dialogue1402 | Unsorted

Telegram-канал dialogue1402 - گفت‌وشنود

5172

در صفحه‌ی «گفت‌وشنود» مطالبی مربوط‌به «رواداری، مدارا و هم‌زیستی بین اعضای جامعه با باورهای مختلف» منتشر می‌شود. https://dialog.tavaana.org/ Instagram.com/dialogue1402 Twitter.com/dialogue1402 Facebook.com/1402dialogue

Subscribe to a channel

گفت‌وشنود

انسان‌زدایی
وقتی انسان از انسان گرفته می‌شود


نیک هاسلم، روان‌شناس اجتماعی استرالیایی، در مروری مفصل در نشریه‌ Personality and Social Psychology Review (۲۰۰۶) دو شکل انسان‌زدایی را از هم جدا کرد. در شکل «حیوان‌انگارانه»، ویژگی‌های ویژه‌ انسان مانند اخلاق و فرهیختگی از گروه سلب می‌شود. در شکل «ماشین‌انگارانه»، گروه بی‌احساس، بی‌فردیت و شبیه ابزار دیده می‌شود.

لاسانا هریس و سوزان فیسک در پژوهشی در Psychological Science (۲۰۰۶) به شرکت‌کنندگان تصاویر گروه‌های اجتماعی نشان دادند. وقتی تصویر گروه‌هایی بود که بسیار منفور تلقی می‌شدند، مثل بی‌خانمان‌ها و معتادان، فعالیت قشر پیش‌پیشانی میانی، ناحیه‌ای که معمولاً هنگام اندیشیدن به ذهن دیگران فعال می‌شود، کمتر بود. این پژوهش در آزمایشگاه و با شرکت‌کنندگان آمریکایی انجام شد، پس نشان می‌دهد این سازوکار تنها به نوع حکومت محدود نیست. هرچند حکومت‌های ایدئولوژیک از این امر بهره وافی می‌برند.

گرگوری استنتون، پژوهشگر نسل‌کشی، در مدل «هشت مرحله‌ نسل‌کشی» (۱۹۹۶) انسان‌زدایی را مرحله‌ای پیش از خشونت دانست: جایی که زبان رسمی و تبلیغات، شأن انسانی یک گروه را کم‌رنگ می‌کنند.

نمونه‌ای مستند، وضعیت بهاییان ایران است. اصل ۱۳ قانون اساسی تنها زرتشتیان، یهودیان و مسیحیان را اقلیت دینی رسمی می‌شناسد. جاوید رحمان، گزارشگر ویژه‌ سازمان ملل برای ایران، در آخرین گزارشش (۲۰۲۴) نوشت بهاییان به دلیل نداشتن شناسایی قانونی، هدف قوانین تبعیض‌آمیز و آزار مداوم‌اند. قطعنامه‌ مجمع عمومی سازمان ملل نیز از «سخنان نفرت‌آمیز و تبلیغات» علیه آنان یاد کرده است.

انسان‌زدایی در بسیاری از موارد در حکومت‌های تمامیت‌خواه قانون را لغو نمی‌کند؛ فقط با تغییر پرسش «قانون شامل چه کسی می‌شود؟» گروه‌های هدف را از دایره حقوق انسانی حذف می‌کند.

#انسان_زدایی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

زهری که کم‌کم بلعیده می‌شود
کلمه‌ها چگونه راه را برای خشونت باز می‌کنند؟

آری کروگلانسکی و دونا وبستر، روان‌شناسان اجتماعی، در مقاله‌ای در ۱۹۹۴ «نیاز به بستار شناختی» را اندازه‌گیری کردند: میل به داشتن پاسخی قطعی و گریز از ابهام. پژوهش‌های بعدی نشان داد این میل، به‌ویژه زیر تهدید یا فشار زمان، با جانب‌داری از درون‌گروه و سخت‌گیری در برابر نظر مخالف همراه می‌شود.

یقین گاهی پیش از آنکه عقیده باشد، نیازی روانی است.

ویکتور کلمپرر، زبان‌شناس آلمانی، در کتاب «زبان رایش سوم» (۱۹۴۷) واژه‌های رایج در دوران نازی را از نزدیک بررسی کرد و نوشت کلمه‌ها گاهی مثل دوزهای ناچیز آرسنیک‌اند: بی‌صدا بلعیده می‌شوند، اثری ندارند و بعد زهر کار خود را می‌کند.

به نظر او، واژگانی که انسان‌ها را به دو دسته‌ی «ما» و «آن‌ها» تقسیم می‌کردند، از رسانه به گفت‌وگوی روزمره رسیدند، بی‌آنکه بیشتر مردم متوجه شوند.

اروین استاب، روان‌شناس اجتماعی، در «ریشه‌های شر» (۱۹۸۹) دید خشونت جمعی معمولا با گام‌های کوچک پیش می‌رود. هر گام پذیرش گام بعدی را آسان می‌کند و سکوت تماشاگران به عاملان پیام می‌دهد که رفتارشان پذیرفته شده است.

نمونه‌اش ۱۰ مه ۱۹۳۳ است. دانشجویان و اعضای سازمان‌های نازی در میدان اپرای برلین (امروز بِبِل‌پلاتس) کتاب‌ها را آتش زدند. موزه‌ یادبود هولوکاست آمریکا شمار کتاب‌های سوخته در برلین را حدود ۲۵ هزار جلد ذکر می‌کند؛ آثار فروید هم در میان آن‌ها بود.

هاینریش هاینه، شاعر آلمانی، سالیانی پیش‌تر در نمایشنامه‌ «المنصور» (۱۸۲۱) نوشته بود جایی که کتاب می‌سوزانند، سرانجام انسان هم می‌سوزانند. این جمله امروز بر لوحی در همان میدان نقش بسته است.

آتش، در بیشتر این روایت‌ها، نخستین گام نیست؛ آخرین گامی است که دیده می‌شود.

#خشونت #بستار_شناختی #یقین #دیگری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

جووانی پیکو دلا میراندولا
تبیین‌گر کرامت انسان در سنت رنسانس
ورق بزنید


جووانی پیکو دلا میراندولا (۱۴۶۳–۱۴۹۴)، فیلسوف ایتالیایی و از چهره‌های شاخص رنسانس، با نگارش «خطابه در باب منزلت انسان» جایگاهی ویژه در تاریخ اندیشه یافت.
او با تلفیق سنت‌های افلاطونی، ارسطویی و عرفان یهودی، دیدگاهی جامع از جایگاه انسان در جهان هستی ارائه داد.

میراندولا بر این باور بود که برخلاف سایر موجودات که طبق طرحی از پیش تعیین‌شده آفریده شده‌اند، انسان دارای طبیعتی نامعین و آزاد است. این آزادی، هسته‌ اصلی هویت انسانی در اندیشه او محسوب می‌شود.

او استدلال می‌کرد که خداوند به انسان جایگاهی مرکزی در جهان بخشیده است تا بتواند با بهره‌گیری از اراده خویش، یا به درجات فرشتگان صعود کند و یا به سطح حیوانات سقوط نماید. این قدرت «انتخاب»، بزرگ‌ترین نشانه‌ کرامت انسانی است.

در اندیشه او، انسان سازنده و معمار سرنوشت خویش است. میراندولا تاکید داشت که هیچ ماهیت یا محدودیتی پیش از تولد برای انسان تعیین نشده است؛ بنابراین، هر فرد مسئولیت دارد که با دانش و فضیلت، جایگاه نهایی خود را در هستی تعیین کند.

او با دعوت به گفتگو میان سنت‌های مختلف فکری، به دنبال کشف حقیقتی بود که فراتر از مرزهای مذهبی و فرقه‌ای قرار دارد. برای میراندولا، جستجوی دانش، راهی برای بازگشت به منشأ الهی و تحقق کاملِ پتانسیل‌های انسانی بود.

در نهایت، اندیشه میراندولا ستایشی از آزادی فردی است. او معتقد بود انسان با تکیه بر خرد و اراده، می‌تواند جهان را بشناسد و خود را به مثابه اثری هنری، با کمال آگاهی و مسئولیت، خلق کند. این دیدگاه، پیوندی عمیق میان توانمندی‌های عقلانی و شکوه وجودی انسان برقرار می‌کند.

#جووانی_پیکو_دلا_میراندولا
#اومانیسم #انسانگرایی #کرامت_انسانی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

«باور کن، اطاعت کن، بجنگ»
وقتی پرسیدن در ساختار یک ایدئولوژی جا ندارد

اومبرتو اکو، نشانه‌شناس ایتالیایی، در مقاله‌ «فاشیسم ابدی» (۱۹۹۵) چهارده ویژگی برشمرد و تأکید کرد فاشیسم فرمول واحدی ندارد.
بسیاری از ویژگی‌ها با هم ناسازگارند و در استبدادهای دیگر هم دیده می‌شوند، ولی حضور یکی از آن‌ها کافی است تا هسته‌ای برای تبلور باشد.
«مخالفت یعنی خیانت»، «هراس از تفاوت» و «کیش سنت» در فهرست او آمده‌اند.

کارل پوپر مسئله را از زاویه‌ای دیگر دید. در «جامعه‌ باز و دشمنان آن» (۱۹۴۵) و «فقر تاریخی‌گری» (۱۹۵۷) نوشت «تاریخی‌گری»، یعنی باور به مقصد از پیش‌تعیین‌شده‌ تاریخ، و «ذات‌گرایی»، یعنی باور به ماهیتی ثابت در پس پدیده‌ها، دست‌مایه‌ ایدئولوژی‌های بسته می‌شوند. او این الگو را از افلاطون و هگل تا مارکس و نظریه‌های نژادی دنبال کرد، یعنی در چپ و راست.

امیلیو جنتیله، مورخ ایتالیایی، در «سیاست به‌مثابه دین» (۲۰۰۱) نشان داد فاشیسم ایمان، آیین و شهادت را به قلمرو سیاست آورد.
شعار «باور کن، اطاعت کن، بجنگ» در دهه‌ی ۱۹۳۰ بر دیوارهای ایتالیا نوشته شد.
در آلمان هم دو قانون «همسان‌سازی» (Gleichschaltung) در مارس و آوریل ۱۹۳۳ ایالت‌ها و نهادهای مستقل را در ساختار حزب-دولت ادغام کرد.

اما جنتیله میان «تقدس‌بخشی به سیاست» و «سیاسی‌شدن دین» فرق می‌گذارد و پژوهشگران درباره‌ تعمیم این برچسب‌ها محتاط‌اند.

اروند آبراهامیان در «خمینی‌گرایی» (۱۹۹۳) ایدئولوژی حاکم بر ایران را گونه‌ای پوپولیسم جهان‌سومی توصیف کرد، نه صرفا بنیادگرایی دینی. حتی برخی فقه شیعه را نیز یکدست نمی‌بینند: بر این اساس می‌توان دید اجتهاد سازوکاری برای بازتفسیر است و حتی ولایت مطلقه‌ فقیه میان فقها محل اختلاف بوده، از حسینعلی منتظری تا برخی مراجع نجف.
پس این ویژگی‌ها ابزاری برای سنجش ساختار یک نظام ایدئولوژیک‌اند، نه برچسبی انحصارا برای یک دین.

آنچه این فهرست‌ها می‌سنجند، رفتار یک ساختار با پرسش است، نه نام و ظاهر آن.


