101960
فکتنامه اولین سایت درستیسنجی (فکتچکینگ) سیاسی دربارهی ایران است. وبسایت: factnameh.com بات تلگرامی فکتنامه: @FactnamehBot ارتباط مستقیم: @FactNamehAdmin twitter.com/factnameh fb.com/factnameh instagram.com/factnameh
❌ آمار نادرست پزشکیان درباره ظرفیت تولید انرژی تجدیدپذیر
🔹مسعود پزشکیان میگوید پنلهای خورشیدی راهاندازیشده «نزدیک به ۷ هزار مگاوات» وارد مدار کردهاند.
🔹این آمار نادرست است. تازهترین آمار وزارت نیرو، کل ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر کشور را حدود ۵۸۰۰ مگاوات اعلام میکند؛ حدود ۲۰ درصد کمتر از عددی که پزشکیان گفته است.
🔹آمارهای مقامهای وزارت نیرو نیز با یکدیگر سازگار نیستند. وزیر نیرو در خرداد از عبور ظرفیت تجدیدپذیرها از ۶ هزار مگاوات خبر داده بود، اما معاون او دو ماه بعد ظرفیت کل را حدود ۵۸۰۰ مگاوات اعلام کرد.
🔹پیشبینی رسیدن ظرفیت به ۷ هزار مگاوات تا پایان تیر نیز که قبلا مطرح ده بود، ظاهرا محقق نشده است.
🔹بنابراین فکتنامه به آماری که پزشکیان اعلام کرده نشان «نادرست» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
🔹 تصویر جدید از جنگنده اف ۱۵ سقوطکرده در خاک ایران
🔹رسانهها و کانالهای نزدیک به سپاه تصویری از بقایای یک جنگنده آمریکایی منتشر کردهاند.
🔹بررسی جزئیات تصویر، از جمله شماره سریال روی کانوپی، صندلی خروج اضطراری و بخش ورودی هوای موتور نشان میدهد این بقایا متعلق به یک جنگنده F-15E استرایک ایگل از اسکادران ۴۹۴ نیروی هوایی آمریکا مستقر در بریتانیاست.
🔹بر اساس شواهد، این جنگنده روز ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ بر فراز ایران سقوط کرده است. این همان جنگندهای است که پیشتر گزارشهایی درباره عملیات گسترده آمریکا برای نجات دو خدمه آن منتشر شده بود.
🔹سنتکام اعلام کرده بود هر دو خدمه زنده نجات پیدا کردند و از خاک ایران خارج شدند.
🔹تصویر تازه، شواهد بیشتری درباره هویت جنگنده سقوطکرده ارائه میکند.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
📝 درباره سهم ایران از خزر چه میدانیم؟
🔹این روزها، ارسال لایحه «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر» (پیمان آکتائو) از سوی دولت مسعود پزشکیان به مجلس، پس از هشت سال توقف، بار دیگر بحثهای گستردهای را درباره تاریخچه و آینده حقوقی دریای خزر به وجود آورده است.
🔹این کنوانسیون مرداد ۱۳۹۷ در آکتائوی قزاقستان به امضای پنج کشور ساحلی خزر، ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان رسید.
🔹چهار کشور دیگر بلافاصله آن را در پارلمانهای خود تصویب کردند، اما ایران تصویب آن را تا امروز به تعویق انداخته بود.
🔹اجرای نهایی کنوانسیون منوط به الحاق رسمی ایران با تصویب آن در مجلس است.
🔹کنوانسیون آکتائو چارچوب کلی رژیم حقوقی دریای خزر را تعیین میکند. با این حال، کنوانسیون تعیین حدود دقیق بستر و زیربستر دریا، محل منابع نفت و گاز و نیز سهم هر کشور را بدون تعیین هیچ درصد مشخصی، به توافقهای دوجانبه یا چندجانبه بعدی و با در نظر گرفتن ویژگیهای جغرافیایی سواحل، از جمله سواحل مقعر ایران واگذار کرده است.
🔹در قرن بیستم، رژیم حقوقی خزر تابع دو معاهده ۱۹۲۱ (عهدنامه مودت ایران و شوروی) و ۱۹۴۰ (قرارداد بازرگانی و دریانوردی) بود.
🔹معاهدات ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰ و کنوانسیون آکتائو هیچ سهم درصدی مشخصی برای ایران تعیین نکردهاند؛ بنابراین ادعای «سهم ۵۰ درصدی ایران» مبنای حقوقی ندارد.
🔹موضع مذاکرهای ایران پس از فروپاشی شوروی، سهم ۲۰ درصدی بود، اما تثبیت نشد.
🔹بر اساس سناریوهای مختلف، سهم احتمالی ایران از حدود ۱۷ درصد تا ۱۱–۱۳ درصد مطرح شده اما هیچکدام هنوز سهم قطعی و حقوقی ایران نیستند.
🔹خزر شمالی که حدود ۴۹ درصد از کل مساحت جغرافیایی دریای خزر را تشکیل میدهد، پیش از انعقاد پیمان آکتائو بین دو کشور روسیه و قزاقستان تقسیم شده و بحث بر سر تقسیم ۵۱ درصد باقیمانده بین سه کشور است.
🔹مخالفان معتقدند تا زمانی که مرزهای بستر و زیربستر ایران با جمهوری آذربایجان و ترکمنستان مشخص نشده، تصویب این کنوانسیون به سود ایران نیست.
🔹به باور برخی مخالفان، مساله فوریتر، نه سهم درصدی ایران، بلکه پیامدهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی کنوانسیون، بهویژه برای پروژه خط لوله ترانسخزر و کریدور زنگزور است.
🔹در مقابل، دولت و حامیان کنوانسیون بر مزایای امنیتی و تجاری آن تاکید دارند؛ از جمله ممنوعیت حضور نیروهای نظامی کشورهای غیر ساحلی، ایجاد یک چارچوب حقوقی مشترک میان پنج کشور ساحلی و تقویت امنیت مرزهای شمالی ایران.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
✍️ چرا ادعای «عملیات موفق» سوخوهای سرنگونشده ایران با شواهد همخوانی ندارد؟
🔹برخی رسانههای داخلی ادعا میکند دو سوخو Su-24MK ایرانی در جریان جنگ ۴۰ روزه توانستهاند پایگاه العدید قطر را بمباران کنند و در مسیر بازگشت سرنگون شدهاند.
