهد به اهمیت دانش جدید پی برده بود. او احتمالاً دریافته بود که اگر قرار است ساختار نظامی ایران تغییر کند، تنها سلاح جدید کافی نیست؛ باید افرادی هم باشند که دانش استفاده از آن و شیوههای جدید سازماندهی را بشناسند💠
موریس دوکو تزبوئه حتی احتمال میدهد عباسمیرزا بتواند کاری شبیه پطر کبیر در روسیه انجام دهد؛ یعنی اصلاحاتی گستردهتر از صرفاً تغییر در امور نظامی.🟢با این نگاه، اصلاحات عباسمیرزا را نباید فقط تلاش برای قویتر کردن ارتش دانست. او ناخواسته با یکی از مشکلات اساسی ایران آن دوره روبهرو شده بود: چگونه میتوان یک ساختار سنتی را با نیازهای دنیای جدید هماهنگ کرد؟
🔺چرا یک شیء باستانی، فقط یک شیء نیست؟
✍وقتی چیزی مثل یک گرز، سکه، ظرف یا ابزار قدیمی از خاک بیرون میآید، اولین چیزی که معمولا به ذهن میرسد این است که «چی پیدا شده؟ مال چه دورهایه؟ چقدر قدمت داره؟ چقدر ارزش داره؟»
اما برای باستانشناس، سؤال مهمتر این است: این شیء کجا و در چه شرایطی پیدا شده؟
▪️۱. لایهای که شیء در آن قرار داشته، ۲. موقعیت دقیق آن، ۳. آثاری که در اطرافش پیدا شدهاند و ۴. ارتباطش با سایر بخشهای محوطه، همگی میتوانند اطلاعات مهمی درباره گذشته در اختیار پژوهشگر بگذارند.
▫️مشکل کاوش غیرمجاز دقیقاً همینجاست.
▪️وقتی فردی بدون روش علمی و بدون ثبت و مستندسازی، خاک را کنار میزند و شیئی را پیدا میکند، ممکن است خود شیء را سالم بیرون بیاورد؛ اما اطلاعاتی که اطراف آن وجود داشته، دیگر قابل بازسازی نباشد.
در چنین شرایطی، ما یک اثر را به دست آوردهایم، اما بخشی از اطلاعات مربوط به آن را از دست دادهایم.
▪️ به همین دلیل است که باستانشناسی را نمیتوان با «پیدا کردن اشیای قدیمی» یکی دانست.
باستانشناس قرار نیست فقط چیزی را از خاک بیرون بیاورد و آن را به موزه تحویل دهد. بخش مهمی از کار او ثبت، مقایسه و تفسیر شواهدی است که در یک محوطه کنار هم قرار گرفتهاند.
▫️ این تفاوت شاید ساده به نظر برسد، اما برای شناخت گذشته بسیار مهم است.
یک شیء ممکن است سالها یا حتی هزاران سال سالم بماند؛ اما اگر از جایگاه اصلی خود جدا شود، ممکن است دیگر نتوانیم بفهمیم چه کسی آن را ساخته، چه زمانی از آن استفاده کرده، چرا در آن نقطه قرار گرفته و چه ارتباطی با زندگی انسانهایی داشته که آن را به جا گذاشتهاند.
و اینجاست که مسئله فقط یک «شیء قدیمی» نیست؛ بخشی از اطلاعات مربوط به گذشته از بین رفته است.
▪️بنابراین اگر روزی در جایی با اثری قدیمی روبهرو شدیم، بهترین کار این نیست که خودمان شروع به کندن زمین کنیم.
بهترین کار این است که اجازه دهیم کسی که برای بررسی چنین شواهدی آموزش دیده، آن را در جای خودش ببیند و ثبت کند.
▪️ @HistoriumClub ▪️
#مقاله
👆پژوهش و خبر بالا برگرفته از این پژوهش است.
▫️عنوان:
"Comparative Morphometric Analysis of the Pelvis of LB 1 (Homo floresiensis)"
🖊نویسندگان:
"Kristi L. Lewton, Ashley S. Hammond, Nico Alamsyah, Sofwan Noerwidi, Thomas Sutikna, Matthew M. Skinner, Matthew W. Tocheri"
🔺تاریخ انتشار مقاله: 2026, August 25
▪️ @HistoriumClub ▪️