#فاشیسم #تفکر_نقاد #فرقه_گرایی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

دین و دشنام
چرا توهین‌‌های دین برای جامعه عادی شده است؟

در سال‌های اخیر درباره دشنام‌هایی که به دین یا نظام اسلامی داده می‌شود سخنان زیادی گفته شده است. اما در زمینه قرن‌ها فحاشی توسط دین و یا هتک حرمت و کرامت انسانی توسط معتقدان و مومنان کمتر شنیده می‌شود. آیا فحاشی‌ و خشونت کلامی مبتنی بر ایمان دینی، عادی شده و دیگر به چشم نمی‌آید؟

▪️دشنام‌های مذهبی: خدایی که لعن می‌کند!
«نجس»، «کافر»، «ملحد»، «مفسد»، «بی‌عفت»، «ضاله»، «دشمن خدا»، «اهل جهنم» و حتی تعابیری مانند «مثل چهارپایان، بلکه گمراه‌تر» فقط واژه‌های اعتقادی نیستند؛ بسیاری از آن‌ها بار روشن تحقیر، طرد و فروکاستن انسان دارند. اما چون قرن‌ها در متن‌های دینی، منبر، فقه و زبان روحانیان تکرار شده‌اند، گوش جامعه به آن‌ها عادت کرده است.

▪️تبرائیان: بسیج فحاشی صفوی
فحاشی سیستماتیک مذهبی سابقه‌ای طولانی دارد. در ایران صفوی، دشنام و لعن مذهبی به بخشی از سیاست رسمی حکومت تبدیل شد. مثلا گروهی با عنوان «تبرائیان» وظیفه داشتند در فضای عمومی از دشمنان مذهبی شیعه تبری بجویند و آنان را لعن کنند. اعضای این گروه در بازارها، میدان‌ها، و مراسم عمومی، خلفای اول اسلام، بعضی صحابه محمد و دیگر دشمنان صفوی را لعن می‌کردند. برای این کار نیز از حکومت یا مردم پول دریافت می‌کردند. در برخی مناطق نیز مقاومت مذهبی با خشونت شدید و کشتار همراه شد. به این ترتیب، صفویان فقط یک مذهب رسمی ایجاد نکردند؛ در دوره‌هایی، نوعی فرهنگ عمومی لعن و تحقیر مذهبی را نیز نهادینه کردند.

▪️وقتی توهین، مقدس می‌شود
فحش معمولی از زبان یک انسان می‌آید. اما فحش دینی می‌تواند مدعی پشتوانه‌ای بسیار بزرگ‌تر باشد: این فقط من نیستم که تو را گمراه، ناپاک یا فاسد می‌دانم؛ خدا نیز چنین می‌داند. توهین‌های فرقه‌ای البته فراتر از زبان و واژه است: تبعیض، اجبار به پوشاندن سر یا داشتن علامت مخصوص بر لباس، و اعمال در حد خراب کردن سنگ قبر مخالفان و دگراندیشان نیز بخشی از همین فضا هستند. 

▪️از «الاغی که کتاب حمل می‌کند» تا «میمون‌های خوار»
در متون دینی نیز نمونه‌های مستقیم از تشبیه انسان‌ها به حیوان وجود دارد. در قرآن، گروهی به «چهارپایان، بلکه گمراه‌تر» تشبیه می‌شوند؛ گروهی دیگر به «الاغی که کتاب حمل می‌کند» و درباره گروهی از یهودیان نیز تعبیر «میمون‌های خوار» آمده است. در فقه شیعه، «نجاست کافر» یک بحث واقعی است. در بعضی فتاوا، غیرمسلمان غیر اهل کتاب می‌تواند نجس دانسته شود؛ یعنی حتی مو، ناخن و رطوبت بدن او نیز در حکم فقهی متفاوتی قرار می‌گیرد.

▪️«هرزه»، «فاحشه»، «بی‌عفت»
در جمهوری اسلامی، این زبان به‌ویژه علیه زنان بارها به کار رفته است. زن بی‌حجاب یا معترض فقط کسی با انتخابی متفاوت معرفی نمی‌شود؛ ممکن است «هرزه»، «فاسد»، یا «بی‌عفت» خوانده شود. در شبکه‌های اجتماعی نیز توهین‌هایی مانند «حرام‌زاده» یا «نطفه خراب» به منتقدان حکومت یا دین فراوان دیده می‌شود؛ ناسزاهایی که خود ریشه در داوری مذهبی درباره ازدواج، خانواده و مشروعیت تولد دارند.

▪️حکومت اسلامی هم همین زبان را تکرار می‌کند
در جمهوری اسلامی، این ادبیات فقط در مسجد یا رساله باقی نمانده است. حکومت برای دهه‌ها مخالفان، زنان، دگراندیشان، اقلیت‌ها معترضان و عموم مردم ایران را با زبان‌هایی مانند «مفسد»، «محارب»، «فتنه‌گر»، «بی‌عفت»، «ضدانقلاب»، «معاند» و «عامل دشمن» توصیف کرده است. وقتی این واژه‌ها از زبان قاضی، خطیب جمعه، فرمانده، رسانه حکومتی یا رهبر سیاسی بیان می‌شوند، می‌توانند مقدمه حذف اجتماعی، پرونده قضایی، زندان، شلاق و حتی اعدام باشند.

▪️فحاشی‌های دین ناشی از نگاه نازل مذهب به «انسان» است
در ایدئولوژی حاکم، کرامت انسانی اغلب نه یک حق مستقل و همگانی، بلکه چیزی مشروط به ایمان، اطاعت و قرار گرفتن در سوی «حق» است. این نگاه را حتی پس از مرگ نیز می‌توان دید. در سال‌های اخیر گزارش‌های متعددی از تخریب یا آسیب‌زدن به سنگ قبر و آرامگاه معترضان و کشته‌شدگان اعتراضات منتشر شده است. یعنی نزاع با مخالف، گاهی با مرگ او هم تمام نمی‌شود؛ حتی حافظه و نشانه قبر او نیز می‌تواند هدف قرار گیرد.

وقتی کسی دیگری را «کثیف»، «فاسد»، «گمراه»، «هرزه» یا «پست» خطاب می‌کند، معمولا آن را توهین یا خشونت کلامی می‌دانیم. اما اگر همین داوری‌ها با زبان مذهبی بیان شوند، یا یک فرقه شعارهای مرگ سر می‌دهد، جامعه ممکن است چنان به این فضا خو بگیرد که تشخیص خشونت کلامی و یا پایمال کردن کرامت انسانی برایش دشوار شود.

#توهین_به_مقدسات #اخلاق #نقد_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

مجوز، عادی‌سازی، انسانیت‌زدایی
سه گام برای خاموش‌کردن وجدان

آلبرت بندورا، روان‌شناس کانادایی-آمریکایی، در مقاله‌ای در ۱۹۹۹ سازوکارهایی را بررسی کرد که افراد با آن‌ها وجدان خود را موقتا کنار می‌گذارند.
یکی «توجیه اخلاقی» است: رفتار آسیب‌زا طوری بازتعریف می‌شود که در خدمت هدفی ارزشمند دیده شود.
دیگری «برچسب‌گذاری تلطیف‌شده» است: وقتی نام کار عوض شود، سنگینی اخلاقی‌اش هم عوض می‌شود.

هربرت کلمن و ل. کنت همیلتون در «جنایات اطاعت» (۱۹۸۹) محاکمه‌ یک درجه ‌دار نظامی را در پرونده‌ کشتار می‌لای (ویتنام، ۱۹۶۸) از دید روان‌شناسی اجتماعی بررسی کردند.
به نظر آن‌ها سه فرایند ترمز اخلاقی را از کار می‌اندازد: «مجوزدهی» (فرمان از مرجع قدرت می‌آید و مسئولیت به بالا منتقل می‌شود)، «عادی‌سازی» (کار به مراحل روزمره و رویه‌ای تقسیم می‌شود) و «انسانیت‌زدایی» (قربانیان با برچسب‌هایی نامیده می‌شوند که شان انسانی‌شان را کم می‌کند).
کلمن تاکید می‌کرد این‌ها در سطح ساختار عمل می‌کنند و صرفا به شخصیت افراد برنمی‌گردند.

هانا آرنت در «آیشمان در اورشلیم» (۱۹۶۳) به سخنرانی هاینریش هیملر در پوزنان (۱۹۴۳) پرداخت. هیملر از ماموران اس‌اس می‌خواست به جای «چه کارهای وحشتناکی با مردم کردم»، بگویند «چه صحنه‌های وحشتناکی در راه انجام وظیفه تحمل کردم». آرنت این را وارونگی آشکار می‌دید: دلسوزی به وسوسه‌ای بدل شده بود که باید در برابرش ایستاد، و کشتن به وظیفه.

نمونه‌‌ای مستند، پاولیک مورزوف است. کاتریونا کلی، مورخ بریتانیایی، در «رفیق پاولیک» (۲۰۰۵) نشان داد پسربچه‌ای ۱۳ ساله که در ۱۹۳۲ در روستایی در اورال کشته شد، در روایت رسمی شوروی به قهرمانی بدل شد که پدرش را لو داده بود. مجسمه، سرود و نام مدرسه‌ها به او اختصاص یافت. به نوشته‌ کلی، جزئیات رویداد واقعی همچنان مبهم است و آنچه ساخته شد، یک «الگوی فضیلت» بود: افشای پدر.

وقتی واژه‌ها جابه‌جا می‌شوند، پرسش «چه کسی ترازو را در دست دارد؟» مهم‌تر از «چه گفته شد؟» می‌شود.
وقتی معیار خوب و بد از دست ما خارج می‌شود، پرسش اصلی دیگر این نیست که چه گفته شد، بلکه این است که چه کسی تعیین می‌کند چه چیزی خوب یا بد است.

#اخلاق #فضیلت #رذیلت #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

شلنگ آتش دروغ
اثر حقیقت واهی چگونه کار می‌کند؟


چیزی که بارها شنیده‌ایم، چرا درست‌تر به نظر می‌رسد؟
لین هشر، دیوید گلداشتاین و توماس توپینو، پژوهشگران دانشگاه تمپل، در مقاله‌ای در ۱۹۷۷ نخستین مستندات این پدیده را منتشر کردند. آن‌ها طی سه جلسه با فاصله‌ دو هفته، از شرکت‌کنندگان خواستند درستیِ جمله‌هایی را ارزیابی کنند.
جمله‌هایی که در جلسه‌های پیشین هم دیده بودند، به‌طور میانگین درست‌تر ارزیابی شدند، چه واقعا درست بودند و چه نبودند.

لیزا فازیو و همکارانش در دانشگاه وندربیلت، در مقاله‌ی ۲۰۱۵ نشان دادند دانستن پاسخ درست هم همیشه سپر نیست. حتی وقتی شرکت‌کنندگان واقعیت را می‌دانستند، شنیدن مکرر جمله‌ی غلط، حس درستی آن را کمی بالا می‌برد.

گوردون پنی‌کوک، دیوید رند و همکارانشان در مقاله‌ی ۲۰۱۸ (دانشگاه ییل) تیترهای خبری جعلی را بررسی کردند. حتی یک بار دیدنِ قبلی، باور به آن‌ها را بالا می‌برد، آن هم وقتی برچسب «مورد اختلاف» داشتند.

باید در نظر داشت که اندازه‌ اثر در این پژوهش‌ها متوسط است. یعنی تکرار همه را قانع نمی‌کند، اما سنگینیِ ترازو را جابه‌جا می‌کند.