🔹این روایتی است که جمهوری اسلامی پس از اعلام هویت یکی از خلبانان کشتهشده نیروی هوایی ارتش، بازتاب داده است.
🔹با این حال، گزارشهای قطر، CNN، الجزیره و حتی اظهارات پیشین معاون هماهنگکننده ارتش جمهوری اسلامی نشان میدهد این هواپیماها «پیش از رسیدن به هدف» بر فراز آبهای قطر بهدست جنگندههای F-15QA ابابیل قطری ساقط شدهاند.
🔹هیچ تصویر ماهوارهای یا سند مستقلی از خسارت بمبارانِ ادعایی منتشر نشده است.
🔹نشانههای فنی از جمله فضای پدافندی خلیج فارس با آواکسها و رادارهای پیشرفته، فرضیه نفوذ بدون شناسایی را عملاً غیرممکن میکند.
🔹با این توضیحات و اطلاعات موجود، روایت عبور موفق سوخوها و بمباران اهداف، با شواهد همخوانی ندارد و بیشتر روایتسازی رسانهای به نظر میرسد و فکتنامه به آن نشان «نادرست» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
✍️ چاه ویل مصلی؛ چند ده تن طلا هزینه چهار دهه ناکامی
🔹۳۸ سال پیش، آیتالله خمینی با اختصاص یک میلیون مترمربع زمین برای ساخت مصلای تهران موافقت کرد و تاکید داشت که این بنا باید به دور از زرقوبرق و یادآور سادگی مساجد صدر اسلام باشد.
🔹با گذشت نزدیک به چهار دهه، این پروژه نه تنها ساده نیست، بلکه یکی از پرهزینهترین و گرانترین پروژههای عمرانی تاریخ معاصر ایران تبدیل شده که همچنان نیمهکاره مانده است.
🔹مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی ابعاد بزرگ مصلی را، نمادی از شکوه و اقتدار جمهوری اسلامی میدانند.
🔹مساحت مصلی یک و نیم برابر مساحت کل کشور واتیکان و حدود ۳ برابر مساحت مجموعه حرم امامرضا (شامل حرم و محوطههای جنبی و پارکینگها) است.
🔹بودجه و هزینههای ساخت مصلی شفاف نیست، اما در برآورد رسانههای داخل ایران از اعداد و ارقام در مقیاس ۳ میلیارد دلار صحبت شده است.
🔹ارزش ۳ میلیارد دلار بدون تعدیل و بر اساس متوسط قیمت طلا از سال ۱۹۹۵ (زمان آغاز پروژه) تاکنون معادل بیش از ۸۰ هزار کیلوگرم طلای ۲۴ عیار است.
🔹به دلیل نبود شفافیت محاسبه دقیق ارزش پولی که تا الان برای مصلی هزینه شده ممکن نیست، اما در بودجههای سالانه اعداد و ارقام پراکندهای تحت عنوان کمک به ساخت مصلی منتشر شده است.
🔹در بخش متفرقه قانون بودجه امسال ۵۰۰ میلیارد تومان و در بودجه سال گذشته ۸۰۰ میلیارد تومان بودجه برای «کمک به احداث مصلی امام خمینی تهران» در نظر گرفته شده است.
🔹علاوه بر این ردیفهای بودجه دیگری نیز وجود دارند که ممکن است برای تامین هزینه مصلی از آنها استفاده شوند.
🔹همچنین گزارشهای دیگری نیز هستند که نشان میدهد نهادهای دیگری نیز، مانند شهرداری تهران در ساخت و تامین هزینههای مصلی مشارکت داشتهاند.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
❌ ویدیو با ادعای حمله اخیر اسرائیل به میدان سپاه کرج، قدیمی است
🔹در شبکههای اجتماعی ویدیویی منتشر شده که ادعا میکند مربوط به ۱۵ مرداد ۱۴۰۵ است و حمله اسرائیل به ساختمان سپاه در میدان سپاه کرج را نشان میدهد.
🔹در ویدیو دود ناشی از انفجار را میبینیم و صدایی روی آن میگوید «میدان سپاه، همین الان».
🔹این ویدیو قدیمی است.
🔹هیچ گزارش یا خبری از حمله به استان البرز در روزهای اخیر از سوی رسانهها یا در شبکههای اجتماعی منتشر نشده است.
🔹این ویدیو دوم تیر ۱۴۰۴ (۲۳ ژوئن ۲۰۲۵) در کانال تلگرام «وحید آنلاین» با عنوان «لحظات انفجار در میدان سپاه کرج» منتشر شده بود.
🔹همزمان شبکههای اجتماعی و رسانهها هم ویدیوهای دیگری از حمله به این نقطه را منتشر کرده بودند.
🔹بنابراین فکتنامه به این ادعا که ویدیوی مورد اشاره مربوط به حملهای در روزهای اخیر است، نشان «نادرست» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
🎙 تنش در شمال
🔹در قسمت ۲۸۱ پادکست هفتگی فکتنامه ابتدا درباره عملیات نظامی اخیر اوکراین علیه مواضعی از ایران و روسیه در دریای خزر صحبت میکنیم و توضیح میدهیم چرا این مساله اهمیت استراتژیک و اقتصادی زیادی دارد.
🔹تصویر منتسب به نامه بسیج خطاب به سپاه درباره تعداد ثبتنامکنندههای سایت جانفدا، بهتازگی بازدید گستردهای در شبکههای اجتماعی داشت که در این قسمت به آن پرداختهایم.
🔹ادعای گمراهکننده رئیس کل بانک مرکزی درباره تورم، قیمت خوراکیها در تیرماه و مساله پرحاشیه بنزین، سوژههای اقتصادی این اپیزود هستند.
