بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

23 September 2026 11:15

‍ یکم مهرماه زادروز غلامعلی رعدی آدرخشی

غلامعلی رعدی آدرخشی (آن‌طور که خود می‌نوشت نه آذرخشی چنان‌که دیگران تمایل به نوشتن آن دارند) متولد تبریز به سال ۱۲۸۸ بود. در آنجا درس خواند. معلم ادیب و سخن‌شناس باوقار او اسماعیل امیرخیزی بود. در آنجا، هم‌مدرسه‌ای‌های رعدی آن‌قدر که به یاد می‌آورم مهندس رضا گنجه‌ای، خلیل مکی، مهندس ناصح ناطق، محمدحسین شهریار بوده‌اند. رعدی پس از آن به تهران آمد و دورۀ دانشکدۀ حقوق را به پایان رسانید. در وزارت معارف عضو شد. به ریاست ادارۀ انطباعات رسید. به علی‌اصغر حکمت نزدیک شد. به‌وسیلۀ او ترقی کرد. پس از تأسیس فرهنگستان ایران دبیری امور آنجا به عهده‌اش گذاشته شد. با رجالی چون محتشم‌السلطنۀ اسفندیاری، محمّدعلی فروغی ذکاء‌الملک، حسن وثوق‌الدّوله، حسین ادیب‌السلطنۀ سمیعی که عضو فرهنگستان بودند و دیگر اعضای صاحب‌نام آنجا آشنایی و روابط علمی و فرهنگی پیدا کرد. ظاهراً حکمت بود که وسایل لازم رفتن او را به فرنگ برای ادامۀ تحصیل فراهم ساخت. در ژنو درس خواند و بازگشت.
موضوع خطابه‌ای که برای عضویت پیوسته در فرهنگستان تهیه کرد «رستاخیز ادبی ایران» بود. حقاً نخستین مقاله‌ای بود که با روحیه‌ای تجدّدخواهانه دربارۀ ضرورت تحول و تجدّد ادبی نوشته شده بود.
پس از جنگ به سمت نمایندۀ ایران در یونسکو به پاریس رفت. پس از چند سال خدمت در آنجا عنوان سفیری هم گرفت. مدت درازی در سمت نمایندگی در یونسکو ماند. بعد که به ایران احضار شد به سناتوری انتصابی انتخاب شد و چون مخالف‌خوانی کرد در دورۀ بعد منصوب نشد. چند سالی هم ریاست دانشکدۀ ادبیات دانشگاه ملّی آن روزگار را عهده‌دار شد و لوحۀ اعتباری برای آن مؤسسه بود.

[نادره‌کاران، سوگنامۀ ناموران فرهنگی و ادبی (۱۳۰۴-۱۳۸۹)، ایرج افشار، زیر نظر بهرام، کوشیار و آرش افشار، به کوشش محمود نیکویه، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ سوم ۱۴۰۴، ج ۲، ص ۱۲۹۶-۱۲۹۷]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

22 September 2026 06:20

فهرست انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، مهرماه ۱۴۰۵

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

21 September 2026 07:34

‍ سی‌ام شهریورماه زادروز فریدون مشیری، منتخب یازدهمین جایزهٔ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار

فریدون مشیری (۳۰ شهریور ۱۳۰۵ ـ ۳ آبان ۱۳۷۹). شاعر (با سبکی میان کهنه و نو) روزنامه‌نگار و کارمند شرکت پست و تلگراف و تلفن. کلّیات اشعار او با نام بازتاب نفس صبحدمان به چاپ رسیده است. شعری که می‌خوانید از سروده‌های اوست.

