💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 سهر‌ه‌های جنگلی، سرده‌ای از خانوادهٔ سهرگان در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     سهرهٔ جنگلی : جنگل‌های پهن‌برگ، سوزنی‌برگ و یا توده‌های مخلوط از آنها را ترجیح می‌دهد و در پارک‌ها، باغ‌ها، پرچین‌ها و حتی در روستاها و شهرها نیز دیده می‌شود و زمستان‌ها اغلب در کشتزارهای باز به دور از پوشش درختی انبوه دیده می‌شود. به‌صورت کمیاب و نامنظم در حوضهٔ سیستان و شهرستان زاهدان زمستان‌گذرانی می‌کند.

💠     سهرهٔ سرسیاه : درختزارهای باز، نواحی پاکتراشی شده در درختزارهای متراکم، توده‌های باز از درختان راش یا به طور مخلوط با درختان سوزنی‌برگ، باغ‌ها و همچنین کشتزارهایی با درختان پراکنده را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند و از توده‌های جنگلی متراکم با درختان مرتفع پرهیز می‌کند. به‌صورت کمیاب و نامنظم در حوضهٔ سیستان و شهرستان زاهدان زمستان‌گذرانی می‌کند.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 زرده‌پره‌های نمادین، سرده‌ای از خانوادهٔ زرده‌پرگان جهان قدیم در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     زرده‌پرهٔ سرخاکستری : شیب‌های سنگی و صخره‌ای دامنهٔ تپه‌ها و کوهستان‌ها، رخ‌نمون‌های سنگی، سنگریزه‌ها، رودخانه‌ها و زمین‌های خشک با لكه‌هایی از پوشش علفی یا بوته‌ای را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند.  به‌طور معمول در ارتفاعات بزمان و تفتان تابستان‌گذرانی و جوجه‌آوری می‌کند. به‌صورت مهاجر عبوری در شهرستان‌های ایرانشهر، بمپور، لاشار، نیکشهر، راسک و دشتیاری دیده می‌شود.

💠     زرده‌پرهٔ راه‌راه : در دامنه‌های سنگلاخی در كوهستان‌های دورافتاده و دره‌های تنگ و باریک سنگی و صخره‌ای در حاشیۀ استپ‌ها و نواحی نیمه‌بیابانی فاقد پوشش گیاهی یا همراه با پوشش گیاهی پراكنده و اغلب دور از نواحی انسانی را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند و در زمستان گاهی به كشتزارها و دشت‌های كم‌ارتفاع‌تر مهاجرت می‌كند. مقیم شهرستان‌های تفتان، ایرانشهر، مهرستان، لاشار، نیکشهر‌ راسک، دشتیاری و چابهار است.

💠     زرده‌پرهٔ سینه‌زرد : بوته‌زارها و علفزارهای حاشیهٔ تالاب‌ها، رودخانه‌ها و دریاچه‌ها‌‌، علفزارهای موجود در دره‌های رودخانه‌ها همراه با علف‌های بلند و بوته‌ها و درختان بید و توسکای پراکنده را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. یک گزارش از حضور آن به‌صورت مهاجر عبوری کمیاب بهاره در منطقهٔ بید شهرستان زاهدان در دست است. جزء پرندگان آسیب‌پذیر است.

💠     زرده‌پرهٔ سرسیاه : به تعداد اندک در کوه تفتان و منطقه وسیعی در شرق استان (شهرستان سراوان) تابستان‌گذرانی و جوجه‌آوری می‌کند. به‌تعداد فراوان در زمان مهاجرت بهاره در شهرستان‌های زاهدان، میرجاوه، تفتان، ایرانشهر، بمپور، لاشار، نیکشهر‌ قصرقند، سرباز، راسک، دشتیاری و چابهار حضور می‌یابد. ولی در زمان مهاجرت پاییزه به‌ندرت دیده می‌شود.

💠     زرده‌پرهٔ سرسرخ : بوته‌زارها، بیشه‌های باز با درختان پراکنده، دامنه‌های علفی با پوشش درختچه‌ای و کشتزارهای دارای پوشش بوته‌ای پراکنده را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. احتمالاً در حوضهٔ سیستان تابستان‌گذرانی و جوجه‌آوری می‌کند. در شهرستان زاهدان به‌صورت مهاجر عبوری دیده شده است.