هانا آرنت در «خاستگاه‌های توتالیتاریسم» (۱۹۵۱) هدف نهایی را متفاوت از «قانع‌کردن» توصیف کرد. به نظر او، رعیت ایده‌آل نظام توتالیتر کسی نیست که ایدئولوژی را باور دارد، بلکه کسی است که مرز میان واقعیت و ساخته‌ ذهن برایش محو شده است.

نمونه‌اش گزارشی از موسسه‌ی رَند (۲۰۱۶) به قلم کریستوفر پل و میریام متیوز است. آن‌ها شیوه‌ تبلیغاتی روسیه را در جنگ اوکراین و سوریه «شلنگ آتش دروغ» (Firehose of Falsehood) نامیدند: حجم بالا، کانال‌های بسیار و تکرار مداوم، بدون تعهد به یکدستی روایت‌ها.
آن‌ها با تکیه بر پژوهش‌های روان‌شناسی، از جمله اثر حقیقت واهی، استدلال می‌کنند این روش حتی با روایت‌های متناقض هم می‌تواند موثر باشد.

شاید «آشنایی»، نامی باشد که ذهن به «درست بودن» می‌دهد، وقتی مجال سنجیدن ندارد.

#علوم_شناختی #شلنگ_آتش_دروغ #اثر_حقیقت_واهی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

دیواری که همه فکر می‌کردند ابدی است

۱۳ اوت ۱۹۶۱. مردم برلین صبح از خواب بیدار شدند و دیدند سیم‌خاردار و بتن، شهرشان را دو نیم کرده است. دیوار برلین ۲۸ سال ایستاد، حدود ۱۵۵ کیلومتر دور برلین غربی کشیده شد و برج‌های مراقبت و دستور شلیک به فراریان داشت. شمار قربانیان مرز را پژوهشگران بسته به تعریف، از ۱۳۰ تا بیش از ۱۴۰ نفر و برخی بیشتر برآورد می‌کنند.

برای نسلی از آلمان شرقی، این دیوار فقط بتن نبود؛ سقف دنیا بود.
بسیاری باور داشتند همیشه همین‌طور می‌ماند.
جامعه‌ای که از خبرچین‌های استازی می‌ترسید، حرف واقعی‌اش را در جمع نمی‌زد و هر کس خیال می‌کرد بقیه راضی‌اند یا دست‌کم تسلیم.

بعد در ۱۹۸۹ همه‌چیز در چند ماه جابه‌جا شد.
در تابستان، هزاران نفر از راه مجارستان که مرزش را باز کرده بود، گریختند.
از سپتامبر همان سال، دوشنبه‌ها بعد از دعا در کلیسای نیکولای لایپزیگ، جمعیت به خیابان آمد: چند هزار نفر، بعد ده‌ها هزار. در ۹ اکتبر حدود ۷۰ هزار نفر راه افتادند و نیروهای امنیتی، برخلاف انتظار، شلیک نکردند.

شعارها از «ما مردم هستیم» (Wir sind das Volk) شروع شد.

دو هفته بعد از جشن‌های رسمی چهلمین سال حکومت، رهبر حزب برکنار شد. و شب ۹ نوامبر، در پی اظهارات گیج‌کننده یک سخنگوی حزب درباره مقررات سفر، مردم به گذرگاه‌ها هجوم بردند و مرزبانان راه را باز کردند.

دیواری که ۲۸ سال ایستاده بود، عملاً در یک شب معنایش را از دست داد.

نکتهٔ شگفت‌انگیز این بود که تقریباً هیچ‌کس پیش‌بینی‌اش نکرده بود.
جامعه‌شناسی به نام تیمور کوران بعدها نوشت چنین انقلاب‌هایی «پیش‌بینی‌ناپذیرند» چون ترجیحات واقعی مردم پنهان است: هر کس فقط وقتی جرئت می‌کند حرف بزند که ببیند دیگران هم آمده‌اند. نخستین قدم‌ها، هرچند کوچک، سد ترس را برای بقیه ترک می‌دهند.

تاریخ این را نمی‌گوید که تغییر آسان است یا قطعی. می‌گوید خاموشیِ یک جامعه همیشه نشانه پذیرش نیست؛ گاهی انبوه نگفته‌هایی است که منتظر یک نشانه مشترک‌اند.

چه چیزی لازم است تا هر کس بفهمد تنها نیست؟

#دیوار_برلین


@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

⁨ ‌
محمدتقی مصباح یزدی، ۱۳۷۲

«مادام که نبرد میان حق و باطل جریان دارد، طرفداران حق ... می‌توانند پیروان باطل را اسیر و برده سازند. این بردگی به صلاح بردگان و مصلحت امت اسلامی است‌، و این موضع اسلام کاملا قابل دفاع و توجیه عقلانی است.»

روح‌الله خمینی، ۱۳۶۳
«کشتن کافر به صلاح خودش است...اگر فاسد را بگیرند و به قتل برسانند به صلاح خودش است، برای اینکه اگر زنده بماند فساد زیادتر می‌کند و عذابش بیشتر می‌شود».

مفهوم «صلاح» در اندیشه نظام ولایت فقیه چیست؟

#فقه #دین #نقد_دین #گفتگو_توانا

⁩@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

ادعا و باور، دو سوی یک معامله
چرا رهبر فرابشری به جامعه‌ پذیرنده نیاز دارد؟

آدام گالینسکی و همکارانش در مقاله‌ای در Psychological Science (۲۰۰۶) نشان دادند حتی حس قدرت موقت و آزمایشگاهی، توانایی افراد را در دیدن موقعیت از چشم دیگران کم می‌کند.

داچر کلتنر، روان‌شناس دانشگاه برکلی، در «پارادوکس قدرت» (۲۰۱۶) همین روند را توصیف می‌کند: قدرت، همان همدلی‌ای را که به کسب آن کمک کرده بود، به‌تدریج می‌فرساید.

این یافته‌ها درباره‌ی افراد عادی است و روان‌شناسان معمولا از تشخیص بیماری روانی حاکمان و رهبران از راه دور پرهیز می‌کنند.

اما ادعای برتری مطلق فقط به گوینده‌اش وابسته نیست.

ایان کرشاو، مورخ بریتانیایی، در «اسطوره‌ هیتلر» (۱۹۸۷) نشان داد تصویر رهبر فرابشری در آلمان نازی تنها محصول تبلیغات از بالا نبود. بخشی از جامعه نیز آماده بود این تصویر را بپذیرد و بازتاب دهد. ادعا و باور، هم‌زمان یکدیگر را تقویت می‌کردند.

هانا آرنت در «آیشمان در اورشلیم» (۱۹۶۳) از «نیندیشیدن» (Thoughtlessness) نوشت: ناتوانی در این‌که فرد خود را جای دیگری بگذارد و کار خود را از بیرون بسنجد. او این را درباره‌ مجریان می‌گفت، اما چارچوبی به دست می‌دهد برای فهم این‌که چرا پرسش‌نکردن، زمینه‌ ادعاهای بزرگ را آماده می‌کند.

نمونه‌ روشن آن امپراتور ژاپن است. در سنت رسمی پیش از ۱۹۴۵، امپراتور فرزند الهه‌ خورشید و «خدای زنده» (آراهیتوگامی) شمرده می‌شد. در ۱ ژانویه‌ ۱۹۴۶، هیروهیتو در فرمانی، که به «اعلامیه‌ انسانیت» شهرت یافت، تصریح کرد پیوند او با مردم بر «تصور نادرست الوهیت امپراتور» استوار نیست.
مورخان تاکید می‌کنند این فرمان در بستر اشغال متفقین صادر شد. جایگاهی که قرن‌ها قطعی می‌نمود، تنها با یک متن رسمی کنار رفت.

ادعای برتری مطلق، چه در شکل «اسطوره‌ رهبر» و چه در شکل «الوهیتِ رسمی»، همواره دو سر داشته: یک، گوینده‌ای که مدعی بود و دو، شنونده‌ای که نمی‌پرسید و باور داشت.


#باور #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

اجازه بدهید صریح شروع کنیم: اگر از «ایران آزاد» سخن می‌گوییم، باید بپذیریم که آزادی، صرفا برای همفکران ما نیست؛ آزادی یعنی پذیرش حضور رقیب.
در بسیاری از دموکراسی‌های موفق غربی، راست و چپ نه‌تنها وجود دارند، بلکه بقای یکدیگر را تضمین می‌کنند. در انگلستان حزب محافظه‌کار و حزب کارگر دهه‌هاست قدرت را دست‌به‌دست می‌کنند، بی‌آنکه مشروعیت یکدیگر را انکار کنند، زیرا هر دو به‌خوبی می‌دانند که حذف رقیب، به فروپاشی دموکراسی می‌انجامد. در آلمان نیز احزابی چون حزب راست‌گرای دموکرات‌مسیحی و حزب چپ‌گرای سوسیال‌دموکرات، حتی با همدیگر در مقاطعی ائتلاف کرده‌اند و کشور را اداره کرده‌اند؛ رقابت آن‌ها، مانع همکاری در چارچوب قانون دموکراتیک نشده است. در ایالات متحده آمریکا نیز، با وجود شکاف‌های عمیق سیاسی، یک اصل بنیادین ثابت مانده است: هیچ‌کس حق حذف دیگری را ندارد.
به تعبیر وینستون چرچیل که خود یک شخصیت عمیقا راست‌گرا بود: «هیچ‌کس ادعا نمی‌کند که دموکراسی کامل یا بی‌نقص است. در واقع، گفته شده است که دموکراسی بدترین شکل حکومت است؛ مگر در مقایسه با تمامی اشکال دیگری که گهگاه در طول تاریخ آزموده شده‌اند». او، با آن‌که خود محافظه‌کار بود، از سیستمی دفاع می‌کرد که حضور و رقابت مخالف را به رسمیت می‌شناسد.
همچنین جان استوارت میل، فیلسوف لیبرال بریتانیایی که اتفاقا منتقد اندیشه‌های چپ‌گرایانه بود، در کتاب «درباره آزادی» یادآور می‌شود: «اگر تمام بشریت به جز یک نفر هم‌عقیده باشند، خاموش‌کردن آن یک نفر، همان‌قدر نادرست است که آن یک نفر بخواهد همه را خاموش کند.» این گزاره، بنیاد اخلاقی دموکراسی را روشن می‌کند: حتی در اوج اختلاف، حق حذف دیگری وجود ندارد.
با این حال، روشن‌سازی یک نکته ضروری است. دفاع از تکثر سیاسی، به‌معنای پذیرش جریان‌های ضددموکراتیک نیست. تجربه‌هایی چون حزب کمونیست شوروی یا حزب کمونیست چین نشان داده‌اند که جریان‌های توتالیتر، چه در قالب کمونیسم و چه در اشکال دیگر، آزادی را قربانی تمرکز قدرت می‌کنند. آنچه در بحث ما موضوع دفاع است، نه هر جریان راست یا چپ، بلکه هر جریان دموکراتیک است: جریانی پایبند به انتخابات، احترام‌گذار به مالکیت و متعهد به رقابت در چارچوب قانون دموکراتیک، نه پیگیر حذف رقیب.
جمع‌بندی روشن است: دموکراسی واقعی، نه در حذف رقیب، بلکه در پذیرش رقیب شکل می‌گیرد. به بیان دیگر، آزادی آن‌جاست که فرد، حقی را برای دیگری به رسمیت بشناسد که شاید با تمام وجود با او مخالف است.
«ایران آزاد» زمانی معنا خواهد داشت که در آن، نه فقط «ما»، بلکه «دیگری» نیز حق حضور، رقابت و شنیده‌شدن داشته باشند.
مطالعه بیشتر در وبسایت
https://dialog.tavaana.org/elimination-or-acceptance/

#فرهنگ_حذف #گفتگو_توانا #آموزشکده_توانا #رواداری

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

آیین «شینتو» و فرهنگ مدرن ژاپن
چگونه یک دین «بدون کتاب»، روحیه ژاپنی را شکل داده است؟
ورق بزنید


رفتار بازیکنان و هواداران تیم ملی ژاپن سال‌هاست که توجه و ستایش مردم جهان را به خود جلب کرده است. هواداران ژاپنی، فارغ از نتیجه مسابقه، پس از پایان بازی روی سکوها می‌مانند و زباله‌های سکوهای خود را جمع می‌کنند. بازیکنان نیز رختکن را تمیز و مرتب تحویل می‌دهند و با نوشتن جمله‌ای کوتاه به زبان کشور میزبان، از آن سپاسگزاری می‌کنند.