ایران و جوانان

ایران کهن‌سال
در عرصۀ تاریخ
در پهنۀ علم و ادب و دانش و فرهنگ
همواره درخشید توانمند، توانا
پرورده بزرگانی نام‌آور، دانا
پیران کهن داشته در عالم یکتا

امروز،
ایران به جوانانش نازد که توانند
«اسب شرف از گنبد گردان بجهانند»
در عرصۀ میدان جهان نام برآرند

ایران،
دیروز به پیران خردمندش نازید
امروز،
ایران به جوانان برومندش نازد
نسلی که تواند
ایران را آزادتر، آبادتر از پیش بسازد
نسلی که ز اوهام و خرافات گسسته‌ست
اهریمن نادانی را شاخ شکسته‌ست
نسلی که به ظلمت‌کدۀ جهل نمانده‌ست
خود را به جهان‌های پر از نور رسانده‌ست

فردا همه با نسل جوان است که امروز
هر روز تواناتر و آگاه‌تر از پیش
با تکیه به نیروی امید و خرد خویش
در عرصۀ میدان جهان راه گشاید
هر روز سرافرازتر از پیش برآید

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

19 September 2026 08:13

فهرست انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، مردادماه ۱۴۰۵

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

18 September 2026 10:38

‍ بیست و هفتم شهریورماه سالروز درگذشت سیّد محمدحسین بهجت تبریزی (شهریار)

سید محمدحسین بهجت تبریزی (۱۱ دی ۱۲۸۵ - ۲۷ شهریور ۱۳۶۷) در تبریز زاده شد و دورۀ تحصیلاتش را در زادگاه خود و سپس تهران (مدرسۀ دارالفنون) سپری کرد. او کارمند بانک کشاورزی و استاد افتخاری دانشکدۀ ادبیات تبریز بود‌.
شهریار از بزرگ‌ترین غزل‌سرایان دورۀ خود به شمار می‌آمد که در سرودن انواع دیگر شعر فارسی، مانند قصیده، مثنوی، قطعه، رباعی، دوبیتی و شعر نیمایی نیز مهارت داشت. از آثار شعری این شاعر آذربایجانی می‌توان به روح پروانه، صدای خدا، حالا چرا، حیدربابایه سلام و دیوان اشعار اشاره کرد. شعری که می‌خوانید سرودۀ اوست.