💠     زرده‌پرهٔ تالابی : به پوشش گیاهی مناطق مرطوب وابسته است و اغلب نی‌زارهای حاشیهٔ پیکره‌های آبی، علفزارهای تالابی، مانداب‌ها، چمنزارهای مرطوب و حاشیهٔ رودخانه‌ها را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. زیرگونهٔ E.s.korejewi مقیم حوضهٔ سیستان است.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 زرده‌پره‌های نمادین، سرده‌ای از خانوادهٔ زرده‌پرگان جهان قدیم در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 ریز‌شهدخوار‌ها، تک سرده‌ای از خانوادهٔ شهدخواران در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     شهدخوار کبود : باغ‌های بزرگ، کشتزارها، درختچه‌های گز در امتداد رودخانه‌ها، خاربن‌ها و درختزارهای خشک را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. به صورت معمول مقیم شهرستان‌های میرجاوه، تفتان، ایرانشهر، بمپور، مهرستان، سراوان، گلشن، سرباد، راسک، دشتیاری، چابهار، کنارک، زرآباد، قصرقند، نیکشهر و لاشار است.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 کمرکُلی‌ها، تک سرده‌ای از خانوادهٔ کمرکلیان در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     کمرکلی بزرگ : دره‌های تنگ و سنگی، کوهپایه‌ها و شیب‌های تند مناطق سنگی و صخره‌ای با بوته‌ها و درختان کوتاه و پراکنده، آبکندها و بیرون‌زدگی‌های سنگی و صخره‌ای لخت را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. در استان سیستان و بلوچستان بیشتر روی درختان پسته و بنه (پسته کوهی) و بادام کوهی دیده می‌شود. زیرگونه‌ٔ S.t.tephronota مقیم معمول و گسترده سراسر کوهپایه‌های سنگی و صخره‌ای نواحی خشک شهرستان‌های زاهدان، تفتان، خاش، ایرانشهر، لاشار، نیکشهر و قصرقند هستند.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 چرخ‌ریسک‌های‌ تاب‌لانه اوراسیایی، تک سرده‌ای از خانوادهٔ چرخ‌ریسکان‌ تاب‌لانه در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     چرخ‌ریسک‌ تاب‌لانه پشت‌بلوطی : در اطراف پیکره‌های آبی به‌ویژه نیزارها، لوئی‌زارها، بیدستان‌ها و گزستان‌های انبوه حاشیه تالاب‌های با آب شیرین تا لب‌شور و در امتداد رودخانه‌ها و کانال‌های آبرسانی به سر می‌برد. زیرگونهٔ R.p.menzbieri زمستان را در پوشش گیاهی موجود در امتداد رودخانه‌ها و حاشیه تالاب‌های شهرستان‌های سرباز، راسک و دشتیاری سپری می‌کند. لازم به ذکر است که زیرگونه R.p.nigricans آندمیک ایران و فقط محدود به حوضه سیستان بوده است. «زارودنی» در طی سال‌های ۱۸۹۶ تا ۱۹۰۰ میلادی تعداد زیادی از این زیرگونه را از سیستان جمع‌آوری کرد. از آن زمان تا کنون گزارش جدیدی ارسال نشده است و متأسفانه به نظر می‌رسد که این زیرگونه منقرض شده باشد.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 چرخ‌ریسک‌های‌ نیزار، تک سرده‌ای از خانوادهٔ چرخ‌ریسکان‌ نیزار در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     چرخ‌ریسک‌ نیزار : نی‌زارها و جگن‌زارهای وسیع و دور افتاده در حاشیه یا درون پیکره‌های آبی شور و شیرین با خاک شنی و رسی را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. گذشته دور این پرنده به صورت معمول در تالاب‌های استان سیستان و بلوچستان (به ویژه در حوضهٔ بمپور، تالاب هامون و درهٔ کورین) تابستان‌گذرانی و جوجه‌آوری داشت اما امروزه اطلاعی از حضور آن‌ در دست نیست.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 سسک‌های‌ کوچک، سرده‌ای از خانوادهٔ سسکان جهان قدیم در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     سسک گلوسفید بزرگ : در طیف وسیعی از انواع زیستگاه‌ها شامل بوته‌زارها با بوته‌های خاردار کوتاه، پارک‌ها، پرچین‌ها، اراضی مزروعی و گاهی اوقات در حاشیه پیکره‌های آبی دیده می‌شود و از جنگل‌های انبوه با درختان بلند و پوشش گیاهی متراکم حاشیه تالاب‌ها دوری می‌کند. به‌صورت مهاجر عبوری بهاره و پاییزه در شهرستان‌های بمپور، ایرانشهر، خاش، تفتان، زاهدان، میرجاوه و نیمروز دیده می‌شود و به‌صورت محلی در ارتفاعات بزمان و تفتان نیز دیده می‌شود.

💠     سسک گلوسفید کوچک : • زیرگونهٔ C.c.halimodendri بوته‌زارها و خاربن‌های موجود در نواحی نیمه‌بیابانی را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. زمستا‌ن‌گذران حوضهٔ سیستان، سواحل مکران، شهرستان‌های ایرانشهر، نیکشهر، زاهدان، بمپور و سرباز است. به‌صورت مهاجر عبوری در نواحی گسترده‌ای از شمال تا جنوب به‌استثنای شهرستان‌های شرقی دیده می‌شود. به‌احتمال زیاد در برخی نواحی تابستان‌گذرانی و جوجه‌آوری هم می‌کند.
• زیرگونه‌ٔ C.c.blythi در زمستان در خاربن‌های حاشیه آبراه‌های فصلی به سر می‌برد. به‌صورت زمستان‌گذران و مهاجر عبوری در استان دیده شده است (به احتمال زیاد همراه با زیرگونهٔ C.c.halimodendri).
• زیرگونهٔ C.c.althaea درخت‌زارهای بادام کوهی و پسته وحشی را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند و در زمستان در خاربن‌های کوتاه تپه‌ماهورهای سنگی و اغلب در امتداد نهرها و آبراهه‌های فصلی به سر می‌برد. تابستان‌گذران و جوجه‌آور کوه تفتان است و یک‌بار به‌صورت زمستان‌گذران در زاهدان دیده شده است.

💠     سسک بیابانی آسیایی : در دشت‌های باز شنی و رسی همراه با بوته‌ها و خاربن‌های کوتاه و درخ‌تزارهای «آکاسیا» و «گز» و همچنین دامنه‌ها و کوهپایه‌های سنگی موجود در مناطق خشک و بیابانی به سر می‌برد. تابستان‌گذران و جوجه‌آور معمول استپ‌ها و قیچ‌زارهای نواحی خشک و بیابانی منطقه سرحد (شهرستان خاش) است. زمستان‌گذران معمول حوضه سیستان، جازموریان، سواحل مکران و شهرستان نیکشهر است. به‌صورت مهاجر عبوری در مناطق سیستان، سرحد، بمپور و دشتیاری دیده می‌شود.

💠     سسک چشم‌سفید شرقی : بوته‌زارهای خشک، چمن‌زارهای باز با بوته‌ها و درختان فراوان، درخت‌زارهای پهن‌برگ با زیراِشکوب بوته‌ای، باغ‌های زیتون و پرچین‌های بلند و همچنین بوته‌های حاشیه نهرها را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. تابستان‌گذران و جوجه‌آور به‌نسبت معمول کوه تفتان است. در دسته‌های کوچک در اطراف چابهار زمستان‌گذرانی می‌کند. در شهرستان‌های بمپور، دلگان، نیکشهر و راسک به‌صورت مهاجر عبوری دیده می‌شود.

💠     سسک سردودی : در بوته‌زارهای کوتاه و متراکم حاشیه‌ٔ رودخانه‌ها و مسیل‌ها، گزستان‌ها، درخت‌زارهای باز در دامنه‌های صخره‌ای کوهستان‌ها، باغ‌ها، پرچین‌ها و اراضی مزروعی به سر می‌برد. در تعداد اندک در شهرستان چابهار زمستان‌گذرانی می‌کند. به‌صورت مهاجر عبوری در شهرستان‌های زابل، زاهدان، ایرانشهر و چابهار دیده می‌شود.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۱۵

💠 با تعیین حدود تقریبی «مکران» باید به این موضوع پرداخت که «آب زره»¹ ـ که در هر دو داستان نبرد هاماوران و جنگ بزرگ کیخسرو و افراسیاب آمده و در هر دو بخش نیز با «مکران» پیوند دارد ـ در جغرافیای شاهنامه کجا و کدام دریاست؟ در متون جغرافیایی، تاریخی و حتی ادبی و داستانی قدیم «آب / دریای زره» در سیستان و همان «دریاچهٔ هامون» است. مثلاً در حدودالعالم می‌خوانیم «دریای زره به سیستان است ... درازای او سی فرسنگ اندر پهنای هفت فرسنگ و گاه بود کی آب این دریا زره چندان بود کی ازو رودهای خیزد کی به کرمان بگذرد و به دریای اعظم شود».