نظم، پاکیزگی، احترام به فضای عمومی، وجدان کاری و مسئولیت‌پذیری، از ویژگی‌هایی است که سال‌هاست نام ژاپن را با خود همراه کرده است. ژاپن پیش از جنگ دوم جهانی به سرعت به کشوری صنعتی و علمی تبدیل شده بود و پس از شکست نیز دوباره با سرعتی حیرت‌انگیز خود را بازسازی کرد. انقلابیون ایرانی گاه می‌گفتند می‌خواهند از ایران یک «ژاپن اسلامی» بسازند.

بدون شک فرهنگ، روحیه و اخلاقیات مردم ژاپن در سرنوشت آنان نقش داشته است. این فرهنگ از کجا آمده است؟ پاسخ ساده نیست. آموزش، خانواده، قوانین، توسعه اقتصادی و نهادهای مدرن همگی نقش مهمی داشته‌اند. بسیاری از پژوهشگران فرهنگ ژاپن معتقدند این ویژگی‌ها بر بستری تاریخی شکل گرفته‌اند که آیین شینتو، دین بومی ژاپن، بخشی از آن است.

شینتو، برخلاف ادیان ابراهیمی، نه پیامبر بنیان‌گذار دارد، نه کتاب مقدس محوری و نه ادعای حقیقت انحصاری. هسته باورهای آن بیش از آنکه ایمان به یک روایت یا داستان تاریخی باشد، مجموعه‌ای از آیین‌ها، پاسداشت «کامی»‌ها (روح‌های‌ ارزشمند)، پاکیزگی، احترام به یاد نیاکان و هماهنگی با جهان پیرامون است. بسیاری از ژاپنی‌ها حتی اگر خود را مذهبی ندانند، همچنان در سنت‌های شینتویی زندگی می‌کنند.

در این آیین، پاکیزگی، احترام به مکان، هماهنگی با طبیعت و آلوده نکردن فضای مشترک، ارزش‌هایی مهم به شمار می‌روند؛ ارزش‌هایی که به‌تدریج از معبد فراتر رفتند و به مدرسه، خیابان، محل کار و حتی ورزشگاه راه یافتند.

به نظر می‌رسد سال‌هاست بسیاری از دینداران، ادیان غیرابراهیمی را با نگاهی «از بالا به پایین» می‌نگرند؛ گویی اخلاق، فضیلت و تمدن تنها در انحصار ادیان ابراهیمی (که خود را ادیان بزرگ یا «اولوالعزم» یا «صاحب کتاب» می‌نامند) است. اما اگر شینتو، بدون پیامبر یا کتاب، توانسته باشد در کنار عوامل فرهنگی دیگر در شکل‌گیری فرهنگی مسئولیت‌پذیر، منظم و پاکیزه ژاپن سهمی داشته باشد، چرا باید فکر کنیم دین ما بهترین دین جهان است؟

ژاپن نیز، مانند هر کشور دیگری، از اشتباهات و شکست‌های تاریخی مصون نبوده است. با این حال، یکی از ویژگی‌های برجسته فرهنگ امروز این کشور، پذیرش مسئولیت، تلاش برای اصلاح، و ترجیح سازندگی بر ماندن در گذشته است؛ رویکردی که نقش مهمی در توسعه و پیشرفت ژاپن ایفا کرده است.

شاید ارزش یک سنت دینی را نتوان با شمار پیامبران، کتاب‌های مقدس یا ادعاهای سنگین آن سنجید. شاید پرسش مهم‌تر این باشد که آن سنت، چه نوع انسانی و چه نوع جامعه‌ای می‌سازد؟ چه ثمر و میوه‌ای دارد؟ اگر دینی انسان‌هایی مسئول‌تر، فروتن‌تر، قانون‌مدارتر و محترم‌تر نسبت به حقوق دیگران پرورش دهد، آیا این دستاورد، خود یکی از معیارهای مهم برای ارزیابی آن دین نیست؟

#شینتو #دین #آیین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

خدا در برابر ژامبون
رابطه میان دین و خوراکی‌ها چیست؟

ادیان سابقه‌ای طولانی در تعیین این دارند که انسان چه چیزی بخورد یا نخورد و در چه روزهایی از خوردن بعضی خوراکی‌ها خودداری کند. از ادیان بسیار قدیمی جوامع آفریقایی که هزاران سال پیشینه دارند گرفته تا هندوئیسم، یهودیت و اسلام برای خوردن یا نخوردن بعضی چیزها دستورها و «تابوهایی» دارند. دخالت در غذا چه فایده‌ای برای ادیان دارد؟ چرا دین باید درباره محتویات بشقاب انسان حکم صادر کند؟

آیا مساله بیماری بوده است؟
ممنوعیت غذاها توسط ادیان را نمی‌توان با ربط آنان به بیماری و سلامت توضیح داد. مثلا یکی از توضیح‌های رایج درباره ممنوعیت گوشت خوک در یهودیت و اسلام این است که این گوشت بیماری‌زا است و دین برای محافظت از آنان آن را حرام کرد. البته گوشت خوک (به ویژه اگر به خوبی پخته نشود) می‌تواند ناقل بعضی انگل‌ها باشد، اما گوشت گاو، گوسفند، مرغ، ماهی و دیگر خوراکی‌ها نیز می‌توانند عامل انتقال بیماری باشند - به ویژه اگر نپخته باشند. خطر بسیاری از این بیماری‌ها نیز به شیوه نگهداری و پخت غذا وابسته است، نه به نوع حیوان.

آیا مساله اقتصاد و محیط زیست بوده است؟
بعضی پژوهشگران مانند ماروین هریس، پیشنهاد کرده‌اند که پرورش خوک در محیط خشک خاورمیانه از نظر اقتصادی به‌اندازه گوسفند و بز مناسب نبوده است و به همین دلیل ممنوع شده است. اما مشخص نیست چرا این ممنوعیت برای همه مسلمانان الزامی فرض شده است؟ شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهند که پرورش و مصرف خوک در بخش‌هایی از خاورمیانه باستان وجود داشته و الگوی مصرف آن نیز با محیط، اقتصاد و هویت اجتماعی تغییر می‌کرده است.
 
پاک و ناپاک کردن جهان: مسئله این است؟
قوانین غذایی شرعی و دینی بیش از آن‌که درباره پزشکی باشند، احتمالا درباره طبقه‌بندی مردم جهان به پاک و ناپاک، مجاز و غیرمجاز هستند: گروه خودی یعنی هم‌مذهبی‌های ما افراد «پاک» و «حلال‌خوار» هستند، اما دیگران ناپاک و «حرام‌خوار». آن‌ها که به دین ما ایمان نیاوردند سر از تمیزی و کثیفی در نمی‌آورند! 

ما می‌دانیم و شماها همگی نادان هستید! 
قواعد غذایی یک کارکرد دیگر هم می‌توانند داشته باشند: ایجاد احساس دسترسی به دانش ویژه و فرا انسانی در میان مومنان. وقتی یک دین نه فقط درباره خدا و جهان پس از مرگ، بلکه درباره نوع گوشت، شیوه ذبح، زمان غذا خوردن و ترکیب خوراکی‌ها نیز حکم دارد، برای پیروان می‌تواند این احساس ایجاد شود که با نظامی روبه‌رو است که برای کوچک‌ترین جزییات زندگی نیز پاسخ‌هایی متمایز دارد - چیزی که برای یک باورمند غرورانگیز است.

آیا دین به قوانین بی‌منطق نیاز دارد؟
به نظر می‌رسد بعضی قواعد بی‌پایه و اساس دقیقا به این دلیل وجود دارند که پیروی از آن‌ها افراد وفادار به دین یا فرقه را از کسانی که به دنبال توضیح و توجیه می‌گردند متمایز می‌کند. اگر فردی برای عضویت در یک گروه مجبور باشد بعضی غذاها را کنار بگذارد، همیشه برچسب مواد غذایی را بررسی کند یا در جمع دیگران از خوردن چیزی خودداری کند، عملا دارد عضویت خود را دوباره و دوباره تایید می‌کند. پژوهش‌هایی درباره «نشانه‌های پرهزینه» در دین پیشنهاد می‌کنند که مناسک و ممنوعیت‌های پرهزینه می‌توانند تعهد فرد به گروه را آشکار کنند و انسجام درون‌گروهی را تقویت کنند.

در واقع، گاهی هرچه دلیل یک حکم کمتر روشن باشد، اطاعت از آن بهتر می‌تواند وفاداری را نشان دهد. کسی که فقط زمانی اطاعت می‌کند که دلیل را می‌فهمد، هنوز عقل خودش را داور نهایی قرار داده است. اما کسی که می‌گوید «نمی‌دانم چرا، ولی چون خدا گفته انجام می‌دهم»، نوع دیگری از تعهد را نشان می‌دهد. اگر کسی بدون دلیل از یک ایدئولوژی پیروی کند،  احتمالا با هیچ دلیلی نمی‌توان او را از پیروی از آن بازداشت. 

#نقد_دین #باور #خدا #حرام #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

نوری همدانی: تمام بدن کسی که به رسالت محمد شک داشته باشد نجس است؛ بچه کافر هم نجس است!

شما هم نجس هستید؟!
ورق بزنید

ناپاک و نجس خواندن دیگران یکی از ابزارهای اصلی مذهبی برای ایجاد نفرت میان مردم و تشدید شکاف اجتماعی میان مردم عادی و مومنان است. آیت‌الله نوری همدانی برای مثال مجتهدی است که احکامی در زمینه نجاست دیگران بیان کرده است. بررسی دیدگاه او می‌تواند بخشی از نگاه نفرت‌پراکنانه مبتنی بر ایمان دینی را آشکار سازد.

نجس از دید نوری همدانی چه کسی است؟
بر اساس سایت رسمی نوری همدانی کافر کسی است که خدا را قبول ندارد، یا برایش شریک قرار می‌دهد یا محمد را به پیامبری قبول ندارد (به جز «اهل کتاب») و یا حتی در پیامبری او تردید داشته باشد. از دید نوری همدانی «تمام بدن کافر غیر اهل کتاب حتی مو و ناخن و رطوبتهای او نجس است.». او توضیح نمی‌دهد چگونه ممکن است یک امر فکری و اعتقادی مانند دین، به پاکی یا ناپاکی جسمی یک انسان منجر شود. همچینین از دید او «اگر مسلمانی به یکی از دوازده امام دشنام دهد، یا با آنان دشمنی داشته باشد، نجس است.»