🔹نقلقول منتسب به پادشاه بحرین درباره جنگ، ویدیوی منسوب به سربازان آمریکایی در ایران و انتساب یک ویدیوی قدیمی به موشک ایرانی، فکتچکهای کوتاهی هستند که در این قسمت مرور میکنیم.
❗ حجم فایل صوتی: ۱۹ مگابایت
🎙 پادکست فکتنامه را از همه اپلیکیشنهای دریافت پادکست بشنوید.
📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.
👈 در کستباکس بشنوید
👈 در اپل پادکست بشنوید
👈 در اسپاتیفای بشنوید
00:00:59 مقدمه
00:02:58 درباره حمله اوکراین به شریان ایران و روسیه چه میدانیم؟
00:09:07 نامه منتسب به بسیج درباره تعداد جانفداها، جعلی است
00:18:15 آمار گمراهکننده رئیس کل بانک مرکزی درباره نرخ تورم
00:23:06 تورم غذا در تیر ۱۴۰۵؛ همچنان فراتر از بحران
00:28:48 درباره افزایش احتمالی قیمت بنزین چه میدانیم؟
00:34:59 انتساب یک نقل قول نادرست به پادشاه بحرین
00:36:42 ویدیوی منتسب به نیروهای آمریکایی در ایران، قدیمی است
00:38:25 ویدیو با ادعای موشک قارهپیمای ایران، فضاپیمای چینی است
00:40:23 کامنتها
🌐 @Factnameh
❌ تکرار یک ادعای نادرست درباره قطعی برق صنایع؛ اینبار از زبان پزشکیان
🔹مسعود پزشکیان میگوید دولت برنامهریزی کرده برق صنایع و بخش تولید «اصلا قطع نشود».
🔹واقعیت این است که مصوبات اخیر خود دولت خلاف این ادعا را نشان میدهد.
🔹در یکی از «هفت تصمیم عملیاتی برای تامین برق صنایع» به صراحت آمده که قطعی برق شهرکهای صنعتی از دو روز در هفته به یک روز کاهش پیدا میکند؛ نه اینکه کاملا متوقف شود.
🔹بنابراین حتی بر اساس برنامه رسمی دولت نیز قطع برق صنایع ادامه خواهد داشت و فقط میزان آن کاهش مییابد.
🔹ما در فکتنامه پیشتر به این مصوبه پرداختیم و درباره آن توضیح دادیم. با این توضیحات، این ادعای مسعود پزشکیان نشان «نادرست» میگیرد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
❌ ویدیوی منسوب به هواپیمای آمریکایی در راه خاورمیانه، جعلی است
🔹ویدیویی در شبکههای اجتماعی به طور گسترده منتشر شده که مدعی است یک هواپیمای آمریکایی را در حال اعزام به خاورمیانه نشان میدهد.
🔹این ادعا نادرست است و ویدیو ساخته هوش مصنوعی است.
🔹ویدیو اولینبار در یک صفحه تیکتاک منتشر شد که ویدیوهای تولید شده با هوش مصنوعی را به اشتراک میگذارد و در زیر ویدیو نیز عبارت «AI-generated» درج شده است.
🔹ابعاد غیرمنطقی هواپیما، ناهماهنگی زاویه بدنه هواپیما با تریلیهای حملکننده و غیرمنطقی بودن حمل چنین محمولهای در اتوبان بدون بستن کامل مسیر تردد از نشانههای تصویری واقعی نبودن ویدیو است.
🔹بنابراین فکتنامه به این ویدیو و ادعای آن نشان «شاخدار» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
🎥 کوه کلنگِ نطنز؛ آنچه میدانیم و نمیدانیم
🔹کوه کلنگ را قلب پنهان برنامه هستهای ایران میدانند؛ تاسیساتی در دل سنگهای سخت گرانیتی که کمتر از دو کیلومتر با مجتمع هستهای نطنز فاصله دارد.
🔹بر اساس برخی گزارشها و تصاویر ماهوارهای، پس از آسیب دیدن برخی دیگر از مراکز هستهای، این مجموعه به یکی از مهمترین داراییهای بالقوه ایران برای برنامه هستهای تبدیل شده؛ اما هنوز شواهدی مبنی بر آغاز کامل فعالیت آن منتشر نشده است.
🔹در این ویدیو کمی توضیح دادهایم که درباره این کوه و حواشی آن، چه چیزهایی میدانیم و چه چیزهایی را هنوز نمیدانیم.
👈 مقاله مرتبط با این ویدیو در سایت فکتنامه
👈 FactNameh/shorts">ویدیوهای کوتاه فکتنامه در یوتیوب
🌐 @Factnameh
🎙 هزارداستان بودجه؛ قسمت بیست و پنجم - چاه ویل مصلی
🔹۳۸ سال پیش آیتالله خمینی با تاکید بر اینکه مصلی تهران باید به دور از زرقوبرق و یادآور سادگی مساجد صدر اسلام باشد، دستور ساخت آن را صادر کرد؛ پروژهای که بیش از همه مساجد پر زرق و برق جهان برای آن هزینه شده و هنوز به اتمام نرسیده است.
🔹این پروژه که قرار بود نماد شکوه و اقتدار جمهوری اسلامی باشد، حالا تبدیل به نمادی از تلاش نافرجام برای تظاهر و خودنمایی شده است.
🔹موضوع بیست و پنجمین قسمت پادکست هزارداستان بودجه، مصلی تهران است.
🔹این پادکست، کار مشترک فکتنامه و رادیو فردا، یک هفته قبل در رادیو فردا و حساب کاربری هزارداستان بودجه منتشر شد و حالا در اکانتهای فکتنامه نیز در دسترس است.
👈 در کستباکس بشنوید
👈 در سایت رادیو فردا بشنوید
🌐 @Factnameh
📝 تورم غذا در تیر ۱۴۰۵؛ همچنان فراتر از بحران
🔹در تیرماه ۱۴۰۵، نرخ تورم نقطه به نقطه مواد غذایی با وجود کاهش اندک، همچنان برای ششمین ماه پیاپی سهرقمی باقی ماند و فشار هزینههای زندگی را برای خانوارها به شدت افزایش داد.