💠 در مآخذ دیگر، از جمله اصطخری، اعتمادالسلطنه، بکران، تاریخ سیستان، طوسی و یاقوت حموی نیز چنین است. در گرشاسپ‌نامه هم این‌گونه است؛ برای نمونه:

• سوی سیستان رفت تا بنگرد
• یکی پیش آب زره بگذرد

در داراب‌نامهٔ طرسوسی / طرطوسی نیز «آب زره» همان دریاچهٔ هامون سیستان است و اسکندر آن را با سنگ و خشت و خاشاک پر می‌کند.

💠 دربارهٔ دلالت و موقعیت «آب زره» در جهان شاهنامه میان محققان و شارحان و فرهنگ‌نویسان تفاوت نظر هست. برخی آن را در آغاز روایت نبرد هاماوران، دریاچهٔ هامون (مانند: بهفر) یا دریای عمان (مانند: کزازی) و در ادامه آن داستان باز همان دریای عمان (مانند: کزازی و بهفر) یا خلیج فارس و دریای احمر (مانند: استاد بهار) دانسته اند. دکتر کزازی احتمال داده اند «آب زره» در داستان جنگ بزرگ دریاچه آرال یا دریای خزر است. نگارنده نیز پیش‌تر آن را - چنان که نشان خواهیم داد به نادرست - در این روایت دریاچه هامون سیستان انگاشته است.

💠 بعضی از ایران‌شناسان (مانند: ولف، یوستی، اشپیگل، هرتسفلد، رضی و...) و شماری از پژوهشگران ایرانی و مولفان فرهنگ‌های شاهنامه «آب زره» را در هر دو داستان (نبرد هاماوان و جنگ بزرگ) به استناد منابع کهن با دریاچه هامون تطبیق داده‌اند (مانند: رضی، دزفولیان، شهیدی مازندرانی، ظروفچی، عریان، عفیفی، ومرادی غیاث آبادی). به‌نظر مرحوم استاد اقتداری «آب زره» در هر دو داستان شاهنامه «دریای عمان» و از نظر شادروان دکتر کریمان «دریای عمان و خلیج فارس و بحر احمر» است. در برخی فرهنگ‌های جغرافیایی شاهنامه نیز همین دو دیدگاه پذیرفته و بازآورده شده است (مانند: سیدی، اصلانی و پورتقی). برخی از محققان جغرافیای حماسه ملی ایران هم آن را فقط با «دریای قلزم یا سرخ» منطبق دانسته‌اند (مانند: قربانی و زمردی).

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

¹ به نقل از حسن‌دوست، لغت «زره» که در شاهنامه به گونهٔ اسم خاصِ دریا به کار رفته خود در زبان‌های ایرانی باستان و میانه به معنای «دریا»ست و در متون فارسی در این معنی شواهدی دارد.


#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۱۴

💠 چنان‌که مرحوم دکتر ماهیار نوایی توجه کرده‌اند، به «بربرستان» مشرق در شعر فارسی (غیر از خارج از شاهنامه) هم اشاره شده و مراد از «بربر» در مدایح فرّخی سیستانی و نسبتِ زیبارویان «بربری» در اشعار سرایندگان دیگر همین بربر مشرق است. در منظومهٔ کوه دماوند نیز خاقان چین «بربری» نامیده شده که بی‌گمان منسوب به «بربر/ بربرستانِ» شرق است زیرا فغفور چین نمی‌تواند اهل «بربر» مغرب در آفریقا باشد:

• چو خاقان چین این چنین دید حال 
• گرفتش از این درد و غصه ملال
• رخ از رزم برتافت آن بربری 
• چو دید آن مهمّات و آن سرسری
• روان شد به سرحدّ چین و چگل 
• چو دید او شه تور را پا به گل


💠 این را هم باید افزود که ناحیهٔ هزاره‌جاتِ افغانستان، «بربرستان» نیز نامیده می‌شود و در ایران اهالی آنجا را در انتساب به بربر/ بربرستان، «بربری» نامیده‌اند. شاید این بربر/ بربرستان با بربر خاوری در شاهنامه ارتباطی داشته باشد. ناگفته نماند که در ادامهٔ داستان نبرد هاماوران که کاووس برای فرونشاندن شورش مردی در مصر و شام بدان نواحی لشکر می‌برد و با «بربر»ها نیز پیکار می‌کند، منظور از «بربرستان» با توجه به موقعیت مکانی مصر و شام و هاماوران/ یمن، همان «بربر» معروف در آفریقاست که رستم نیز مهتر آنجا را شکست می‌دهد. در واقع در روایت جنگ هاماوران در دو جا از دو بربرستان متفاوت مشرق و مغرب سخن رفته است و نباید این دو را یکی انگاشت.

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۱۳

💠 در شاهنامه بین مکرانِ واقعی - تاریخیِ معروف و مکرانِ داستانی، ظاهراً خلطی هم روی داده و از «تیز» که نام بندری در نزدیکی مکرانِ مشهور است در کنار مکرانِ مشرق و چین یاد شده است (انتساب مکانی از یک نام/ جغرافیای واقعی به هم‌نام داستانی آن):

• زمین کوه تا کوه لشکر گرفت
• همه تیز و مکران سپه برگرفت

• خروش زنان خاست از شهر و دشت
• همه تیز و مکران پر از رنج گشت

💠 دربارهٔ موقعیت جغرافیایی «مکران» در ابتدای نبرد هاماوران باید نکته‌ای را هم توضیح داد و ابهامی احتمالی را رفع کرد. چنان‌که دیدیم در آغاز این روایت، کاووس:

• از ایران بشد تا به توران و چین
• گذر کرد از آن پس به مکران زمین

• ...چنین هم گرازان به بربر شدند
• جهان‌جوی با تخت و افسر شدند

• شه بربرستان بیاراست جنگ
• زمانه دگرگونه‌تر شد به رنگ

💠 از آن‌جایی که کی‌کاووس و لشکر ایران به جانب شرق (توران و چین و مکران) رفته و در این مسیر به «بربرستان» هم رسیده‌اند، این بربرستان برخلاف نوشتهٔ فرهنگ‌ها و شرح‌های شاهنامه، همان بربرستان شناخته‌شده در قارهٔ آفریقا و شمال سودان نیست و نباید باعث شگفتی و پرسش خوانندگان باشد که چرا و چگونه توران و چین و مکران ـ که گفته شد در دورترین ناحیهٔ شرق بوده ـ در کنار بربرستان است. «بربر/ بربرستان» در اینجا همان‌گونه که مرحوم دکتر عبدالوهاب عزام نیز در حواشی خویش بر تصحیح عربی بنداری از شاهنامه اشاره کرده است¹ سرزمینی است در مشرق ایران که یک بار دیگر هم در شاهنامه به همراه چین ذکر شده است:

• ز چین و ز بربر سپاه آوریم
• که کاموس را کینه‌خواه آوریم

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

¹ او نوشته است «البربر هنا غیر البربر الآتیه و ینبغی ان تکون بعض الجهات فی افغانستان او ترکستان.»