حماسۀ ایران

سال‌ها مشعل ما پیشرو دنیا بود
چشم دنیا همه روشن به چراغ ما بود

دُرجِ ‌دارو همه در حُکم حکیم رازی
برجِ حکمت همه با بوعلیِ سینا بود

قرن‌ها مکتب قانون و شفای سینا
با حکیمان جهان مشقِ خطی خوانا بود

عطر عرفان همه با نسخۀ شعر عطّار
اوج فکرت همه با مثنوی ملّا بود

داستان‌های حماسی بسرود و ‌بسزا
خاص فردوسی و آن همّت بی‌همتا بود

کلک سحّار نظامی به نگارین‌تذهیب
کلک مشّاطۀ طبعی که عروس‌آرا بود

پند سعدی کلمات ملک‌العرش عَلا
غزل خواجه سرود ملأ اعلا بود

عاشقی پیشه کن ای دل که به دستان گویند
وامقی بود که دلباختۀ عَذرا بود

گر سخن از صفت قهر و غرور ملّی‌ست
کاوۀ ماست که بر قاف قرون عنقا بود

تاج تاریخ جهان کورش اَهْخامَنِشی‌ست
کز قماش و منشی محتشم و والا بود

عدل کسرا چه همایی‌ست همایون‌سایه
که نه بر صحنۀ تاریخ چنین سیما بود

شاهِ شطرنجِ فتوحات، همانا نادر
کز سلحشوری و لشکرشکنی غوغا بود

شمع در پردۀ فانوس به‌پروا سوزد
ناز پروانه که بی‌پرده و بی‌پروا بود

آنچه شاهِ ولی و صوفی صافی‌مشرب
به صفای تو که دردانۀ این دریا بود

هر گلی کز چمن باغ جنان آبی خورد
نازپروردۀ این خاک عبیرآسا بود

بس توحّش که درو شد به تمدّن تبدیل
آمدن یرغو و رفتن یَسَق و یاسا بود

خاتمِ گمشده را باز بجو ای ایران
که بدان حلقه جهان زیر نگین ما بود

شهریار از تو نوای نی و ناقوس خوش است
این غزل را نسب از کوسِ بلندآوا بود

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

16 September 2026 09:34

‍ بیست و پنجم شهریورماه سالروز درگذشت سیّد ابوالقاسم انجوی شیرازی

کار عمده و اساسی انجوی تأسیس مرکز فرهنگ مردم و ایراد سخنرانی هفتگی در رادیو است. این خدمت گران‌قدر را به شور و شوق و دانایی پیش گرفت و توانست عدۀ کثیری را در شهرها و آبادی‌ها به پژوهش و گردآوری مواد ضروری در این رشته بکشاند. بسیاری را متوجه به عمق مطلب و اهمیت این گونه از فرهنگ کشور کرد. آرام‌آرام کارهای او در این زمینه در میان مستشرقین راه یافت و مقداری به روسی ترجمه شد. اما مهم‌تر از همه تحقیقی است که رودلف مارزلف آلمانی بر اساس قصه‌هایی که انجوی جمع‌آوری کرده بود، دربارۀ طبقه‌بندی قصه‌های ایرانی به زبان آلمانی منتشر کرده است. او کار انجوی را به حق ستوده است. این کتاب به ترجمۀ استادانۀ کاووس جهانداری در همین اوقات اخیر به فارسی نشر شده است (انتشارات سروش).
انجوی تا هدایت زنده بود در حوزۀ او شد و آمد داشت و بیست و چند سال پیش از آن را در حلقۀ ادبی علی دشتی گذرانید. یادگار خوب این دوره از زندگی او کتاب‌های مکتب شمس و دیوان حافظ است که هریک بارها به چاپ رسیده است. در زمینۀ ادبیات کهن فارسی مجموعه‌ای از غزل به نام سفینۀ غزل چاپ کرده است که چند بار چاپ شده و خواهان بسیار یافته است.

[نادره‌کاران: سوگنامۀ ناموران فرهنگی و ادبی (۱۳۰۴-۱۳۸۹)، ایرج افشار، زیر نظر بهرام، کوشیار و آرش افشار، به کوشش محمود نیکویه، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ سوم ۱۴۰۴، ج ۲، ص ۱۰۸۴-۱۰۸۵]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

14 September 2026 09:57

‍ راپورت قابل توجه سفارت‌خانۀ محترم دولت علیّۀ ایران مقیم واشنگتن به مقام منیع وزارت جلیلۀ امور خارجه

فرستنده: حسین علاء
گیرنده: وزارت امور خارجه
تاریخ : ۱۳۴۱ق/ ۱۹۲۲م

یکی از مطالبی که ثبوتش محتاج به دلیل و برهان نیست، احتیاج مملکت و دولت ایران به اشخاص عالم و متخصص می‌باشد. در اینکه دولت باید در ارائۀ طریق و تشویق و ترغیب جوانان و حتی کمک مالی نیز مضایقه ننماید، محل اعتراض نمی‌باشد. به طوری که در این مدّت توقف خود در آمریکا استنباط نموده‌ام، ترتیباتی را که اولیای اطفال و رؤسای مدارس نسبت به محصلین مجری می‌دارند، یکی از بهترین ترتیبات عملی برای تربیت جوانان است که دارای اثرات مادی و معنوی در آتیۀ آنهاست.
محصلین کالج و دار‌الفنون‌ها که معمولاً سن بیست سالگی رسیده‌اند، باید تمام مخارج خودشان ‌را تهیه کرده و متکفل تمام امور خود باشند. در این سن، شخص برای تحمل کارهای سخت کاملاً آماده است و هر شغلی را می‌تواند انجام دهد. تصدی هیچ‌گونه شغل و کسب مشروعی برای محصل عیب و عار نیست. لذا بکرات دیده می‌شود که پسر شخص بسیار متمولی به خدمات پاک کردن و نظافت مهمانخانه‌ها یا عمله‌گی در دهات و مزارع و حتی به گرم کردن خانه‌ها و عمارات در موقع زمستان مشغول می‌باشند.
سه ماهۀ تعطیل تابستان، هر محصلی مجبور است کار کرده و برای زمستان و اوقات تحصیل، تهیۀ پولی نماید. برای تهیۀ کم و کسر مخارج هم در زمستان، روزانه چند ساعتی را که فراغت دارد، به هر کاری که به دست آید مشغول می‌شود و تحصیل پول می‌نماید. نتایجی که از این ترتیب حاصل می‌شود:
اولاً، سلامت مزاج؛ ثانیاً، تولید حق استقلال؛ ثالثاً، اعتماد به نفس؛ رابعاً، تزکیه اخلاق به واسطۀ سیر در طرق مختلفۀ زندگی؛ خامساً، حق تعدیل خرج و دخل در امور معاش و لزوم صرفه‌جویی و پس‌اندازی؛ سادساً، جلوگیری از معایبی که پنجاه درصد جوانان نورس ایرانی به آن دچار هستند، یعنی پسر بعد از مرگ پدر، یک مرتبه بی‌پروا دست به اموال موروثی دراز کرده و نتایج زحمات چندین ساله پدر را در یک یا دو سال به باد می‌دهند.