🔹دادههای مرکز آمار نشان میدهد نرخ تورم ماهانه و نقطه به نقطه مواد خوراکی اندکی کاهش یافته و موتور محرکه تورم از بخش خوراکیها به سمت گروه «مسکن، آب، برق و گاز» تغییر جهت داده است.
🔹نرخ تورمِ دو سوم کل کالاهای خوراکی منتخب گزارش مرکز آمار، همچنان در سطح «فراتر از حد بحران» است.
🔹هزینه تهیه سبد ۱۱ قلمی کالابرگ برای یک خانواده سه نفره در تیرماه از ۱۶ میلیون تومان گذشت که معادل بیش از ۶۵ درصد از درآمد کل یک خانوار کارگری حداقلبگیر است.
🔹دولت با وجود تاکید بر لزوم افزایش اعتبار کالابرگ، به دلیل نبود منابع پایدار و اختلافنظر میان مسئولان، هنوز برنامهای برای افزایش اعتبار این طرح متناسب با نرخ تورم اجرا نکرده است.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
❌ ویدیوی قدیمی منسوب به رونمایی از شهر موشکی ایران در کره شمالی
🔹ویدیویی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که ادعا میکند صحنه رونمایی از شهر موشکی ایران در کره شمالی است.
🔹ویدیو، قدیمی و این ادعا بیاساس است.
🔹این ویدیو صحنه رونمایی از یک شهر موشکی با حضور امیرعلی حاجیزاده و محمد باقری در فروردین ۱۴۰۴ در ایران است.
🔹رسانههای مختلف داخلی و خارجی پیشتر این ویدیو را در همان زمان منتشر کرده بودند.
🔹بنابراین فکتنامه به این ادعا که ویدیو مربوط به شهر موشکی سپاه در کره شمالی است، نشان «نادرست» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
❌ آمار گمراهکننده رئیس کل بانک مرکزی درباره کاهش تورم ماهانه
🔹عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، میگوید نرخ تورم ماهانه تیرماه ۱۴۰۵ نسبت به ماه قبل تقریباً نصف شده و این نشانه «مهار تورم» است.
🔹اگرچه دادههای نرخ تورم ماهانه نسبت به ماه قبل کاهش داشته، اما آنچه اتفاق افتاده به نسبت ابعاد تورم ناچیز است.
🔹بر اساس دادههای آخرین گزارش بانک مرکزی، روند صعودی نرخ تورم نقطهبهنقطه و نرخ تورم سالانه در تیرماه ۱۴۰۵ همچنان افزایشی است و روند صعودی دارد.
🔹تورم نقطهبهنقطه در حال حاضر حدود ۸۴ درصد و تورم سالانه بیش از ۶۱ درصد است. این ارقام همچنان جزو بالاترین نرخهای تورم ثبتشده از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون هستند.
🔹نرخ تورم در ماههای اخیر به میزان بیسابقهای افزایش یافته و هنوز نشانهای از مهار آن دیده نمیشود.
🔹در صورت تداوم روند کاهشی تورم ماهانه در چند ماه، میتوان با احتیاط آن را نشانهای از مهار نسبی ارزیابی کرد، اما با یک ماه نمیتوان از مهار تورم صحبت کرد.
🔹با این توضیحات فکتنامه به ادعای رئیس کل بانک مرکزی نشان «گمراهکننده» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
📝 درباره حمله اوکراین به شریان ایران و روسیه چه میدانیم؟
🔹عملیات پهپادی سرویس امنیتی اوکراین که بامداد سوم مرداد ۱۴۰۵ در حوضه دریای خزر رخ داد، اهدافی مثل سکوی نفتی، قایق موشکانداز و کشتیهای باری مرتبط با انتقال محمولههای نظامی میان ایران و روسیه را هدف قرار داد.
🔹این عملیات، در گسترش جغرافیایی جنگ اوکراین، اهمیت زیادی داشت، برای نخستینبار شناوری با پرچم جمهوری اسلامی را مستقیما درگیر کرد، واکنش دیپلماتیک تهران را برانگیخت و نشان داد مسیر لجستیکی خزر از دسترس حملات دوربرد اوکراین مصون نیست.
🔹اهمیت این رخداد آن است که خط تدارکاتی تسلیحاتی تهران-مسکو را در نقطهای هدف گرفته که تا پیش از این نسبتا امن تلقی میشد.
🔹گزارشها نشان میدهد همکاری نظامی ایران و روسیه پس از آغاز جنگ اوکراین، دریای خزر را به شریان حیاتی انتقال پهپادهای شاهد، مهمات توپخانه و فناوریهای مرتبط تبدیل کرد.
🔹این پهنه آبی محصور، به دلیل محدودیت دسترسی نیروهای غیرساحلی، امکان دور زدن تحریمهای غربی را فراهم میکرد و حجم تجارت نظامی و غیرنظامی از طریق آن بهطور چشمگیری افزایش یافته بود.
🔹حمله اخیر، حساسیت روزافزون این مسیر را آشکار میسازد و نشان میدهد هر دو طرف برای تداوم شراکت راهبردی خود به امنیت آن وابستهاند، اما اوکراین اکنون توانایی مختلکردن آن را نشان داده است.
🔹به نظر میرسد تشدید تنش در دریای خزر، زمینه بروز مشکلاتی برای جمهوری اسلامی باشد: در شرایط تحریم گسترده و اختلال مسیرهای جنوبی، ایران به مسیر حیاتی دریای خزر برای تجارت و لجستیک نظامی وابسته است و ابزارهای تلافیجویانه موثرش محدود به موشکهایی چون خرمشهر است که بهرهگیری از آن، جنبه نمادین دارد اما خطر محکومیت بینالمللی را افزایش میدهد.