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 سسک‌های‌ برگ‌خوار (برگی)، سرده‌ای از خانوادهٔ سسکان برگ‌خوار (برگی) در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 سسک‌های‌ درختی کوچک، سرده‌ای از خانوادهٔ سسکان درخت‌ومرداب در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     سسک درختی کوچک : علفزارها و بوته‌زارهای باز، نی‌زارهای انبوه، باغ‌های میوه، اراضی مزروعی و درختزارهای مجاور رودخانه‌ها را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. تابستان‌گذران و جوجه‌آور معمول شهرستان‌های زابل، زاهدان، میرجاوه، خاش، سراوان، سیب‌وسوران، مهرستان، ایرانشهر، بمپور، نیکشهر، قصرقند، راسک، دشتیاری است و به‌صورت مهاجر عبوری نیز در شهرستان‌های چابهار، نیکشهر، لاشار، ایرانشهر و تفتان گزارش شده است. گاهی نیز به‌صورت زمستان‌گذران دیده می‌شود.

💠     سسک درختی زیتونی شرقی : در انواع مختلفی از زیستگاه‌ها شامل بوته‌زارهای نواحی استپی و نیمه بیابانی، درختزارهای باز پهن‌برگ یا سوزنی‌برگ در حاشیهٔ رودخانه‌ها یا در دره‌های رودخانه‌ای گرم، همچنین در توده‌های گز و خرما در واحه‌ها، پرچین‌ها، باغ‌ها و پارک‌ها به سر می‌برد. به‌صورت مهاجر بهاره و پاییزه در شهرستان‌های زابل، زهک، زاهدان، میرجاوه، ایرانشهر، بمپور، دلگان نیکشهر و راسک دیده می‌شود.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 سسک‌های‌ درختی بزرگ، سرده‌ای از خانوادهٔ سسکان درخت‌ومرداب در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     سسک درختی بزرگ : استپ‌ها، قیچ‌زارها و درخت‌زارهای باز در مناطق نیمه‌بیابانی را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. در شهرستان‌های زاهدان، خاش تفتان و ایرانشهر تابستان‌گذرانی و جوجه‌آوری می‌کند. به‌صورت مهاجر عبوری در شهرستان‌های زاهدان، میرجاوه، ایرانشهر، بمپور و دشتیاری دیده می‌شود.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠  |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 سسک‌های ملخی بیشه‌ای، سرده‌ای از خانوادهٔ سسکان جهان قدیم در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     سسک خوش‌صدا : در پوشش گیاهی متراکم به‌ویژه نی‌زارهای حاشیهٔ پیکره‌های آبیِ کم‌عمق و گاهی اراضی مرطوب همراه با پوشش گیاهی کوتاه به‌ سر می‌برد و از آب‌های عمیق دوری می‌کند. به‌صورت مهاجر عبوری در شهرستان زاهدان گزارش شده است.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۲۱

▫️ نتیجه‌گیری

💠 از بررسی گواهی‌ها و قراین موجود در شاهنامه و مآخذ دیگر نتیجه می‌گیریم که «مُکران» در جهان و جغرافیای حماسهٔ ملّی ایران منطقه‌ای است در خاورزمین و شرقی‌ترین ناحیهٔ چین نزدیک به شهر خمدان / جندان ¹ و آب زره و گویا در شاهنامه اصلاً بر مکران مشهور در جنوب‌شرق ایران دلالت ندارد و نامی است مربوط به جغرافیای حماسی - اساطیری.

💠 «آب زره» نیز در آغاز نبرد هاماوران و جنگ بزرگ کیخسرو و افراسیاب به احتمال فراوان «دریای چین» است امّا در خودِ جنگ هاماوران که کاووس و رستم از نیمروز / سیستان بدان وارد می‌شوند و به هاماوران (یمن) می‌روند ظاهراً با دو دریای عمّان و سرخ منطبق است.

💠 اینکه «آب زره» و نیز «بربر/ بربرستان» در شاهنامه بر دو مکانِ جداگانه اطلاق شده از آن روی است که هم در جغرافیای داستانی (حماسی - اساطیری) و هم در جغرافیای واقعی - تاریخی، جای‌نام‌هایی هست که دو یا چند مصداق متفاوت دارد. مشهورترین و بحث‌انگیزترین این جای‌نام‌ها در پیوند با جغرافیای روایات ایرانی، «مازندران» است که هم بر شام و یمن گفته می‌شده و هم بر سرزمین بجه و نوبی در جنوب مصر و هم ظاهراً بر ناحیه‌ای در اطراف هندوستان در مشرق. از سدهٔ پنجم به این طرف نیز طبرستان در شمال ایران، مازندران نامیده شده است².

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

¹ دکتر یوسف الهادی در تعلیقات ترجمهٔ عربی حدودالعالم، «خمدان» را با شهر کانتون/ گوانگجوی فعلی در کشور چین تطبیق داده است. اگر این انطباق درست باشد «مُکران» شاهنامه را هم باید در نزدیکی‌های این شهر دانست و می‌توان با مراجعه به نقشهٔ کشور چین و یافتن شهر کانتون / گوانگجو در جنوب شرقی آن، حدود تقریبی و احتمالی «مُکران» را دید.
² برای منابع مربوط به هر یک از دلالت‌های مازندران، ر.ک: آیدنلو، سجاد؛ دفتر خسروان (برگزیدهٔ شاهنامه)، تهران، سخن ۱۳۹۰، صص ۷۵۷ و ۷۵۸.

پایان مطالب «موقعیت مکرانِ شاهنامه».