تعریف مبهم و دلبخواهی از «انسان نجس»؟
او از این نیز فراتر می‌رود و به شکلی مبهم، اضافه می‌کند « کسی که ... چیزی را که مسلمانان جزء دین اسلام می‌دانند منکر شود، ... و انکار آن چیزبرگردد به انکار خدا، یا توحید، یا نبوت، نجس می‌باشد». به این ترتیب حتی اگر کسی به خدا و محمد اعتقاد داشته باشد اما به اعتقادات عمومی مسلمانان باوری نداشه باشد، ممکن است کافر و در نتیجه نجس باشد. این نوع ابهام‌ها در فتاوی معمولا دست ملایان را برای ارائه تفسیرهای سودآور در آینده باز می‌گذارد.

انسان‌زدایی و لجن‌پراکنی: جایگاه نازل انسان در مذهب
نوری همدانی حتی معتقد است که اگر یک کودک هم می‌تواند نجس باشد. او می‌گوید: « اگر پدر و مادر و جد و جدۀ بچه نابالغ کافر غیر اهل کتاب باشند، آن بچه هم نجس است، و اگر یکی از اینها مسلمان باشد بچه پاک است.» مشخص نیست بر چه اساسی کودکی که نقشی در انتخاب پدر و مادر خود نداشته و حتی احتمالا دینی نیز برای خود برنگزیده است، می‌تواند کافر و بدتر از آن، ناپاک و نجس باشد؟

«نجس» یعنی کثیف؟
«نجس» در فقه فقط به معنای ساده «کثیف» یا «غیربهداشتی» نیست. بر اساس شرع ناپاکی معمولی را می‌توان با آب شست و از بین برد. اما وقتی یک فقیه انسانی را «نجس» می‌داند، درباره نوعی ناپاکی شرعی سخن می‌گوید که به انسانیت شخص نسبت داده می‌شود. به همین دلیل نوری همدانی فقط نمی‌گوید لباس یا دست یک فرد ممکن است آلوده باشد؛ او درباره نوعی ناپاکی بسیار عمیق‌تر صحبت می‌کند: روشی برای جدا کردن مردم از هم و هراس افکنی میان کسانی که به چنین دیدگاه‌هایی باور دارند.

#نجس #فرقه_گرایی #نقد_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

وقتی پاسخ نهایی از پیش معلوم است، پرسیدن چه جایگاهی دارد؟

آیزایا برلین در «دو مفهوم آزادی» (۱۹۵۸) از باوری کهن نوشت که آن را «تک‌انگاری» (Monism) نامید: برای همه‌ پرسش‌های بزرگ انسان فقط یک پاسخ درست وجود دارد. او نشان داد هر جا گروهی خود را دارنده‌ آن پاسخ دانسته، اجبار دیگران کم‌کم نه ستم، که هدایت به سوی خیر تعبیر شده است.

جان استوارت میل در «رساله‌ای درباره‌ آزادی» (۱۸۵۹) همین را از زاویه‌ معرفتی گفته بود: خاموش‌کردن یک عقیده، فرض خطاناپذیری خاموش‌کننده است. به نظر او حتی حقیقتی که هرگز به چالش کشیده نشود، به جزمی بی‌جان بدل می‌شود.

میلتون روکیچ، روان‌شناس اجتماعی، در «ذهن باز و ذهن بسته» (۱۹۶۰) نشان داد در نظام‌های باور بسته، سخن مخالف بیشتر به‌عنوان تهدید دریافت می‌شود تا اطلاعات، و ارزش یک گزاره اغلب با اقتدار گوینده‌اش سنجیده می‌شود، نه با محتوایش.

در بافتار جمهوری اسلامی، این مرزبندی در متن حقوقی هم دیده می‌شود. اصل ۲۴ قانون اساسی آزادی نشریات را در صورتی می‌پذیرد که به «مبانی اسلام» یا حقوق عمومی لطمه نزند، و اصل ۲۶ فعالیت احزاب را مشروط به نقض نکردن «مبانی جمهوری اسلامی» کرده است.
در سوی دیگر، ایران در ۱۳۵۴ به میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی پیوسته است. کمیته‌ حقوق بشر سازمان ملل در «تفسیر عمومی شماره‌ی ۳۴» (۲۰۱۱) تصریح کرده که محدودیت بر بیان باید ضروری و متناسب باشد، و ممنوعیت‌هایی که صرفا به بی‌احترامی به یک دین یا نظام باور تعلق می‌گیرند با میثاق سازگار نیستند.

نمونه‌ تاریخی آن «انقلاب فرهنگی» ۱۳۵۹ است. به روایت یرواند آبراهامیان در «تاریخ ایران مدرن» (۲۰۰۸)، دانشگاه‌ها بسته شدند و چند سال بعد، پس از پاک‌سازی شماری از استادان و بازنگری در برنامه‌ی درسی، بازگشایی شدند. در این روایت، تعیین «حدود حقیقت» بر نهاد دانش مقدم بود.

این رشته‌ استدلال از فلسفه تا حقوق، به یک پرسش می‌رسد: وقتی پاسخ از پیش معلوم است، آیا پرسش هنوز راهی دارد؟

#آزادی_بیان #آزاداندیشی #پرسشگری #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

بازداشت خشونت‌آمیز بهفر خانجانی، شهروند بهائی بیمار در سمنان و ضرب‌وشتم شدید دختر وی در جریان یورش به منزل

بهفر خانجانی، شهروند بهائی ساکن سمنان که از بیماری‌های متعدد و حاد جسمی رنج می‌برد، با ضرب‌وشتم شدید توسط مأموران اداره اطلاعات بازداشت شد؛ همزمان، یورش مأموران نقاب‌دار به منزل وی به ضرب‌وشتم، دستبند زدن و وخامت حال دختر او منجر شد که انتقالش به بیمارستان را در پی داشت.

بر اساس اطلاعات دریافتی، صبح روز یکشنبه ۲۴ آبان‌ماه ۱۴۰۵، حوالی ساعت ۹ صبح، مأموران اداره اطلاعات در یکی از خیابان‌های سمنان خودروی بهفر خانجانی را متوقف کرده و ضمن ضرب‌وشتم و وارد کردن ضرباتی به سر وی، دستان او را از پشت دستبند زدند. این رفتار خشونت‌آمیز در حالی رخ داد که آقای خانجانی به دلیل بیماری گسترده پسوریازیس و درگیری شدید مفاصل، تحت فشار جسمانی طاقت‌فرسایی قرار داشته است.

بر پایه این گزارش، مأموران کلید منزل را به زور از آقای خانجانی گرفته و پیش از انتقال او، با همراهی چهار مأمور مرد و یک مأمور زن با چهره‌های پوشیده وارد خانه شدند. دختر آقای خانجانی که در آن لحظه در خانه تنها بود، پس از اعتراض به حضور غیرمنتظره مأموران، هدف ضرب‌وشتم قرار گرفت و چهار مأمور با پیچاندن دستانش از پشت، به او دستبند زدند. شدت ضرب‌وشتم و شوک عصبی واردشده به دختر این خانواده به حدی بود که مأموران ناچار به تماس با اورژانس شدند و خانواده نیز همان شب او را به بیمارستان منتقل کردند.

پس از مدتی، آقای خانجانی را با دستبند به داخل منزل آوردند و در مجموع ۱۵ مأمور به مدت شش ساعت (تا ساعت ۳ بعدازظهر) علاوه بر منزل مسکونی، طبقه خالی از سکنه ساختمان، انباری‌ها و خودروی وی را بدون اجازه دادن به خانواده برای مطالعه کامل حکم قضایی، مورد تفتیش قرار دادند. در جریان این بازرسی، تمامی کتب و تصاویر مرتبط با آیین بهائی، اسناد و مدارک، لپ‌تاپ‌های اعضای خانواده و تلفن‌های همراه آقای خانجانی و همسرش ضبط شد.

این سومین بار است که منزل بهفر خانجانی مورد یورش مأموران امنیتی قرار می‌گیرد؛ وی پیش‌تر نیز بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴ به مدت چهار سال در زندان سمنان محبوس بود. تداوم بازداشت این شهروند بهائی نگرانی‌های شدید خانواده را درباره جان او برانگیخته است؛ چرا که او علاوه بر پسوریازیس شدید و مشکلات مفصلی، دارای یک توده در حال رشد در کبد است که نیاز فوری به درمان تخصصی دارد و همچنین از آریتمی قلبی، سنگ کلیه، تنگی مجرای حالب و بیماری‌های گوارشی رنج می‌برد.

#داستان_ما_یکیست #بهاییان_ایران #بهفر_خانجانی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

آیا «می‌پذیرم» یعنی «درست می‌دانم»؟
سوءتفاهمی که کمتر به آن فکر می‌کنیم

رینر فورست، فیلسوف سیاسی آلمانی، در «رواداری در تعارض» (۲۰۰۳) رواداری را این سه مولفه دانست: «اعتراض» باور داریم چیزی نادرست است، «پذیرش» دلایلی داریم که چرا نباید آن را سرکوب کنیم و «طرد» مرزی که پذیرش پس از آن پایان می‌یابد. در این تحلیل، پذیرش با مخالفت هم‌زمان است. کسی که چیزی را تایید می‌کند دیگر «روادار» نیست، «موافق» است.

جان کابات‌زین، پزشک و بنیان‌گذار برنامه‌ کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی در دانشکده‌ پزشکی ماساچوست، در «Full Catastrophe Living» (۱۹۹۰) نوشت پذیرش به معنای انفعال، تسلیم یا دوست‌داشتن شرایط نیست.
به نظر او، دیدن آنچه هست، پیش‌شرط کنش آگاهانه است.

در زندگی روزمره هم نمونه‌اش کم نیست. اگر بپذیریم همکارمان نظری متفاوت دارد، یعنی آن نظر را درست نمی‌دانیم؛ فقط می‌پذیریم چنین نظری وجود دارد و او صاحبش است. اگر بپذیریم باران می‌بارد، یعنی از خیس‌شدن خوشحالیم؟ نه؛ فقط چتر برمی‌داریم.
پذیرفتن به پرسش «چه چیزی هست؟» پاسخ می‌دهد و تایید به پرسش «آیا خوب است؟». وقتی این دو پرسش با هم قاطی شوند، هر دیدنی شبیه موافقت می‌شود و ناچار یا باید چشم ببندیم یا خشمگین شویم.

در فضای عمومی دوقطبی، هر پذیرفتنی به‌سادگی «تایید» یا «همدستی» خوانده می‌شود. اما این تمایز نشان می‌دهد می‌توان چیزی را دید، وجودش را به رسمیت شناخت و هم‌زمان با آن مخالف ماند.

اگر هر پذیرفتنی تایید بود، چه کسی جرئت می‌کرد واقعیتی را ببیند؟

#پذیرش #رواداری #تایید #طرد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

دنیا را عادلانه می‌خواهیم، حتی به قیمت ناعادلانه نگریستن بر دیگری

ملوین لرنر، روان‌شناس اجتماعی کانادایی-آمریکایی، در «باور به جهان عادل: یک توهم بنیادین» (۱۹۸۰) استدلال کرد برنامه‌ریزی و تلاش روزمره به این باور نیاز دارد که هر کس سزاوار آنچه است که بر او می‌رود.

این باور چنان پایه‌ای است که وقتی رنج بی‌گناه را می‌بینیم، به جای راهی برای رها کردن آن، ناخودآگاه دنبال راهی می‌گردیم تا رنج را «سزاوار» جلوه دهیم.