🔹در مقابل، اوکراین با پهپادهای دوربرد کمهزینه این امکان را دارد که بهطور مکرر تجارت دریایی ایران را ناامن کرده و محور ایران-روسیه را تضعیف کند.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
🎙 هزارداستان بودجه؛ قسمت بیست و ششم - جنگ
🔹کسری شدید بودجه در اواخر دهه ۱۳۶۰ و تمام شدن پول و منابع مالی دولت، باعث شد رهبران جمهوری اسلامی به جنگ هشتساله ایران و عراق پایان دهند.
🔹حالا ۳۰ سال بعد، ایران دوباره درگیر جنگی تمامعیار است که بار آن روی جامعه و اقتصاد ایران سنگینی میکند.
🔹در حال حاضر اوضاع اقتصادی و وضعیت مالی دولت به نسبت اواخر دهه ۶۰ چگونه است؟ آیا دوباره محدودیتهای اقتصادی سران حکومت را مجبور خواهد کرد که از مواضع سفت و سخت کوتاه بیایند؟
🔹موضوع بیست و ششمین قسمت پادکست هزارداستان بودجه، رابطه بودجه و جنگ است.
🔹هزارداستان بودجه، کار مشترک فکتنامه و رادیو فردا را در سایت رادیو فردا و پادگیرها دنبال کنید.
👈 در کستباکس بشنوید
👈 در سایت رادیو فردا بشنوید
🌐 @Factnameh
❌ ادعای نادرست درباره انتشار «تصویر جدید» از مجتبی خامنهای
🔹رسانههای ایران به نقل از «رسانه دفتر رهبر» تصویری منتشر کرده و مدعی شدهاند عکس جدید مجتبی خامنهای است.
🔹این ادعا نادرست و تصویر قدیمی است.
🔹روز ۲۰ فروردین این تصویر در وبسایت رسمی رهبر پیشین جمهوری اسلامی منتشر شده بود.
🔹سایر رسانهها نیز این تصویر را بارها در گزارشهای مختلف به کار بردهاند و تنها پسزمینه تصاویر با هم متفاوت است.
🔹بیبیسی فارسی نیز گزارشی درباره ادعای جدید بودن این تصویر منتشر کرده و آن را نادرست تشخیص داده است.
🔹از زمان مرگ علی خامنهای هیچ تصویری از مجتبی خامنهای منتشر نشده و حتی کانال تلگرامی «رسانه رهبر انقلاب اسلامی» نیز ادعایی درباره جدید بودن تصویر مطرح نکرده است.
🔹فکتنامه نیز به این ادعای رسانهها درباره جدید بودن این عکس نشان «نادرست» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
✍️ چرا ادعاهای فنی همشهری برای انتشار نیافتن صدای مجتبی خامنهای گمراهکننده است؟
🔹حدود شش ماه از انتصاب مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی میگذرد، اما تاکنون هیچ فایل صوتی یا تصویری جدیدی از او منتشر نشده است.
🔹روزنامه «همشهری» در ویدیویی تلاش کرده توضیح دهد چرا صدایی از او منتشر نمیشود و دلیل آن را نگرانی از تحلیلهای فنی سرویسهای اطلاعاتی عنوان کرده است.
🔹همشهری به پنج روش اشاره میکند: تحلیل بازتاب صدا برای شناسایی محیط، تحلیل فرکانس شبکه برق (ENF) برای تعیین زمان یا محل ضبط، شناسایی میکروفون و دستگاه ضبط، تحلیل صداهای پسزمینه و در نهایت زیستسنجی صوتی برای استخراج ویژگیهای گوینده.
🔹اصل همه این فناوریها واقعی است، اما مساله اینجاست که همشهری توانایی آنها را بیش از حد واقعی و اغراقآمیز نشان میدهد.
🔹برای مثال، از بازتاب صدا میتوان درباره ویژگیهای کلی یک محیط اطلاعات به دست آورد، اما از یک فایل صوتی معمولی نمیتوان با دقت بالا ابعاد یک اتاق یا ارتفاع سقف را مشخص کرد.
🔹همچنین، ENF در شرایط خاص میتواند برای تعیین زمان ضبط مفید باشد، اما لزوماً مکان ضبط را مشخص نمیکند. ویژگیهای سختافزاری هم ممکن است در فرایند ویرایش و فشردهسازی تغییر کنند و شناسایی قطعی یک دستگاه معمولاً به نمونههای مرجع نیاز دارد.
🔹صداهای محیطی نیز بیشتر «سرنخ» ایجاد میکنند تا مختصات دقیق جغرافیایی. زیستسنجی صوتی نیز میتواند برخی ویژگیهای گوینده را بهصورت آماری تخمین بزند، اما یک فایل صوتی معمولی نمیتواند یک پروفایل دقیق فیزیولوژیک از فرد ارائه کند.
🔹همشهری پنج فناوری واقعی را معرفی میکند اما در تمام موارد، شرایط لازم و محدودیتهای عملی و میزان عدمقطعیت را حذف میکند و سپس بدون ارائه شواهدی، این فناوریها را به تصمیم دفتر رهبری جمهوری اسلامی درباره عدم انتشار صدای مجتبی خامنهای پیوند میدهد.
🔹اما همینجا استدلال همشهری مشکل دارد؛ چون تقریبا تمام روشهای نشت اطلاعاتی که مطرح شده، قابل مدیریت هستند بدون اینکه لازم باشد صدای یک رهبر سیاسی را کاملا مخفی نگه داشت.
🔹به همین دلیل، استدلالهای فنی همشهری برای توجیه منتشر نشدن صدای مجتبی خامنهای، «گمراهکننده» است.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
❌ ویدیوی پزشک روس که میگوید معالج مجتبی خامنهای بوده و از او قطع امید کرده، ساختگی است
🔹ویدیویی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که ادعا میکند مربوط به مصاحبه با یک پزشک روس است که برای درمان مجتبی خامنهای به تهران آمده است.
🔹در این گفتگو پزشک روس میگوید پس از آن که گفته امکان درمان مجتبی وجود ندارد با او بدرفتاری شده و دستمزدش پرداخت نشده است.