[مناسبات فرهنگی ایران و امریکا در روزگار قاجاریه، گزینش اسناد، مقدمه و تحقیق دکتر داریوش رحمانیان و دکتر فرشته جهانی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۴، ص ۱۵۸-۱۶۰]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

12 September 2026 06:18

از شاهنامه تا خداینامه به چاپ دوم رسید.

هدف نویسنده در این کتاب اثبات این نکته است که شاهنامۀ فردوسی دارای آبشخوری نوشتاری بوده و مأخذ آن یعنی شاهنامۀ منثور ابومنصوری نیز به پیروی از سنّت کهن خداینامه‌نویسی، بر اساس آثار نوشتاری تألیف شده است. در پیوست این پژوهش نیز فهرستی از آثار از‌دست‌رفتۀ پهلوی و ترجمه‌های عربی و فارسی آنها بر اساس منابع کهن از سده‌های نخستین اسلامی فراهم آمده است. این فهرست نمایانگر وجود کتاب و کتابت در فرهنگ ساسانی است.

[از شاهنامه تا خداینامه: جستاری دربارۀ مآخذ مستقیم و غیرمستقیم شاهنامه، تألیف دکتر جلال خالقی مطلق، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم ۱۴۰۵]

علاقه‌مندان می‌توانند از بیست و یکم شهریور تا یکم مهر، این کتاب را با ۳۰٪ تخفیف از دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تهیه کنند.

تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

09 September 2026 08:33

هجدهم شهریورماه سالروز درگذشت جلال آل‌احمد

اگر جلال در نوشته‌هایش تلگرافی، حساس، دقیق، خشمگین، افراطی، خشن، صریح، منزّه‌طلب و حادثه‌آفرین است، اگر در نوشته‌هایش میان سیاست و ادب، ایمان و کفر، اعتقاد مطلق و بی‌اعتقادی در جدال است، در زندگی روزمره نیز همین‌طور است. مشکل جلال که خودش مشکل بسیاری از بندگان خدا را مطرح کرده در دوگانگی شدید میان زندگی روحی و جسمی است و شک نیست که ریشه‌های عمیق خانوادگی هم دارد. شاید این دوگانگی او را به حادثه‌جویی کشانده است. شاید هم حادثه‌جو خلق شده است. هر طور که باشد زندگی جلال را می‌توان این‌طور خلاصه کرد: به ماجرا یا حادثه‌‌ای پناه بردن، از آن سر خوردن و رها کردنش ـ که خود غالباً به حادثه‌ای انجامیده است‌ ـ آن‌گاه به خلق حادثه‌ای تازه یا به استقبال ماجرایی نو شتافتن.

غروب جلال، سیمین دانشور، تهران، انتشارات رواق، ص ۷-۸.

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

08 September 2026 14:10

‍ کتاب قرآن قدس از انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار اثر برگزیدۀ هفدهمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطّی شد.