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 زرده‌پره‌های نمادین، سرده‌ای از خانوادهٔ زرده‌پرگان جهان قدیم در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۲۰

💠 بر اساسِ حدودالعالم «دریایِ خاور» در شرقِ چین و پیوسته به خمدان، همان دریای سبز است که رومیان آن را اقیانوسِ مشرقی و اعراب بحرالاخضر می‌نامند. در نخبه‌الدهر هم توصیفی از اقیانوسِ خاوریِ چین آمده و دریایِ ظلمات نیز خوانده شده است. بنابراین دریایِ چین غیر از تعبیر یا ترکیبِ «آبِ زره» در شاهنامه، در منابعِ دیگر با نام‌هایِ دیگری هم نامیده شده و «دریایِ خاورِ» کوش‌نامه نیز همان «آبِ زرهِ» شاهنامه و «دریایِ چین» است.

💠 در دو جای شاهنامه از «دریای کیماک» در کنار و در مسیر «آب زره» یاد شده است. نخست هنگامی که افراسیاب در پیامی به کیخسرو می‌گوید برای رفتن به کنگ‌دژ از دریای کیماک خواهد گذشت:

• به دریای کیماک بر بگذرم
• سپارم تو را کشور و لشکرم
• مرا کنگ‌دژ باشد آرامگاه
• نبیند مرا نیز شاه و سپاه

💠 بار دوم زمانی است که کیخسرو از گذشتن افراسیاب از آب زره و رفتن او به کنگ‌دژ آگاه می‌شود و می‌گوید برای یافتن و گرفتن وی از دریای کیماک و آب زره می‌گذرد:

• همه چین و مکران سپه گسترم
• به دریای کیماک بر بگذرم
• چو گردد مرا راست ماچین و چین
• بخواهیم یاری (یا باژی) ز مکران‌زمین
• بر آب زره بگذرانم سپاه
• اگر چرخ گردان بود نیک‌خواه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۱۹

💠 «فَم‌الاسد» یا برابرهای فارسی آن، «دهنِ شیر»، «دهانه‌ی شیر» و «کامِ شیر» اصطلاحاتی است برای نقاطی از دریاهای ژرف و پهناور که آب در آنجا به صورت گرداب در می‌آید و کشتی‌ها را می‌چرخاند و در خود فرو می‌کشد. در منابع مختلف از این فَم‌الاسدها - جز از آب زرهِ شاهنامه - در حدّ بابل، یونان، بصره، خوزستان، دریای پارس، دریای چین، خوارزم، یمن و زنگبار نام رفته است. در اسکندرنامه‌ی نظامی هم «فَم‌الاسد» با معادلِ فارسیِ «کامِ شیر» در «دریای چین» است و اسکندر به آن می‌رسد:

• درافکند کشتی به دریای چین
• که دیده است دریای کشتی‌نشین
• ... ز دریا چو درّه روزه بگذاشتند
• غلط بود منزل خبر داشتند
• پدید آمد از دور کوهی بلند
• نه گرداب در کنج آن کوه بند
• در آن بند اگر کشتی‌ای تاختی
• در او سال‌ها دایره ساختی
• برون نامدی تا نگشتی خراب
• نرستی کسی زنده زان بند آب
• ... خبر داد شه را شناسای کار
• از آن بندِ دریای ناسازگار
• که هر کشتی‌ای کو بدین‌جا رسید
• از این بندگه رستگاری ندید
• خردمند خواند ورا کام شیر
• که چون کام شیر است و خون‌دلیر

💠 چون در گزارشِ گذشتن اسکندر و یارانش از فم‌الاسد / دهنهٔ شیر در «داراب‌نامه» طرسوسی/ طرطوسی اشاره شده که «به روزگارِ کیخسرو از اینجا بگذشت و او را این دهنه به خود درکشید و مویی بر اندام او تر نشد»، دانسته می‌شود که فم‌الاسد یا کامِ شیری که اسکندر در «دریایِ چین» از آن به سلامت می‌گذرد همان است که پیشتر کیخسرو از آن عبور کرده بود و این یعنی «آبِ زره» همان «دریایِ چین» است.
همان‌گونه که در «شاهنامه» کیخسرو پس از مکران به آبِ زره می‌رسد در «کوش‌نامه» نیز کوش از مکران می‌گذرد و در شرقِ آنجا به دریایِ خاور می‌رسد:

• ز مکران گذر کرد بی‌جنگ و جوش
• بشد با سوارانِ پولادپوش
• همی رفت تا خاور و تیره میغ
• گرفت آن همه مرزها را به تیغ
• چنین تا به دریایِ خاور رسید
• سراپرده‌ای نو بدان لب کشید

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۱۸

💠 در عجائب‌المخلوقات قزوینی «بحر صین: دریای چین» چنین معرفی شده است «متصل است به بحر محیط و هیچ بحری از آن بزرگ‌تر نیست الا بحر محیط و او دریایی است بسیار مواج و عمیق ... در او حیوانات عجایب الاشکال باشد و در این بحر گردابی است که هر سفینه که در او افتد بیرون نیاید».

💠 «آب زره» شاهنامه سه ویژگی مشترک و مشابه با اوصاف «دریای چین» دارد که باز مؤیدِ انطباق و یکسانی این دو دریاست. آب زره مانند دریای چین «مَوّاج و عمیق» است:

• بدو گفت مَلّاح کای شهریار
• بر این ژرف دریا نیابی گذار

• که دریای باموج و چندین سپاه
• سر و کار با باد و شش ماه راه

💠 در آب زره هم «حیوانات عجایب‌الأشکال» وجود دارد:

• شگفت اندر آن آب مانده سپاه
• نمودی بد انگشت هر کس به شاه
• بد آب اندرون شیر دیدند و گاو
• همیداشتی گاو با شیر تاو
• همان مردم و موی‌ها چون کمند
• همه تن پر از پشم و چون گوسفند
• گروهی سران چون گاومیش
• دودست از پس پشت و دو پای پیش
• یکی تن چو ماهی و سر چون نهنگ
• یکی تن چو گور و سرش چون پلنگ

💠 گردابِ هولناک و سفینه‌شکن دریای چین نیز در آب زره هست و «فَم‌الاسد» نامیده شده است:

• پُرآشوب دریا بر آن گونه بود
• کزو کس نرفتی به دل ناشخود
• به شش ماه کشتی برفتی بر آب
• کزو ساختی هر کسی جای خواب
• به هفتم چو نیمی گذشتی ز سال
• شدی کژ و بی‌راه باد شمال
• سرِ بادبان تیز برگاشتی
• خله پیشِ مَلّاح بگذاشتی
• به جایی کشیدیش از راه خود
• که خواندیش مَلّاح فَم‌الاسد


‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۱۷

💠 در بیتی از شاهنامه در داستان جنگ بزرگ که قبلاً هم دو بار بدان اشاره شد، از «دریای چین» در کنار «مکران» نام رفته است و چون کیخسرو در این داستان بعد از سالی اقامت در مکران وارد «آب زره» می‌شود می‌توان گفت دریای چین مذکور در کنار مکران همان «آب زره» است که در این بیت نام مشهور آن - یعنی دریای چین - آمده:

• ممانش که پی برنهد بر زمین
• به ترکان و مکران و دریای چین

💠 در روایتی که دربارهٔ ساختن سیاوش، کنگ‌دز را در بعضی نسخه‌های شاهنامه هست و دکتر خالقی مطلق آن را الحاقی تشخیص داده‌اند کنگ‌دز در جای آبادی ساخته می‌شود که برای رسیدن به آن باید یک ماه روی «دریای چین» کشتی راند و بعد از پهلو گرفتن در ساحل از بیابانی گذشت و بدان‌جا رسید:

• به یک ماه از روی دریای چین
• که بی‌نام بود آن زمان و زمین
• بیابان بیاید چو دریا گذشت
• ببینی یکی پهن بی‌آب دشت
• کزین بگذری بینی آباد شهر
• کزان شهرها بر توان داشت
• از آن پس یکی کوه بینی بلند
• که بالای او برتر از چون و چند
• مر این کوه را کنگ‌دز در میان
• بدان کِت ز دانش نیاید زیان

💠 در داستان جنگ بزرگ هم کیخسرو برای رسیدن به کنگ‌دز از «آب زره» می‌گذرد و بعد به بیابانی می‌رسد (بیابانش پیش آمد و ریگ و دشت) و سپس شهرهایی آبادان می‌بیند (همه شهرها دید برسان چین). به دلیل مطابقت مسیر و مکان‌ها در هر دو روایت تردیدی نمی‌ماند که «آب زره» شاهنامه همان «دریای چین» داستان کنگ‌دز ساختن سیاوش است¹. درباره «بیابانی» که در هر دو داستان کیخسرو پس از عبور از آب زره/ دریای چین بدان می‌رسد را هم باید گفت که در حدودالعالم نیز از «بیابانی» در کنار خمدان - که اشاره شد نزدیک مکران و دریای چین است - یاد شده. این بیابان به دریا پیوسته است و با بیابان بعد از آب زره/ دریای چین مطابقت یا حداقل مشابهت دارد «اندر جنوب ناحیت چینستان میان کوه طاعن فی البحر و میان خمدان بیابان است و از این بیابان پاره به دریا رود چون جزیره».

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

¹ طبق اشاره‌ای در کوش‌نامه، در دریای زره جزیره‌ای آباد و خرم هست که برای رسیدن به آن باید هفت ماه روی دریای مواج کشتی راند و سیاوش به این جزیره رفته بود. چون کنگ‌دز سیاوش بنابر روایت شاهنامه و آن داستان افزوده در جزیره‌ای در آب زره/ دریای چین است و کیخسرو نیز برای رفتن بدان جا هفت ماه دریانوردی می‌کند می‌توان گفت که اشارت کوتاه کوش‌نامه هم ناظر بر ماجرای کنگ‌دز ساختن سیاوش است و دریای زره مذکور در آن همان آب زرهِ شاهنامه و دریای چینِ روایت الحاقی به دست‌نویس‌های شاهنامه است:
• و دیگر به دریا درون هفت ماه
• به کشتی گذر باید به راه
• پس آنگاه دریا گذر خم دهد
• بر رنج دریا همه غم دهد
• به دریا رسی آنکه خوانی زره
• ز موج اوفتاده گره بر گره
• سیاوش گذر چون بر آن مرز کرد
• سورا زان برز اندرز کرد (؟)

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۱۶

💠 به عقیدهٔ نگارنده، «آب زره» نیز مانند «بربر/ بربرستان» در جغرافیای شاهنامه بر دو دریای جداگانه اطلاق شده است. در گزارش خود نبرد هاماوان - و نه ابتدای آن، که کاووس از نیمروز (= سیستان) وارد این دریا می‌شود و به هاماوران (یمن) و مصر و شام لشکر می‌کشد؛ و بعد هم رستم از همان مسیر برای رهایی او می‌رود - به احتمال فراوان منظور از آن همان‌گونه که بعضی محققان نوشته‌اند «دریای عمان و سرخ» است ولی در آغاز این روایت و نیز داستان جنگ بزرگ که از «آب زره» در کنار مکران و چین یاد شده است این دریا با توجه به مکان مکران در دورترین نقطهٔ مشرق نمی‌تواند هیچ یک از موارد مذکور در نظریات استادان و پژوهندگان باشد زیرا موقعیت جغرافیایی دریاچهٔ هامون، دریای عمان، خلیج فارس، دریاچهٔ آرال، دریای خزر و دریای سرخ اصلاً در حدود مکران و چین نیست.

💠 نگارنده احتمال می‌دهد منظور از «آب زره» در آغاز داستان نبرد هاماوران - که در کنار مکران زمین است (ز مکران شد آراسته تا زره) - و روایت جنگ بزرگ، شاید «دریای چین» باشد و فردوسی به تأثیر از زبان (تعابیر و اصطلاحات) متن منابع منثور خود در این داستان، به جای ترکیب پرکاربرد «دریای چین» از تعبیر «آب زره» برای نامیدن این دریای پرآوازه استفاده کرده است. شواهد و قراینی از شاهنامه و بیرون از آن این گمان را پشتیبانی می‌کند. مهم‌ترین و کلی‌ترین گواه این است که «آب زره» پس از چین و ماچین و مکران قرار دارد (کشیدیم لشکر به ماچین و چین / وزان روی رانم به مکران‌زمین / وزان پس بر آب زره بگذرم) و کیخسرو بعد از آمدن به چین و سپس مکران به این دریا می‌رسد. با در نظر داشتن موقعیت سرزمین چین و محدودهٔ جغرافیایی مکران در شرقی‌ترین منطقهٔ آن، تنها دریایی که در این مختصات مکانی با «آب زره» انطباق می‌یابد «دریای چین» است.