🔹این ادعا بیاساس و ویدیو نیز با ابزارهای هوش مصنوعی ساخته شده است.
🔹هیچ اثری از این ویدیو یا ادعای مشابه در رسانهها و شبکههای اجتماعی روسی زبان وجود ندارد.
🔹نسخه طولانی این ویدیو نیز در هیچ رسانهای منتشر نشده و تنها نسخه موجود، نسخه ۵۰ ثانیهای در شبکههای اجتماعی فارسی است.
🔹پزشکی با نام مشابه فردی که در این ادعا مطرح شده وجود دارد. کیریل پاولوویچ پشنیسنوف جراح پلاستیک روس است و حسابهایی در شبکههای اجتماعی دارد.
🔹هیچ ردپایی از سفر او به ایران یا معالجه مجتبی خامنهای یا ویدیوی حاوی ادعا در یوتیوب و اینستاگرام او وجود ندارد.
🔹تا لحظه تنظیم این گزارش هیچ منبع معتبری، گزارشی قابل تایید از وضعیت سلامت مجتبی خامنهای منتشر نکرده است.
🔹بنابراین فکتنامه به این ادعا و ویدیوی ساختگی نشان «شاخدار» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
🎥 آیتم فکتنامه در برنامه تصویری تازه رادیو فردا
🔹رادیوفردا بهتازگی برنامه جدید تصویری خود با نام «نگاه فردا» را به راه انداخته که هر پنجشنبه ۱۸:۳۰ به وقت ایران پخش میشود.
🔹در بخشی از این برنامه، فکتنامه به مرور یک یا چند فکتچک هفته میپردازد.
🔹این برنامه را از طریق ماهواره یا کانال یوتیوب رادیوفردا دنبال کنید.
🔹بخش درستیسنجی این برنامه را هم میتوانید در حسابهای کاربری فکتنامه ببینید.
🔹در نخستین قسمت، ادعای رئیس کل بانک مرکزی درباره کنترل تورم در ایران را بررسی کردهایم.
👈 نسخه کامل ویدیو در یوتیوب
👈 مقاله مرتبط را در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
📝 درباره ادعای واردات برنج آمریکایی به ایران چه میدانیم؟
🔹این روزها تصاویری از بستههای «برنج آمریکایی» در بازار ایران در شبکههای اجتماعی، برخی رسانههای داخلی و فروشگاههای اینترنتی دستبهدست شده و پرسشهایی را درباره منشاء ورود این محصول ایجاد کرده است.
🔹روی گونیهای این محصول عبارت «برنج ویژه وزارت بازرگانی عراق و غیرقابل فروش» درج شده که نشان میدهد این برنجها در چارچوب برنامه حمایت غذایی عراق به آن کشور وارد شدهاند.
🔹این برنجها اکنون در ایران با قیمت حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم فروخته میشوند؛ قیمتی که بهمراتب کمتر از میانگین نرخ برنج خارجی درجه یک در گزارش مرکز آمار ایران است.
🔹با این حال، پرسش اصلی همچنان بیپاسخ است: محمولههایی که قرار بوده در چارچوب برنامه حمایتی دولت عراق توزیع شوند، چگونه سر از بازار ایران درآوردهاند؟
🔹هرچند برخی در شبکههای اجتماعی تلویحا ادعا میکنند که واردات این برنجها در چارچوب توافق ایران و آمریکا بوده، اما هیچ گزارش و شواهدی در تایید این ادعا وجود ندارد.
🔹یکی از سناریوهای محتمل، خروج این برنجها از چرخه توزیع عراق و ورود غیررسمی و قاچاق به ایران است؛ اما تاکنون هیچیک از نهادهای مسئول در ایران درباره منشاء و نحوه ورود این محصول توضیحی ندادهاند.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
🎙 تنش در شمال
🔹در قسمت ۲۸۱ پادکست هفتگی فکتنامه ابتدا درباره عملیات نظامی اخیر اوکراین علیه مواضعی از ایران و روسیه در دریای خزر صحبت میکنیم و توضیح میدهیم چرا این مساله اهمیت استراتژیک و اقتصادی زیادی دارد.
🔹تصویر منتسب به نامه بسیج خطاب به سپاه درباره تعداد ثبتنامکنندههای سایت جانفدا، بهتازگی بازدید گستردهای در شبکههای اجتماعی داشت که در این قسمت به آن پرداختهایم.
🔹ادعای گمراهکننده رئیس کل بانک مرکزی درباره تورم، قیمت خوراکیها در تیرماه و مساله پرحاشیه بنزین، سوژههای اقتصادی این اپیزود هستند.
🔹نقلقول منتسب به پادشاه بحرین درباره جنگ، ویدیوی منسوب به سربازان آمریکایی در ایران و انتساب یک ویدیوی قدیمی به موشک ایرانی، فکتچکهای کوتاهی هستند که در این قسمت مرور میکنیم.
🎙 پادکست فکتنامه را از همه اپلیکیشنهای دریافت پادکست بشنوید.
📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.
👈 در کستباکس بشنوید
👈 در اپل پادکست بشنوید
👈 در اسپاتیفای بشنوید
🌐 @Factnameh
❌ ادعای تعطیلی مراسم اربعین در عراق از سال آینده، نادرست است
🔹ادعایی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که میگوید «معاونت گردشگری وزارت گردشگری عراق» گفته مراسم اربعین از سال آینده تعطیل خواهد شد.
🔹در ادعاها گفته شده که این مقام عراقی، اربعین را صحنه حضور گرسنگان و بردگان جنسی خوانده و از سوءاستفاده سیاسی در آن صحبت کرده است.
🔹این ادعا بیاساس و نادرست است.
🔹دولت فدرال عراق، وزارتخانه مستقلی به نام وزارت گردشگری ندارد و عنوان دقیق آن وزارت «فرهنگ، گردشگری و آثار» است. نهاد متولی امور گردشگری نیز «هیات گردشگری» است که زیر نظر یک رئیس و شورای مدیریتی اداره میشود و جایگاهی به اسم «معاونت گردشگری» وجود ندارد.