هفدهمین آیین بزرگداشت نسخ خطّی با هدف تجلیل از پدیدآورندگان آثار ارزشمند در زمینۀ نسخ خطی و کوشندگان این عرصه، شانزدهم شهریورماه ۱۴۰۵ در تالار قلم سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی برگزار شد. در این نشست کتاب قرآن قدس به تصحیح دکتر علی رواقی از انتشارات دکتر محمود افشار به عنوان اثر برگزیده معرفی شد.
قرآن مترجَم قدس یکی از کهن‌ترین ترجمه‌های قرآن به زبان فارسی است که یگانه دستنویس آن در کتابخانۀ آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود. سورۀ فاتحه و دويست و سيزده آيه از آغاز سورۀ بقره و بيست و يک سوره از پایان آن افتاده است. همانندی‌ها و همگونی‌های واژگا‌نی و ساختاری و آوايی ميان زبان این ترجمه که در حوزۀ سیستان قدیم نوشته شده است و زبان فارسی ميانه (پهلوی) فراوان است. بی‌گمان می‌توان گفت که در ميان ترجمه‌های شناختۀ قرآن‌ تا امروز هیچ ترجمه‌ای از قرآن را نمی‌شناسیم که تا این اندازه از داشته‌های زبان پهلوی در گزینش برابرنهاده‌های قرآنی، بهره برده باشد.
بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار خدمات علمی دکتر علی رواقی را ارج می‌نهد و کسب این مقام ارزشمند را به ایشان تبریک می‌گوید.

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

07 September 2026 10:26

حبّ وطن

حبّ وطن از تخت سلیمان خوش‌تر
خار وطن از سنبل و ریحان خوش‌تر

یوسف که به مصر پادشاهی می‌کرد
می‌گفت گدا بودنِ کنعان خوش‌تر

[شگرف‌نامۀ ولایت، منشی اعتصام‌الدین، تصحیح و تحقیق دکتر داریوش رحمانیان و دکتر علی دهگاهی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۴، ص ۱۰۵]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

05 September 2026 20:03

‍ با دریغ جواد مجابی، پژوهشگر، نویسنده، شاعر، روزنامه‌نگار، طنزپرداز و منتقد ادبی و هنری درگذشت.

جواد مجابی (مهر ۱۳۱۸ - ۱۴ شهریور ۱۴۰۵) در قزوین به دنیا آمد و تحصیلات خود را در رشتهٔ حقوق و سپس اقتصاد در دانشگاه تهران به پایان رساند. او در کنار کار اداری در دادگستری و سپس وزارت فرهنگ و هنر، سالیان دراز به روزنامه‌نگاری، شاعری، داستان‌نویسی، پژوهش و نقد ادبی پرداخت. مجابی مدتی دبیر فرهنگی روزنامهٔ اطلاعات بود و با نشریات و مجلّات ادبی مانند فردوسی، جهان نو، خوشه، آدینه و دنیای سخن همکاری می‌کرد.
از مجابی ده‌ها اثر در زمینه‌های گوناگون از مجموعه‌های شعر، داستان کوتاه، نمایشنامه و رمان گرفته تا آثار طنز و پژوهش‌های ادبی و هنری بر جای مانده است که از آن جمله می‌توان به شب ملخ، شهربندان، مومیایی، ایالات نیست ‌در جهان، باغ گمشده، از دل به کاغذ و دو کتاب با درون‌مایۀ طنز به نامهای عبید بازمی‌گردد و نیشخند ایرانی، و تاریخ طنز ادبی ایران که اثری پژوهشی است و همچنین مجموعه‌مقالاتی چون سرآمدان هنر نو و آینۀ بامداد اشاره کرد.
مجابی در طول حیات پربار خود، جوایز معتبری را دریافت کرد که از آن جمله جایزۀ فروغ (۱۳۵۴) برای روزنامه‌نگاری و جایزۀ بیژن جلالی (۱۳۸۲) است.
بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار درگذشت زنده‌یاد جواد مجابی را به خانوادهٔ محترم او، جامعهٔ فرهنگی و ادبی کشور و همهٔ دوستداران ادب و هنر ایران تسلیت می‌گوید. یاد و نامش گرامی باد.