نمونه‌ کلاسیک پژوهش لرنر و کارولین سیمونز (۱۹۶۶) است.
شرکت‌کنندگان از طریق ویدیو زنی را در حال دریافت شوک الکتریکی در یک آزمون حافظه می‌دیدند. وقتی راهی برای کمک نداشتند و می‌دانستند رنج او ادامه می‌یابد، او را کم‌ارزش‌تر و کم‌جذبه‌تر ارزیابی می‌کردند. وقتی می‌توانستند دست‌کم برای پاداش به او رای بدهند، این کم‌ارزش‌سازی کمتر دیده شد.

رونی یانوف‌بولمن، روان‌شناس دانشگاه ماساچوست، در «مفروضات شکسته» (۱۹۹۲) از زاویه‌ی خود قربانی نگاه کرد. او نشان داد رویدادهای تروماتیک مفروضاتی مانند «دنیا خیرخواه است» را درهم می‌شکنند.
در پژوهش‌های پیشین او (۱۹۷۹) هم برخی بازماندگان خود را به «رفتاری» مقصر می‌دانستند؛ شاید چون پذیرش تصادفی‌بودن رخداد، جهان را بیش از حد ناامن نشان می‌دهد.

جان جاست و ماه‌زارین بنجی در نظریه‌ توجیه نظام» (۱۹۹۴) این منطق را به سطح جامعه بردند. به نظر آن‌ها، گرایشی به دیدن ترتیبات اجتماعی موجود به‌مثابه عادلانه وجود دارد که حتی در میان کسانی دیده می‌شود که از آن ترتیبات زیان می‌بینند، و می‌تواند به توجیه نابرابری و کلیشه درباره‌ گروه‌های ضعیف‌تر بینجامد.

با این حال، تصویر یک‌سویه نیست.
مرور هافر و بگ (۲۰۰۵) در Psychological Bulletin نشان می‌دهد این باور همیشه به سرزنش قربانی نمی‌انجامد. یعنی همان باور که ممکن است شرایط قربانی را عادلانه ببیند، می‌تواند مایه‌ تاب‌آوری او هم باشد.

شاید پرسش این باشد: اگر دنیا همیشه عادلانه و سزاوار مساوات نباشد، اما ما همچنان به باور سزاواری و عدالت نیاز داشته باشیم، آن نیاز با چه هزینه‌ای برآورده می‌شود و آن هزینه را چه کسی می‌پردازد؟


#رواداری #علوم_شناختی #عدالت #انسانگرایی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

آنچه از پرسش معاف شود…
مصونیت از نقد، نشانه‌ استحکام یا چیزی دیگر؟

ایمانوئل کانت در پیشگفتار «نقد عقل محض» (۱۷۸۱) نوشت روزگار ما روزگار نقد است و همه‌چیز باید در برابر آن بایستد. به گفته‌ او، دین به پشتوانه‌ قداست و دولت به پشتوانه‌ شکوه معمولا می‌خواهند از نقد معاف بمانند، اما همین معافیت‌خواهی سوءظن برمی‌انگیزد. احترام راستین از آنِ چیزی است که آزمون آزاد و آشکار را تاب آورده باشد.

جان استوارت میل در «رساله‌ای درباره‌ آزادی» (۱۸۵۹) نکته‌ای افزود که حتی باور درست را هم در بر می‌گیرد: باوری که هرگز به چالش کشیده نشود، حتی اگر درست باشد، در ذهن صاحبش به «جزمی مرده» بدل می‌شود. او دیگر دلایل باورش را نمی‌داند و فقط نتیجه را تکرار می‌کند.

کارل پوپر در «منطق اکتشاف علمی» (۱۹۳۴) از «ترفندهای قراردادگرایانه» نوشت، یعنی شیوه‌هایی که با بازتعریف واژه‌ها یا افزودن استثنا، نظریه را از ابطال مصون می‌کنند. به نظر او مصونیت از آزمون نشانه‌ استحکام نیست، بلکه به این معنی است که نظریه دیگر درباره‌ جهان چیزی نمی‌گوید.

دیدگاه مقابل هم جدی است. امیل دورکیم در «صورت‌های بنیانی حیات دینی» (۱۹۱۲) «مقدس» را چیزی دانست که جامعه آن را جدا می‌کند و پیرامونش مرز می‌کشد، و استدلال کرد همین مرزها به همبستگی اجتماعی کمک می‌کنند. بر این اساس، پرسش از «مقدس» برای جامعه هزینه دارد و بحث بر سر این است که این هزینه را چه کسی و چگونه بپردازد.

نمونه‌ تاریخی آن باروخ اسپینوزا، فیلسوف هلندی، است. جامعه‌ یهودیان آمستردام در ۱۶۵۶ او را تکفیر کرد. او در «رساله‌ الهیاتی-سیاسی» (۱۶۷۰) پیشنهاد کرد کتاب مقدس را همانند هر متن دیگر، با بررسی زبان، تاریخ و شرایط نگارشش بخوانند.
کتاب بی‌نام منتشر شد و در ۱۶۷۴ مقام‌های هلندی آن را ممنوع کردند. جاناتان اسرائیل، مورخ، در «روشنگری رادیکال» (۲۰۰۱) نشان می‌دهد این رساله در دهه‌های بعد به شکل پنهانی در اروپا خوانده و بحث می‌شد و در شکل‌گیری پژوهش‌های تاریخی-انتقادی درباره‌ متون دینی جایگاه داشت.

اگر پرسش از چیزی ممنوع شود، آن چیز از سنجیده‌شدن در امان می‌ماند یا از فهمیده‌شدن؟

#نقد_دین #باور #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

بر مبنای پژوهش‌های «موریتس میرلو» در کتاب «تجاوز به ذهن»، زبان در جمهوری اسلامی ابزاری برای اعمال قدرت و مهندسی ادراک عمومی بوده است.

حاکمیت از ابتدا با تولید واژگان خاص، جهان معنا را قالب‌گیری کرده تا هر امر سیاسی در چهارچوبی مشخص فهم شود. این سلطه زبانی چهار کارکرد محوری دارد:
۱. قطبی‌سازی: واژگانی چون «خودی/غیرخودی» و «انقلابی/ضدانقلاب» جامعه را به دو قطب متقابل تبدیل کرده و هر انتقادی را به جبهه مخالف می‌راند تا امکان گفت‌وگو از بین برود.
۲. قدسی‌سازی: اصطلاحاتی مانند «ولایت‌فقیه» و «ارزش‌های اسلامی» در سطحی قدسی قرار گرفته‌اند تا نقد قدرت غیرقابل‌مسئولیت شود و پرسش‌گری به خطای اخلاقی تبدیل گردد.
۳. بحران‌سازی: واژگانی چون «نفوذ»، «فتنه» و «جنگ نرم» حس دائمی خطر ایجاد می‌کنند تا کنترل و سرکوب توجیه‌پذیر بماند.
۴. برچسب‌گذاری: اصطلاحاتی مثل «اغتشاشگر» و «مزدور» راه میان‌بری برای حذف نمادین مخالفان پیش از شنیده شدن سخنانشان است.

با این حال، این سلطه زبانی یک‌سویه نمانده است. در دهه اخیر، شبکه‌های اجتماعی این امکان را فراهم کرده‌اند که شهروندان با طنز و کنایه، واژگان رسمی را از شکوه ساختگی تهی کنند. امروز با افزایش آگاهی عمومی، سلطه‌ای که بر پایه واژه‌ها بنا شده، به تدریج توان تأثیرگذاری خود را از دست می‌دهد.

#زبان_سلطه #استبداد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

پوستر جنگ‌طلبانه بودجه دارد و یک دستشویی استاندارد نه؟
جنگ‌طلبیِ مذهبی و «سندرم عقل مقاوم به فهم»
ورق بزنید

مدرسه‌های فرسوده و نیازمند به مقاوم‌سازی یا بازسازی در ایران کم نیستند. بعضی مدرسه‌ها امکانات حداقلی نیز ندارند، و در بعضی مناطق کمبود کلاس درس وجود دارد. وسایل غیراستاندارد گرمایشی کودکان را تهدید می‌کند.

اما برای تبلیغات فرقه‌ای و حکومتی بودجه و برنامه‌ریزی هست! ظاهرا نظام مصمم است که کودکان، به جای آن که همراه با بازی و شادی آموزش‌های مهم زندگی را دریافت کنند، درس دشمنی و کینه‌توزی را بیاموزند، و به چیزی شبیه رهبران نظام تبدیل شوند.

یکی از ویژگی‌های شناخته‌شدهٔ فرقه‌ها علاقه آن‌ها «شست‌وشوی فکری» است. در این فرآیند، اعضای فرقه، از سن بسیار پایین، به‌گونه‌ای آموزش می‌بینند که تنها یک روایت از جهان را بپذیرند و هر دیدگاه متفاوتی را «دشمن» تلقی کنند. از دید آن‌ها هیچ‌کس غیر از رهبر فرقه، توان فهم جهان را ندارد، و این فقط او است که می‌تواند حقیقت را درک و بازگو کند. در چنین فضایی، پرسشگری، و تفکر مستقل و آزاد به‌تدریج از بین می‌رود. فرد یاد می‌گیرد که به جای فکر کردن، صرفاً از رهبر یا ایدئولوژی پیروی کند، حتی اگر دستورهای او با عقل و وجدان درونی خودش در تضاد است.

فرقهٔ ولایت فقیه دهه‌هاست که از طریق مدارس، رسانه‌ها و نهادهای تبلیغاتی چنین الگویی را دنبال کرده است. آن چه این فرقه تلاش کرده به ذهن پیروانش القا کند، یک ایدئولوژی خصمانه، سلطه‌طلب و ستیزه‌خو است. نتیجهٔ این روند شکل‌گیری نوعی ذهنیت بسته است که در آن بسیاری از افراد حتی در برابر واقعیت‌های آشکار نظامی نیز مقاومت نشان می‌دهند و تصور می‌کنند ولو به قیمت نابودی کامل ایران باید به راه خود ادامه دهند، راهی به نابودی که محور آن شعار «مرگ بر» است.

این وضعیت ذهنی را می‌توان با اصطلاح «سندرم عقل مقاوم به فهم» توصیف کرد؛ حالتی که در آن فرد به دلیل آموزش‌های ایدئولوژیک قادر به پذیرش و درک اطلاعات جدید نیست. پیروان فرقه، نتایج فاجعه‌بار اعمال و گفتار رهبر و سرکرده فرقه با می‌بینند، اما در درک واقعیت و پذیرش خطاهای هولناک او عاجزند. در چنین شرایطی، گفت‌وگو دشوار می‌شود و جامعه به دو قطب متضاد تقسیم می‌شود. این وضعیت نتیجه مستقیم تربیت سختگیرانه ای است که به جای پرورش فکری، بر شستشوی مغزی با روایتی جعلی و دروغین از جهان تاکید دارد.

#فرقه_گرایی #عقل_گرایی #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

جاستین بارت
پژوهشگری که خودش مومن است، اما دلیل باور را در مغز می‌جوید

تصور کنید روان‌شناسی که هر روز درباره‌ ریشه‌های شناختی باور به خدا پژوهش می‌کند، خودش یک مومن مسیحی باشد. جاستین بارت دقیقا چنین جایگاهی دارد: یکی از چهره‌های اصلی علوم شناختی دین که یافته‌هایش در بحث‌های خداناباوران هم مرتب نقل می‌شود.