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 سسک‌های‌ کوچک، سرده‌ای از خانوادهٔ سسکان جهان قدیم در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 سسک‌های‌ نمادین، سرده‌ای از خانوادهٔ سسکان جهان قدیم در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     سسک سرسیاه : جنگل‌های بالغ همراه با زیراِشکوب بوته‌ای نه‌چندان انبوه را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. همچنین در پارک‌ها، حومهٔ شهرها و حتی مناطق شهری با درختان بلند و دارای زیراِشکوب مناسب دیده می‌شود و از جنگل‌های سوزنی‌برگ دوری می‌کند. به‌صورت مهاجر عبوری در شهرستان مهرستان دیده می‌شود.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 سسک‌های‌ برگ‌خوار (برگی)، سرده‌ای از خانوادهٔ سسکان برگ‌خوار (برگی) در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     سسک برگی سبز : جنگل‌های انبوه موجود در نواحی کوهستانی به‌ویژه توده‌های توس، افرا و یا راش همراه با زیراِشکوب متراکم، درخت‌زارهای ارس و همچنین درختزار‌های حاشیهٔ رودخانه‌های کوهستانی را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند و در زمستان‌ها در درخت‌زارهای باز واقع در مناطق پست، حاشیهٔ جنگل‌ها و همچنین باغ‌ها، پارک‌ها و پرچین‌ها دیده می‌شود. به‌صورت مهاجر معمول بهاره و پاییزه در شهرستان‌های زاهدان و ایرانشهر دیده می‌شود.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔹 سسک‌های‌ برگ‌خوار (برگی)، سرده‌ای از خانوادهٔ سسکان برگ‌خوار (برگی) در راستهٔ گنجشک‌سانان است.

💠     سسک برگی هیوم : در زمستان درخت‌زارهای پهن‌برگ خزان‌کننده همراه با زیراِشکوب بوته‌ای، بوته‌زارها، بیشه‌ها، باغ‌ها و پرچین‌ها را ترجیح می‌دهد. زمستان‌گذران به‌نسبت معمول شهرستان‌های نیمروز، راسک، دشتیاری و چابهار است و همچنین به‌صورت مهاجر عبوری در شهرستان‌های زاهدان، تفتان و مهرستان دیده می‌شود.

💠     سسک جنگلی : درخت‌زارهایی با تاج پوشش بسته همراه با زیراِشکوب اندک نظیر راشستان‌ها، بلوط مرزستان، شاه‌بلوط و یا توده‌های مخلوط سوزنی‌برگ و پهن‌برگ را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. مهاجر عبوری بسیار کمیاب شهرستان چابهار است.

💠     سسک برگی کوچک : دشت‌های گرم در مناطق کوهستانی، شیب‌های سنگی دامنه‌ها با بوته‌های کوتاه و پراکنده و همچنین درخت‌زارهای تخریب‌شده در ارتفاع ۲۰۰۰ تا ۳۵۰۰ متری را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند و زمستان‌ها در مناطق کم‌ارتفاع‌تر با درختچه‌های گز و آکاسیا دیده می‌شود. تابستان‌گذران و جوجه‌آور کوه تفتان و زمستان‌گذران شهرستان‌های بمپور، دلگان، راسک و سرباز است و همچنین به‌صورت مهاجر عبوری در شهرستان‌های ایرانشهر، بمپور، مهرستان، سرباز و دشتیاری دیده می‌شود.

💠     سسک چیف‌چاف معمولی : درخت‌زارها، پارک‌ها، پرچین‌ها، باغ‌ها، خلنگ‌زارها، مناطق پاک‌تراشی‌شده و جنگل‌کاری‌های جوان را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. مهاجر عبوری غیرمعمول شهرستان تفتان است.

💠     سسک برگی بیدی : در درخت‌زارهای پهن‌برگ یا مخلوط موجود در مناطق پست دارای درختان بالغ و مسن با تاج پوشش نه‌چندان متراکم همراه با زیراِشکوب‌های متنوع، همچنین پارک‌ها و باغ‌های بزرگ را به‌عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. در زمستان به‌طور منزوی یا در گروه‌های کوچک به سر می‌برد. به‌صورت معمول در شهرستان‌های زابل، زهک، زاهدان، راسک و دشتیاری زمستان‌گذرانی می‌کند. همچنین به‌صورت مهاجر عبوری پاییزه و بهارهٔ معمول در شهرستان‌های نیمروز، زاهدان، تفتان، خاش ایرانشهر، بمپور، مهرستان، سرباز، راسک و دشتیاری دیده می‌شود.

#حیات_وحش
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۱۲

💠 «مکران» دنیای حماسه را نمی‌توان ـ چنان‌که آقای فریدون جنیدی حدس زده‌اند ـ با کشور «کُره» در جغرافیای معاصرِ جهان یکی دانست؛ زیرا در متون جغرافیایی، تاریخی و ادبیِ قدیم، کشور کنونی «کُره» با نام‌های «سیلا»، «شیلا» و «بسیلا» معرفی شده است و هیچ شاهدی برای اطلاق نام «مکران» بر این سرزمین وجود ندارد و لیکن می‌توان پذیرفت که «مکران» شاهنامه و کوش‌نامه شاید نسبتاً در حدود و نزدیکی کشور کُره باشد.

💠 همچنین برخلاف آنچه در فرهنگ‌ها و شروح شاهنامه نوشته شده و شهرت یافته است گویا «مکران» در شاهنامه اصلاً در معنای منطقه معروف واقع در جنوب،شرق ایران و پیوسته به دریای عمان به کار نرفته و در همه موارد - حتی غیر از دو داستان نبرد هاماوران و جنگ بزرگ نیز - منظور از آن همان منطقه شرقی در انتهای چین است. دست‌کم نشانه آشکار و قاطعی وجود ندارد که بتوان آن را بر مکرانِ شناخته‌شده منابع جغرافیایی و تاریخی تطبیق داد. در اینجا همه موارد کاربرد «مکران» را در جاهای دیگر شاهنامه - جز از شواهدی که قبلاً نقل شد - می‌آوریم که در آنها همراهی این نام با «چین» و «توران» گواه موقعیت شرقی آن و تفاوتش با مکرانِ مشهور است:

• ز چیزی که آورد از هند و چین
• ز توران و ایران و مکران زمین

• پس آگاهی آمد به روم و به چین
• به ترک و به هند و به مکران زمین

• ز باری که خیزد ز روم و ز چین
• ز هیتال و مکران و ایران زمین

• ورا درگر آمد ز روم و ز چین
• ز مکران و بغداد و ایران زمین

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۱۱

💠 در شواهدی که از ذکر نام «مکران» و «آبِ زره» در داستان جنگِ بزرگِ کیخسرو و افراسیاب در آغاز مقاله آمده است ملاحظه می‌شود که کیخسرو پس از رسیدن به مکران و یک سال ماندن در آنجا واردِ آبِ زره می‌شود و بعد به ساحلی می‌رسد که صد فرسنگ آن طرف‌ترش کنگ‌دژ سیاوش است.