🔹هیچ اظهارنظر عمومی، سند یا گزارش معتبری که نشان دهد رئیس یا دیگر اعضای این هیات یا هر مقام دولتی عراق خواهان لغو اربعین شده یا خبر تعطیلی آن را اعلام کرده باشد، وجود ندارد.
🔹رئیس هیات گردشگری عراق پس از مراسم اربعین امسال اطلاعیهای منتشر کرده و آن را «راه و روشی انسانی و جاودانه» خوانده است.
🔹بنابراین فکتنامه به این ادعا نشان «نادرست» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
❌ ویدیوی ساختگی منسوب به مخالفت پزشکیان با نشستن کنار مسعود خامنهای
🔹ویدیویی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که ادعا میکند صحنه مخالفت پزشکیان برای نشستن کنار مسعود خامنهای است.
🔹این ویدیو، ساختگی و با هوش مصنوعی تولید شده است.
🔹ویدیو از ترکیب و دستکاری دو تصویر واقعی ساخته شده که روزنامه فرهیختگان از مراسم تشییع علی خامنهای منتشر کرده بود.
🔹در تصاویر واقعی، پزشکیان روی زمین نشسته و به نظر میرسد حسن خجسته باقرزاده از او میخواهد روی صندلی بنشیند.
🔹تصاویر دیگری وجود دارد که نشان میدهد در ادامه مراسم پزشکیان در کنار مسعود خامنهای نشسته است.
🔹ویدیو ایرادهای مختلفی دارد؛ مثلا پرش فریمها عادی نیست، صورت پزشکیان در برخی لحظات به چهره خودش شباهت ندارد، انگشتر دست حسن خجسته در ویدیوی ساختگی حذف شده و مسعود خامنهای در کل ویدیو پلک نمیزند.
🔹با این توضیحات فکتنامه به این ویدیو و ادعا نشان «شاخدار» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
❌ نامه منتسب به بسیج درباره تعداد جانفداها، جعلی است
🔹عکسی در شبکههای اجتماعی منتشر و ادعا شده تصویر نامه بسیج خطاب به سپاه است که تعداد واقعی ثبتنامکنندگان «پویش جانفدا» را افشا میکند.
🔹این نامه ساختگی است و فرم و محتوای آن ایرادهای اساسی دارد.
🔹اول، در سامانه جانفدا اطلاعات ثبتنامکنندگان به تفکیک جنسیت و سن جمعآوری نشده که بتوان بر اساس آن اطلاعات شرکتکنندگان را به تفکیک سن و جنسیت ارائه کرد.
🔹دوم، ادعا شده که نامه از «سازمان بسيج مستضعفين تهران بزرگ» به «معاونت نيروى انسانی سپاه پاسداران انقلاب اسلامى» نوشته شده، اما نامه در سربرگ سپاه است، نه بسیج. در سربرگهای بسیج، نام این سازمان و جمله «بسیج پاره تن مردم است» نوشته میشود که در این سربرگ وجود ندارد.
🔹همچنین در این سربرگ، طرحِ زیر آرم به یکی از لوگوهای بسیج شباهت دارد، اما این لوگو همراه نام سازمان بسيج مستضعفين استفاده میشود و قرار گرفتن آن با طراحی نادقیق زیر آرم سپاه، سابقهای در اسناد رسمی ندارد.
🔹سوم، در محل امضای نامه، عنوان «جانشین و معاون سازمان بسیج» و نام «پاسدار محمد...» دیده میشود؛ اما این دو سمت، جدا از هم هستند و یکی نیستند. ضمن اینکه نام مسئولان هیچکدام از آنها (سید قاسم قریشی و حسین معروفی) «محمد» نیست.
🔹در برخی از نسخههای این عکس، آرم و نام سپاه پاسداران در سربرگ، بههم ریخته و بیمعنی است که از ویژگیهای تصاویر ساخته هوش مصنوعی محسوب میشود.
🔹با این توضیحات فکتنامه به این عکس و ادعای آن نشان «شاخدار» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
👈 مقاله فکتنامه درباره تعداد ثبتنامها در «سایت جانفدا»
🌐 @Factnameh
❌ نقل قول نادرست از پادشاه بحرین با این مضمون که «به خاطر رسول خدا به ما حمله نکنید»
🔹در روزهای اخیر در برخی سایتهای خبری و شبکههای اجتماعی ادعا شده حمد بن عیسی آل خلیفه، پادشاه بحرین، از ایران خواسته «به خاطر رسول خدا به ما حمله نکنید».
🔹این ادعا نادرست است. پادشاه بحرین روز ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ در رزمایش مشترک «سپر بحرین» سخنرانی کرد، اما جمله مورد اشاره در صحبتهای او وجود ندارد.
🔹او در سخنرانی خود ضمن انتقاد از رفتار ایران و متهم کردن آن به تشدید تنشها، گفت که ایران «نقش و فضل رسالت محمدی» را فراموش کرده که به ادعای او به تمدن ایران عمق معنوی بخشیده است.
🔹در هیچجای این سخنان، پادشاه بحرین درخواست نکرده که ایران «به خاطر پیامبر اسلام» به بحرین حمله نکند.
🔹بنابراین فکتنامه به ادعای انتساب این جمله به پادشاه بحرین نشان «نادرست» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
✍️ درباره افزایش احتمالی قیمت بنزین چه میدانیم؟
🔹در حالی که تاکنون برنامه شفاف و قطعی درباره سرنوشت بنزین ارائه نشده، مقامهای دولتی با ارائه سناریوهای مبهم، برای تغییرات احتمالی در قیمت یا سهمیهبندی زمینهسازی میکنند.
🔹سخنگوی دولت گفته تغییر قیمت یا سهمیه بنزین قطعی است، اما تاکید کرده که فعلاً هیچ تصمیم نهایی برای تغییر قیمت بنزین اتخاذ نشده است.
🔹این در حالی است که در هفتههای گذشته برای دومینبار طی پنج ماه سهمیه بنزین سه هزار تومانی به ۵۰ لیتر در ماه کاهش یافته است.