🔹 بارت کیست؟
جاستین ال. بارت روان‌شناس شناختی و رشدی آمریکایی است. دکترایش را در روان‌شناسی رشد از دانشگاه کورنل گرفت، سال‌ها در دانشگاه آکسفورد در حوزه انسان‌شناسی شناختی و تکاملی پژوهش کرد، و بعدها در موسسه‌ الهیات فولر در کالیفرنیا به تدریس روان‌شناسی پرداخت.

🔹 سهم او در علوم شناختی دین
بارت اصطلاح HADD، «سامانه‌ فرابرانگیخته‌ تشخیص عامل»، را در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۰ مطرح کرد. ایده این بود که مغز ما به نشانه‌های مبهم، مثل صدایی در تاریکی، زود و بیش از حد لازم نیت و عامل نسبت می‌دهد. این اصطلاح از پایه‌های اصلی توضیح شناختی باور به موجودات فراطبیعی شد.

🔹 آزمایش مشهور درباره‌ «خدای روی کاغذ»
در پژوهشی با فرانک کیل (۱۹۹۶)، شرکت‌کنندگان در پرسشنامه خدا را همه‌جاحاضر و بی‌محدودیت توصیف کردند. اما وقتی از آن‌ها خواسته شد داستانی درباره‌ خدا را بازگو کنند، خدا را مثل موجودی می‌دیدند که ابتدا یک کار را تمام می‌کند و بعد سراغ کار بعدی می‌رود. این یافته مبنای مفهوم «درستی الهیاتی» شد: شکاف میان آنچه می‌گوییم باور داریم و آنچه ذهن در لحظه‌ واقعی پردازش می‌کند.

🔹 کتاب‌های مهم
Why Would Anyone Believe in God?
(۲۰۰۴) مقدمه‌ای خوانا بر این رشته است.
کتاب دیگر او
Born Believers
(۲۰۱۲) استدلال می‌کند کودکان از همان ابتدا آمادگی شناختی برای باور به موجودات فراطبیعی دارند.

🔹 دیدگاه خاص او
بارت معتقد است توضیح شناختی چرایی باور، به‌خودی‌خود نه درستی دین را اثبات می‌کند و نه نادرستی‌اش را. به باور او، اگر خدایی وجود داشته باشد، می‌توانسته ذهن انسان را طوری شکل داده باشد که باور به او طبیعی باشد.

📌 نکته‌ پایانی:
پژوهش بارت یادآور می‌شود که پرسش «چرا باور داریم؟» و پرسش «آیا باورمان درست است؟» دو پرسش جداگانه‌اند؛ تمایزی که در بحث‌های عمومی درباره‌ دین کمتر رعایت می‌شود.

#باور #ایمان #علوم_شناختی_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

چرا «منجی» همیشه آشناست؟
کهن‌الگوها و ناخودآگاه جمعی

کارل گوستاو یونگ، روان‌پزشک سوئیسی، استدلال کرد زیر لایه‌ تجربه‌ شخصی، لایه‌ای مشترک میان انسان‌ها وجود دارد: «ناخودآگاه جمعی». این لایه از کهن‌الگوهایی مثل مادر، قهرمان، سایه و پدر ساخته شده که در اسطوره‌ها و آیین‌های فرهنگ‌های دور از هم تکرار می‌شوند.

زیگموند فروید در «روان‌شناسی جمعی و تحلیل من» (۱۹۲۱) از زاویه‌ای نزدیک نوشته بود که افراد در گروه، رهبر را جای «پدر» می‌نشانند و با او پیوندی عاطفی و وابسته می‌سازند. البته باید دقت داشت که، هر دو چارچوب تفسیری‌اند و آزمون تجربی قطعی ندارند؛ پس نتیجه‌شان «خوانشی ممکن» است، نه حکمی اثبات‌شده.

حال با این عینک می‌توان ساختار رهبری در جمهوری اسلامی را هم نگریست. «ولایت» در فقه شیعه به معنای سرپرستی است و «ولی» کسی است که امور دیگران را برعهده می‌گیرد. اصل ۵ قانون اساسی، «ولایت امر و امامت امت» را در دوران غیبت به فقیه عادل می‌سپارد و لقب رسمی رهبر «ولی‌امر» است.

خمینی این نظریه را در درس‌های نجف (۱۹۷۰) صورت‌بندی کرد و پیروانش او را «امام» خواندند، عنوانی که در شیعه‌ دوازده‌امامی پیش‌تر برای دوازده امام معصوم به‌کار می‌رفت.

سعید امیر ارجمند در «عمامه به جای تاج» (۱۹۸۸) برپایی این رهبری را با مفهوم «کاریزما»ی وبر تحلیل کرده است. منتقدانی چون محسن کدیور هم درباره‌ بار معنایی «ولایت» و نسبتی که میان شهروند و ولی می‌سازد بحث کرده‌اند.

نمونه‌ی مستند آن نامه‌ی ۱۶ دی ۱۳۶۶ خمینی به علی خامنه‌ای، رئیس‌جمهور وقت، است. او نوشت حکومت از احکام اولیه‌ اسلام است و می‌تواند به‌اقتضای مصلحت، حتی نماز و روزه و حج را موقتا تعطیل کند.

در خوانش کهن‌الگویی، این همان قلمرو بی‌مرز مرجعیتی است که تصویر «پدر مقتدر» را می‌سازد.

شاید پرسش اصلی این نباشد که کهن‌الگو درست است یا نه، بلکه این باشد که چرا برخی ساختارها، پیش از آن‌که در قانون نوشته شوند، در تصور ما جا باز کرده‌اند.

#یونگ #کهن_الگو #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

‌
۹ نوامبر در تاریخ آلمان و جهان تنها یک روز نیست؛ آیینه‌ای است از تاریکی و روشنایی انسان.

در چنین روزی در سال ۱۹۳۸، Kristallnacht «شب شیشه‌های شکسته» رقم خورد؛ شبی که در آن، شیشه‌های فرو ریخته‌ مغازه‌ها و کنیسه‌های یهودیان، انعکاس فروپاشی انسانیت در برابر نفرت بود.

شعله‌هایی که آن شب در آسمان شهرهای آلمان زبانه کشیدند، نشانه آغاز فاجعه‌ای شدند که به هولوکاست انجامید — فاجعه‌ای که در آن، بیش از شش میلیون انسان تنها به جرم «دیگری بودن» نابود شدند.

امروز، آلمان با آگاهی از گذشته‌ خود، این روز را نه برای ماندن در اندوه، بلکه برای بیداری وجدان جمعی گرامی می‌دارد.

در مدارس، میدان‌ها و یادمان‌ها، نام قربانیان خوانده می‌شود تا صدای خاموش‌شان بار دیگر در دل جامعه طنین‌اندازد. این یادآوری، پاسخی است به فراموشی؛ پاسخی است به خطر بازگشت نفرت در چهره‌ای تازه.

یهودی‌ستیزی، نژادپرستی، اسلام‌هراسی یا هر شکل دیگری از تبعیض، ریشه‌ای مشترک دارند: ناتوانی در دیدن انسان در چهره‌ دیگری. تجربه آلمان به ما می‌آموزد که تمدن، تنها با فناوری یا فرهنگ ساخته نمی‌شود، بلکه با رواداری، همدلی و مسئولیت اخلاقی در برابر «دیگری» است که معنا می‌یابد.

۹ نوامبر یادآور آن است که حافظه جمعی اگر به فراموشی سپرده شود، تاریخ تکرار می‌شود.
و اگر به یاد آوریم، می‌توانیم جهانی بنا کنیم که در آن هیچ انسانی از ترس نام و نژاد خود پنهان نشود. این روز، دعوتی است برای دفاع از کرامت انسان — برای آن‌که هرگز اجازه ندهیم شیشه‌های شکسته دوباره چهره انسان را بخراشد.

#هولوکاست #شب_شیشه_های_شکسته #Kristallnacht
#رواداری #دیگری_ستیزی #یهودستیزی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

:شفای بیماری یا ایمان خالصانه به خرافات؟
نقش شواهد، جمعیت، و درد و رنج در پذیرش باورها

در این ویدیو (از چند سال پیش) مردی را می‌بینیم که به داشتن دستان شفابخش معروف شده است و البته بخشی از «درمان» او با لمس کردن و یا سیلی‌زدن به صورت مراجعان انجام می‌شود. صحنه ممکن است در نگاه اول فقط عجیب یا حتی خنده‌دار به‌نظر برسد، اما این‌جا سوال‌هایی جدی‌ وجود دارد:

یک - آیا می‌توان این فرد را قانع کرد تا اثربخشی روش خود را با استفاده از آمار و محاسبات ریاضی به آزمون بگذارد؟

دو - آیا رواج شایعات و افزایش باورمندان به چیزی، در تحکیم ایمان سایرین به آن چیز موثر است، با این که شواهد آن چیز را رد می‌کنند؟

سه - چرا بعضی افراد پس از چنین تجربه‌هایی واقعا متقاعد می‌شوند که درمان موثر بوده است؟

چهار - چرا هر از گاهی  چنین افرادی میان مردم محبوبیت می‌یابند؟ آیا بعضی انسان ‌ها از نظر روانی و احساسی نیاز دارد به نوعی از سحر و جادو باور داشته باشد؟ 

پنج - آیا به کسی که بعد از دریافت چنین درمانی حالش بهتر می‌شود می‌توان گفت بعضی بیماری‌ها خودبه‌خود بهتر می‌شوند، بعضی علایم دوره‌ای هستند، بعضی دردها با گذشت زمان کاهش پیدا می‌کنند؟

شش - آیا خرافه‌پرسیتی همیشه آشکار است یا ممکن است در پس باورهایی با ظاهری بسیار قانع کننده ارائه شود که هزاران نفر نیز به آن صادقانه و خالصانه ایمان و اعتماد دارند؟

هفت - آیا میان کتک زدن و درد کشیدن، از جمله ضربه زدن بر سر یا بدن خود یا دیگران، و تعمیق ایمان به یک باور یا فرقه رابطه وجود دارد؟

هشت - چرا نظر شخصی برای بسیاری از مردم از آمار و پژوهش قانع‌کننده‌تر است؟

نه - آیا ممکن است خرافه فقط در باورهای دیگران آشکار باشد و در باورهای خود ما لباس «سنت» یا «ایمان» پوشیده باشد؟

هر از چندی تصاویری از ایمان خالصانه گروهی از مردم به چیزی منتشر می‌شود که ممکن است از دید ما بسیار خرافی یا عجیب باشد. هر گروهی از باورمندان ممکن است باورهای گروه دیگر را خیلی عجیب یا آشکارا خرافی بپندارند، در حالی که همان باورها برای آن گروه دیگر کاملا عادی یا حتی بدیهی به نظر می‌رسد - این می‌تواند در مورد خود ما هم صادق باشد.

#ایمان #باور #خرافه #نقد_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

آزادی
باری که همه نمی‌خواهند بردارند


جان لاک، فیلسوف انگلیسی، در «نامه‌ای درباره‌ مدارا» (۱۶۸۹) استدلالی آورد که هنوز در بحث آزادی وجدان بازگو می‌شود: دین راستین در اقناع درونی ذهن است و زور بر باور اثری ندارد.
او می‌گفت شمشیر می‌تواند زبان و بدن را به اطاعت وادارد، اما نمی‌تواند کسی را به باوری قانع کند که خودش نپذیرفته است.