عکس از گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار
از راست: محمّدامین ریاحی، کاوه دهگان، جواد مجابی، عبدالحسین زرّین‌کوب

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

05 September 2026 06:53

‍ چهاردهم شهریورماه زادروز بدیع‌الزمان فروزانفر

این حکم کلّی در دنیا حکمرواست: هر قوم غیرمتمدنی که بر قوم متمدن غالب می‌شوند، پیروزیشان موقتی و نتیجه‌اش تسلط قوم شکست‌خورده بر قوم فاتح است، چون غلبۀ مغول بر ایران که کشتار زیاد داشت، ولی صد سال نگذشت که در ایرانیان مستحیل شدند: سلطان محمّد خدابنده مسلمان شد و آیین مغولی از ایران رخت بربست و امروز آثار غیرمحسوس در ایران دارد؛ خصوصاً که ایرانی‌ها دارای سابقۀ تمدنی بوده‌اند و این تمدن نیز دارای خصوصیّاتی بود، یعنی شخصیت اجتماعی داشت. علاوه، ایرانی‌ها دارای سلیقه‌ای بودند که تمدنشان را از سایر ملل مشخص می‌گردانید. قریحۀ ایرانی در هر دوره‌ای با خارج از خود تفاوت داشت و ایرانیان استقلال حقیقی داشتند و حتی اسکندر یونانی را در خود مستحیل کرد. این قوم و این ملت برای خود یادگاری‌هایی تاریخی و قهرمان‌های معروف داشت، چون رستم دستانِ شاهنامه که یادگاری است قدیمی و جاویدان و آن خود، نمونۀ غرور بود و حسّ غروری تولید می‌کرد و همیشه موجب می‌شد که ایرانی خود را از سایر ملل کمتر نمی‌دید، به عکس مصر و سوریه و لبنان که سالیان دراز استقلال خود را از دست داده بودند و مستعمرۀ رومی‌ها قرار گرفتند، خصوصاً که سوریه و لبنان خیلی جلوتر از مصر در تحت تصرف ملت دیگری بودند و برای آنها تفاوت نداشت که ملّت غالب بر آنان روم باشد یا اعراب، در صورتی که برای ایرانی‌ها که دارای استقلال و آزادی و شخصیت اجتماعی و تمدن از خود بودند، این امر بسیار گران بود و راضی نبودند کسی بر آنها پیروز گردد و سوریه و لبنان نیز تمدنشان یونانی و رومی بوده است و این خود تفاوت و دلیل دیگری است. برای این امر و روی این نظر است که معتقدیم باید ملت ایران ادبیات خود را حفظ کند و از ادبیات جدید نیز استفاده نماید. ایرانی‌ها از مواجهۀ با حملۀ عرب آنچه را مناسب بود گرفتند و غیرمتناسب را ردّ کردند و باید گفت که در جمیع شئون اجتماعی و مظاهر تمدن اسلامی، ایرانی‌ها شخصیت خود را حفظ کردند.

[تقریرات فروزانفر دربارۀ تاریخ ادبیات ایران، یادداشت‌برداری ضیاء‌الدین سجادی، به ‌کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۴، ص ۶۰-۶۱]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