🔹برخی گزارشها و اظهارات نمایندگان مجلس حاکی از احتمال افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان است؛ همچنین صحبت از احتمال اجرای طرحهایی مطرح میشود که مقامهای حکومت ایران به عنوان «مدلهای پاداشمحور» توصیف میکنند.
🔹در این میان حتی آمار دقیقی از میزان کسری بنزین در دست نیست و برآوردهای متفاوتی، از ۷.۵ میلیون لیتر تا ۳۰ میلیون لیتر، ارائه میشود.
🔹تداوم تنشهای نظامی در خلیج فارس و محاصره دریایی ایران، واردات بنزین را عملا غیرممکن کرده و دولت را در تامین نیاز داخلی با چالشهای امنیتی و اقتصادی سنگینی مواجه ساخته است.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
❌ ویدیوی منسوب به هامر ارتش آمریکا بر فراز برجی در جنوب ایران، مربوط به افغانستان است
🔹ویدیویی از یک خودروی آسیبدیده بر فراز برجکی منتشر و ادعا شده در جنوب ایران گرفته شده و خودرو متعلق به ارتش آمریکا است و برای تضعیف روحیه سربازان آمریکایی روی برجک گذاشته شده است.
🔹این ادعا نادرست است و ویدیو در افغانستان گرفته شده است.
🔹عکاس خبرگزاری فرانسه در آوریل ۲۰۲۶ تصویری از این برج در منطقه «نغلو» در ولایت کابل ثبت کرده و توضیح داده که هاموی (Humvee) سابق ارتش آمریکا با پرچم طالبان بر بالای آن نمایش داده شده است.
🔹در ویدیوی مورد نظر، پرچم طالبان بر روی خودرو قابل مشاهده است.
🔹همچنین تابلو مغازهای که در ویدیو دیده میشود، شماره تلفنهایی با پیششماره «۰۷۷» دارد که متعلق به شرکت مخابراتی ATOMA در افغانستان است.
🔹بنابراین فکتنامه به ادعای مطرحشده درباره این تصویر نشان «شاخدار» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
❌ ویدیوی منتسب به نیروهای آمریکایی در ایران، قدیمی و مربوط به عمان است
🔹ویدئویی در شبکههای اجتماعی منتشر و ادعا شده نیروهای نظامی آمریکایی را نشان میدهد که در حال ورود به ایران برای آغاز جنگ زمینی هستند.
🔹این ویدئو قدیمی است و ارتباطی با ایران یا نیروهای آمریکایی ندارد.
🔹طبق بررسیها، این ویدئو پیشتر در اردیبهشت ۱۴۰۵ در شبکههای اجتماعی تیکتاک و اینستاگرام منتشر شده بود و آن را مربوط به نیروهای نظامی کشور عمان عنوان کرده بودند.
🔹هیچ خبر رسمی مبنی بر حمله زمینی آمریکا به ایران وجود ندارد و تنشهای فعلی مربوط به حملات موشکی، پهپادی و هوایی است.
🔹بنابراین فکتنامه به ادعای ارتباط این ویدیو به درگیری نظامی ایران و آمریکا و روزهای اخیر، نشان «نادرست» میدهد.
👈 در فکتنامه بخوانید
🌐 @Factnameh
🎙 موج اعدام
🔹در قسمت ۲۸۰ پادکست هفتگی فکتنامه ابتدا آمارهایی از اعدامها در ایران را مرور میکنیم و سپس درباره دو ادعای منتسب به اعدامهای اخیر توضیح میدهیم.
🔹در ادامه، درباره حمله چند روز قبل آمریکا به اسکله نظامی در بندرعباس با استفاده از قایقهای بدون سرنشین صحبت کردهایم.
🔹دو ادعای شباهت بیانیه اخیر منتسب به مجتبی خامنهای با سخنان پیشین حسن نصرالله و نیز اعزام ثبتنامکنندگان «پویش جانفدا» به مناطق جنگی، از موضوعات پربازدید هفته قبل بودند که در این قسمت به آنها پرداختهایم.
🔹تصمیمات دولت برای وضعیت مصرف برق صنایع، با تیتر نادرستی از سوی برخی رسانهها بازتاب پیدا کرده بود که درباره آن توضیح میدهیم.
🔹ادعای تعطیلی سفارت فرانسه در تهران، انتساب تصاویری از پیکر کشتهشدگان اعتراضات دیماه به اراک، ویدیوی منتسب به اعتراضات مردمی در اهواز و دو ویدیو با ادعایی درباره دونالد ترامپ، سوژههای دیگر این اپیزود هستند.
❗ حجم فایل صوتی: ۲۱ مگابایت
🎙 پادکست فکتنامه را از همه اپلیکیشنهای دریافت پادکست بشنوید.
📣 هر هفته ساعت ۸ صبح جمعه به وقت تهران.
👈 در کستباکس بشنوید
👈 در اپل پادکست بشنوید
👈 در اسپاتیفای بشنوید
00:01:00 مقدمه
00:03:42 مرور آمار اعدامها در ایران و بررسی دو ادعای نادرست اخیر
00:14:42 درباره عملیات قایق بیسرنشین آمریکا در بندرعباس چه میدانیم؟
00:19:46 بیانیه مجتبی خامنهای، کپی بیانیه سال ۹۷ حسن نصرالله است؟
00:26:56 خبر نادرست اعزام اجباری اعضای «پویش جانفدا» به مناطق جنگی
00:32:17 آیا دستور پزشکیان، مشکل قطعی برق صنایع را حل کرده است؟
00:37:40 خبر تعطیلی سفارت فرانسه در ایران نادرست است
00:39:28 انتساب ویدیوهای واقعی از سردخانه کهریزک به سردخانه اراک
00:42:00 ویدیوی منتسب به تجمع اعتراضی اخیر در اهواز قدیمی است
00:43:30 ویدیوهای ساختگی منتسب به وخامت حال ترامپ
00:45:22 کامنتها
🌐 @Factnameh