💠 کنگ‌دژ به نوشتهٔ «مفاتیح‌العلوم» (تألیف ۳۶۷-۳۷۲ هـ.ق) «دورترین شهر است در سمت مشرق و آن در نقاطِ دورافتادهٔ چین و وفاق قرار دارد». به این قرینه «مکران» نیز که برای رفتن به کنگ‌دژ باید از آنجا به کنار «دریای زره» رفت در «سمت مشرق» و «نقاطِ دورافتادهٔ چین» واقع شده بوده است. حتّی زبانِ مردمانِ خشکی/جزیره‌ای که کیخسرو و سپاهیانش در دریای زره بدان می‌رسند ـ و کنگ‌دژ در آنجاست ـ شبیه زبانِ اهالی مکران است که احتمالاً چینی یا یکی از زبان‌های رایج در چین و پیرامون بوده:

• همه شهرها دید برسانِ چین
• زبان‌ها به‌کردارِ مکران‌زمین

💠 از مجموعِ این قراین و گواهی‌ها چنین بر می‌آید که «مکران» در شاهنامه ـ و نیز کوش‌نامه ـ ناحیه‌ای است در اقصایِ شرقِ چین، نزدیک به خمدان/ جندان و آبِ زره و چون ظاهراً در هیچ‌یک از منابع جغرافیایی و تاریخی از این مکران با این مختصات یاد نشده است احتمالاً آن را باید متعلّق به جغرافیای حماسی ـ اساطیری دانست که از راهِ منابعِ منثورِ شاهنامه و کوش‌نامه در داستان‌های این متون وارد شده است. مکان‌های جغرافیای حماسی و اساطیری (داستانی) مصداقِ بیرونی و واقعی در جغرافیای تاریخی و معاصر جهان ندارد.

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۱۰

💠 بر اساس اشارت دیگری از کوش‌نامه، «مکران» در ماوراءالنهر است و چون کوش می‌خواهد به آن دیار لشکر بکشد فرمانروای مکران آشفته می‌شود:

• چو بشکست ایران سپه را به درد
• سوی ماوراءالنهر آغاز کرد
• از او شاه مکران چو آگاه شد
• دژم گشت و شادیش کوتاه شد

این دو بیت هم سندی است برای موقعیت «مکران» در آن سوی رود جیحون و ارتباط نداشتنش با مکران مشهور در جنوب شرق ایران و مجاور دریای عمّان.

💠 در شاهنامه (داستان جنگ بزرگ) افراسیاب به کیخسرو پیام می‌فرستد که اگر با او صلح کند می‌تواند چین و ماچین را هم بگیرد:

• وگر چین و ماچین بگیری رواست
• به راهی بران رای دل کِت هواست
• خراسان و مکران پیش توست
• مرا شادمانی به کم‌بیش توست

💠 با خواندن این دو بیت (به‌ویژه بیت دوم) احتمالاً این پرسش‌ها پیش می‌آید که مگر «مکران» در کنار «خراسان» است؟ و چرا پس از «چین و ماچین» از «خراسان» یاد شده؟ و چرا باید کیخسرو بخواهد «خراسان» را که همواره جزو قلمرو ایران بوده است همچون «چین و ماچین» تصرف بکند؟ باید توجه داشت که در اینجا نیز منظور از «مکران» به قرینهٔ ذکر چین و ماچین همان مکرانِ مشرق و مجاور چین است و واژهٔ «خراسان» در معنی لغوی آن به کار رفته است نه به معنای اسم خاص و اقلیم خراسان. «خراسان» از نظر واژگانی یعنی «خورآینده، محلِ آمدن خورشید» و در زبان پارتی و فارسی، «خراسان» به معنای «مشرق» هم استعمال شده است. به نظر دکتر خالقی‌مطلق «خراسان» در معنای «مشرق» دو شاهد دیگر نیز در شاهنامه دارد.

💠 از این روی افراسیاب در آن دو بیت به کیخسرو می‌گوید اگر بخواهی چین و ماچین را بگیری ناحیهٔ شرق (خراسان) و مکران - که در اقصای مشرق است - پیش روی توست و می‌توانی بدان‌جا بروی. در همان داستان، مهترِ مکران در پاسخ فرستادهٔ کیخسرو با برمنشی می‌گوید:

• چو خورشید تابان شود بر سپهر
• نخستین براین بوم [=مکران] تابَد به مهر

اگر این سخن مفاخره و گزافه نباشد ـ چنان‌که پیشتر آقای جنیدی و دکتر کزازی نیز توجه کرده‌اند ـ نشان می‌دهد که «مکران» در منتهاالیه مشرقِ زمین قرار دارد که نخستین پرتوهای خورشید خاوری هنگام طلوع بر آنجا می‌تابد.

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…

🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

📃 صفحه ۹

💠 در منظومه کوش نامه نیز مکران در حوالی چین است و غیر از اینکه از آن در کنار چین و ماچین و تبت نام رفته نزدیک شهر «خمدان» هم معرفی شده است؛ برای نمونه:

• ز خمدان و مکران دگر لشکری
• بخواهم از آن هم سپاهی سری

• وز آنجا سپه سوی مکران کشید
• چو آگاهی از وی به مکران رسید

• ... وز آنجا سوی شهر خمدان کشید
• همی برتر از خویشتن کس ندید

• بر او کوش را شاد بنشاندند
• ورا شاه مکران و چین خواندند

• بباشیم تا لشکر آید ز چین
• دلیران ماچین و مکران زمین

• ز ماچین و مکران و تبت سپاه
• بیامد که بر باد بر بست راه

💠 «خمدان» طبق حدودالعالم آخرین شهر مشرق‌زمین و اقامتگاه فغفور چین است «اما ناحیت مشرق آخر شهری از وی قصبهٔ چینستانست او را خمدان خوانند به لب دریای سبز است» و «خمدان قصبهٔ چینستانست و شهریست عظیم و مستقر فغفور چین». بنابراین «مکران» هم شهری در دورترین نقطهٔ مشرق چین بوده که به «خمدان» نزدیک بوده است.

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

#تاریخ
#ادبیات
💠 @balochs_history

Читать полностью…