روان‌شناسی امروز هم از زاویه‌ای دیگر به این نکته رسیده است. جک برم، روان‌شناس آمریکایی، در «نظریه‌ واکنش‌پذیری روانی» (۱۹۶۶) نشان داد وقتی آزادی انتخاب فرد تهدید یا محدود شود، او معمولا انگیزه‌ بیشتری برای بازیابی آن پیدا می‌کند و گاه به همان گزینه‌ ممنوع جذب می‌شود.

ادوارد دسی و ریچارد رایان، روانشناسان آمریکایی، در «نظریه‌ خودتعیین‌گری» (۱۹۸۵)، میان انگیزه‌ «خودخواسته» و انگیزه‌ «کنترل‌شده» تمایز گذاشتند. پژوهش‌های آن‌ها نشان می‌دهد رفتاری که فرد آن را از آنِ خود می‌داند، پایدارتر و با بهزیستی روانی بیشتری همراه است تا رفتاری که زیر فشار انجام می‌شود.

اریش فروم، روان‌کاو آلمانی، در «گریز از آزادی» (۱۹۴۱) از زاویه‌ دیگری به موضوع نگاه کرد. به نظر او آزادی باری سنگین هم هست و بخشی از جامعه ممکن است برای رهایی از اضطراب انتخاب، به اقتدار پناه ببرد.
این یادآوری می‌کند که پذیرش تحمیل، همیشه به معنای رضایت واقعی نیست.

نمونه‌ تاریخی آن اسپانیای پایان قرون وسطاست. پس از تعمیدهای اجباری یهودیان در ۱۳۹۱ و تاسیس دیوان تفتیش عقاید در ۱۴۷۸، بخش بزرگی از «نوکیشان» (conversos) مظنون به ادامه‌ پنهانی آیین پیشین بودند و پرونده‌های دیوان بر همین مظنونیت بنا شد.
هنری کامن، مورخ بریتانیایی، در «تفتیش عقاید اسپانیا» (۱۹۹۷) این روند را توصیف می‌کند.
تغییر آیین به فرمان، لزوما تغییر باور نیاورد و هزینه‌ آن، بی‌اعتمادیِ دو سویه بود.

آزادی انتخاب شاید بیشتر از آن‌که حقی در کنار ایمان باشد، خود شرط ساخته‌شدن آن است.

#ایمان #باور #آزادی #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

رهبر فرقه آخرالزمانی مسیحی در کنیا به اتهام قتل ۱۹۰ کودک به ۲۰۰ سال زندان محکوم شد

یک دادگاه در شهر مومباسای کنیا، پل انثنگه مکنزی، رهبر فرقه افراطی و آخرالزمانی «کلیسای بین‌المللی بشارت» (Good News International Church) را به همراه ۲۸ تن از پیروانش، به جرم قتل عمد ۱۹۱ نفر به ۲۰۰ سال زندان محکوم کرد.

بر اساس احکام قضایی صادرشده و پرونده رسمی، از میان ۱۹۱ قربانی این پرونده، ۱۹۰ نفر کودک بوده‌اند که بر اثر دستورات مستقیم این واعظ خودخوانده مسیحی و گرسنگی‌دادن اجباری جان خود را از دست دادند.

دادگاه اعلام کرد مکنزی با ترویج دیدگاه‌های آخرالزمانی، پیروان خود را مجاب کرده بود که کودکان خود را از غذا و آب محروم کنند تا به زعم وی پیش از پایان جهان برای «ملاقات با عیسی مسیح» جان بسپارند.

قاضی دادگاه با «وحشتناک» خواندن این جنایت تأکید کرد که مکنزی «بیشترین مسئولیت کیفری» را در واداشتن پیروانش به روزه‌داری تا سرحد مرگ بر عهده داشته و مجازات ۲۰۰ سال حبس، پاسخی عادلانه و پیامی قاطع به مرتکبان چنین جنایاتی است.

بر اساس تحقیقات پرونده، کودکانی که سعی در فرار، نوشیدن آب یا خوردن غذا داشتند، توسط اعضای فرقه کتک خورده، دست‌وپا بسته‌شده و در اتاق‌هایی محبوس شده تا بر اثر گرسنگی جان باختند.

مکنزی در سال ۲۰۲۳ و پس از کشف گورهای دسته‌جمعی کم‌عمق در جنگل شاکاهولا واقع در سواحل کنیا بازداشت شد. تا کنون اجساد بیش از ۴۰۰ نفر از پیروان این فرقه در این منطقه کشف شده است و این پرونده به یکی از فجیع‌ترین و مرگبارترین مأموریت‌های جنایی در پوشش فرقه‌های مذهبی در تاریخ معاصر بدل شده است.

#پل_مکنزی #فرقه_آخرالزمانی #شاکاهولا #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

معمای بندگی خودخواسته
حاکم چه دارد جز آنچه به او داده‌ایم؟

تنها یک نفر است؛ پس این هزاران نفر که ایستاده‌اند کیستند؟
اتین دو لابوئسی، حقوقدان فرانسوی، در «گفتار درباره‌ بندگی خودخواسته» (نگاشته‌ حدود ۱۵۴۸، منتشرشده در ۱۵۷۶) از چیزی تعجب کرد که هنوز هم پرتکرار می‌بینیم: یک نفر، با دو دست و دو چشم، بر شهرها و ملت‌ها فرمان می‌راند. پاسخ او این بود که حاکم چیزی بیشتر از ما جز آنچه مردم به او می‌دهند ندارد. به باور او لازم نیست حاکم را سرنگون کرد؛ کافی است حمایت از او قطع شود.

او سه سازوکار را نام برد.
«عادت»: کسی که در بندگی زاده شود، آن را طبیعی می‌پندارد.
«سرگرمی»: نمایش‌ها، بازی‌ها و بخشش‌های حاکم مردم را مشغول و راضی نگه می‌دارد.
«هرم نفع»: به‌شکل تمثیلی، چند نفر نزدیک حاکم صدها نفر را زیر دست دارند و آن صدها نفر هزاران نفر را؛ هر حلقه از بالا چیزی می‌گیرد و به پایین چیزی می‌دهد.

این روایت سرزنش قربانی نیست. تیمور کوران در «دروغ‌های خصوصی، حقایق همگانی» (۱۹۹۵) نشان داد همراهی ظاهری اغلب از محاسبه‌ هزینه می‌آید: وقتی مخالفت گران است و دیگران هم ساکت‌اند، سکوت برای هر فرد معقول‌ترین انتخاب به نظر می‌رسد.

جین شارپ در «سیاست کنش بدون خشونت» (۱۹۷۳) همین ایده را به نظریه‌ «ستون‌های حمایت» بدل کرد: قدرت هر حکومت به همکاری کارمندان، نیروهای امنیتی، اقتصاد و رسانه وابسته است و با کاهش این همکاری سست می‌شود.

اریکا چنووث و ماریا استفان در «چرا مقاومت مدنی کارساز است» (۲۰۱۱) ۳۲۳ کارزار میان ۱۹۰۰ تا ۲۰۰۶ را بررسی کردند و دریافتند حدود ۵۳ درصد کارزارهای بدون خشونت به هدف رسیدند، در برابر حدود ۲۶ درصد کارزارهای مسلحانه.

نمونه‌اش ۹ اکتبر ۱۹۸۹ در لایپزیگ است: حدود هفتاد هزار نفر در خیابان راه افتادند و نیروهای امنیتی‌ای که برای مقابله آماده شده بودند، مداخله نکردند. یک ماه بعد دیوار برلین فروریخت.

شاید لابوئسی پرسش را جابه‌جا کرده بود: از «حاکم کیست؟» به «هر حلقه چه چیزی را، به چه قیمتی، می‌دهد؟»

#نقد_قدرت #بندگی #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

در جهانی که تعصب، سانسور و نفرت، گفت‌وگو را دشوارتر از همیشه کرده است، کتاب‌ها هنوز از معدود فضاهایی هستند که انسان می‌تواند در آن با دیگری روبه‌رو شود؛ بی‌آنکه ناچار به حذف او باشد. خواندن فقط کسب اطلاعات نیست؛ تمرینی است برای دیدن جهان از زاویه‌ای دیگر، تردیدکردن، پرسیدن و درک تجربه‌هایی که شاید هرگز نزیسته‌ایم.

پروژه «گفت‌وشنود» بر این باور است که جامعه‌ای آزاد و انسانی، بدون فرهنگ گفت‌وگو و پذیرش تفاوت‌ها شکل نمی‌گیرد. از همین‌رو این مجموعه، که فقط برگزیده‌ای محدود از آثار متعدد موجود است، در حد توان خود تلاش می‌کند با معرفی آثاری از حوزه‌های گوناگون – از تاریخ و دین و فلسفه گرفته تا روان‌شناسی، ادبیات و نقد اجتماعی – امکان آشنایی با نگاه‌های متنوع را فراهم کند؛ اندیشه‌هایی که گاه همسو و گاه در تعارض با یکدیگرند اما همگی ما را به اندیشیدن فرامی‌خوانند.

کتاب‌هایی که در این مجموعه معرفی شده‌اند الزاما نماینده یک دیدگاه واحد نیستند. ارزش آن‌ها در گشودن پنجره‌هایی تازه است که ما را به تامل درباره آزادی، خشونت، ایمان، قدرت، هویت، مدارا، حقیقت و سرنوشت انسان دعوت می‌کنند.

این کتابچه دعوتی است به خواندن و بیش از آن به گفت‌وگو؛ گفت‌وگویی که شاید از یک صفحه آغاز شود اما می‌تواند به فهمی عمیق‌تر از خود، دیگری و جامعه بینجامد.

این کتاب را رایگان دانلود و مطالعه کنید
https://dialog.tavaana.org/books-ebook/
#کتاب #معرفی_کتاب #دانلود_کتاب #کتاب_الکترونیکی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…

گفت‌وشنود

در جوامعی که زخم بی‌اعتمادی، خشونت، حذف و قطبی‌شدن عمیق شده است، گفت‌وگو فقط ردوبدل‌کردن کلمات نیست؛ راهی برای بازسازی رابطه، شنیدن رنج‌ها و یافتن امکان‌های تازه برای همزیستی است.

کتابچه «فرایندهای حلقه: یک روش نو/کهن برای صلح‌جویی» نوشته کی پرنیس، از چهره‌های شناخته‌شده در حوزه عدالت ترمیمی و حلقه‌های صلح‌ساز، راهنمایی کوتاه و کاربردی برای فهم و به‌کارگیری گفت‌وگوهای حلقه‌ای است. این شیوه، افراد را در فضایی برابر و امن گرد هم می‌آورد تا به جای رقابت، سرزنش و حذف، یکدیگر را بشنوند، مسئولیت بپذیرند و برای حل مسئله‌های مشترک راهی انسانی‌تر پیدا کنند.

این کتابچه برای فعالان مدنی، آموزگاران، تسهیلگران، اعضای گروه‌ها و همه کسانی سودمند است که می‌خواهند در خانواده، جامعه، مدرسه، محل کار یا کنشگری مدنی، فرهنگ شنیدن، احترام متقابل و صلح‌سازی را تمرین کنند.

کتابچه «فرایندهای حلقه: یک روش نو/کهن برای صلح‌جویی»،‌اثر کی پرانیس، را با ترجمه آموزشکده توانا به رایگان دریافت کنید و بخوانید!

‏https://dialog.tavaana.org/circle-processes-kay-pranis/

#رواداری #صلح #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

Читать полностью…
Subscribe to a channel