04 September 2026 08:59

‍ سیزدهم شهریورماه زادروز احمد مهدوی دامغانی

در اواسط آذرماه ١۳۴۴ روزی استاد عالی‌قدر بی‌بدیل ما، بدیع‌الزمان فروزانفر به وسیلۀ رئیس دانشکدۀ الهیات به بنده امر فرمود که پیش از ترک دانشکده به دیدار ایشان بروم. پس از اتمام درس به خدمتش شرفیاب شدم. آن روز عدّه‌ای از اساتید دانشکده و دوستان آن فقید سعید در خدمتش بودند. پس از آنکه مجلس خلوت شد و جز بنده کسی در حضورش نماند به من فرمود: «فلانی می‌دانی که مدّتی است در کار تصحیح و تحشیۀ رسالۀ قشیریه‌ام و دوست دارم که حوصله می‌داشتم منابع و مستند اشعار رساله را معیّن می‌کردم تا آن را در حواشی یا در ذیل کتاب نقل کنم. این است که فکر کردم به تو بگویم که منابع و مستند این ابیات را همانند آنچه که سابقاً نسبت به کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه انجام داده‌ای فراهم آوری و به من بدهی».
از همان روز «دامن کوشش بر کمر زدم» و با تصفّح و تفحّص بسیار، منابع و مآخذ و یا گویندگان بسیاری از اشعار رساله را یافتم و در هر مورد به محض یافتن آن شعر در مأخذی که قبل از رساله تألیف شده بود آن را فوراً بر ورقه نوشتم و پس از انجام کار تمام آن وریقات را به حضورش تقدیم کردم.
پس از آنکه کتاب ترجمۀ رسالۀ قشیریه منتشر شد خود آن مرحوم نسخه‌ای را هم به بنده مرحمت فرمود و بنده ملاحظه کردم که نه در پانویس صفحات و نه در ذیل کتاب مطلقاً اشاره‌ای به مستند اشعار نشده است و کمترین نشانی از آنچه بنده به خدمتش تقدیم کرده بود در کتاب پیدا نیست.
فکر کردم لابد در فراهم آوردن آنچه آن استاد بزرگوار خواسته بود قصور یا تقصیری کرده‌ام یا در تقدیم آن تأخیری روی داده است که به‌موقع به مطبعه نرسیده است. این بود که کمی افسرده‌خاطر شدم، ولی مدّتی بعد که به مطالعۀ کتاب پرداختم دیدم که در ص ۷۹ مقدمه فرموده است: «... مهدوی دامغانی مستند اشعار رسالۀ قشیریه را از روی کتب متعدد استخراج نموده‌اند که امید است جداگانه به طبع برسد». و چند روز بعد که باز به خدمتش مشرّف بودم فرمود: «دامغانی! فکر کردم که بهتر آن است که مستند اشعار را خودت جداگانه چاپ کنی تا زحمتت هدر نرود و کار تو در ضمن حواشی و پانویسها گم و مضمحل نگردد».

«مآخذ ابیات عربی رسالۀ قشیریه»، احمد مهدوی دامغانی
در
حاصل اوقات: مجموعه‌ای از مقالات استاد دکتر احمد مهدوی دامغانی، به اهتمام سید علی‌محمد سجادی، تهران، سروش، ۱۳۸۱، ص ۳۱-۳۳.

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

01 September 2026 09:39

‍ دهم شهریور سالروز درگذشت دکتر احسان یارشاطر، بنیان‌گذار و سرویراستار دانشنامۀ ایرانیکا و استاد پیشین مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیای نیویورک

نامه‌ای به مینورسکی

استاد عزیزم!
خیلی وقت است از شما بی‌خبریم. امیدوارم تندرست باشید. ما بی‌اندازه میل داشتیم در مراجعت از طهران به دیدن شما بیاییم و یک روز در کمبریج بمانیم،‌ امّا سفرمان در ایران آنقدر طول کشید که آخر مجبور شدیم یکسره از طهران به نیویورک پرواز کنیم و از فیض دیدار شما محروم بمانیم.
مطلبی که می‌خواستم در آن از شما راهنمایی بخواهم این است که با دانشگاه شیکاگو قراری برای ترجمۀ آثار کلاسیک فارسی گذاشته شده که شامل آثار ادبی و تاریخی و علمی و مذهبی و غیره خواهد بود. البته هرچه کتبی که هیچ تا به حال ترجمه نشده و متضمن فواید بیشتری باشد‌ ترجمه شود، بهتر است. طبعاً ناشر میل دارد این نوع کتب پُر بی‌خواننده نباشد و گاه باید رعایت این نکته را هم کرد. حال خواستم از شما جویا بشوم که در میان آثار قدیم فارسی شما مشخصاً کدام کتب را برای ترجمه به انگلیسی مفید‌تر می‌دانید؟ بی‌اندازه ممنون می‌شوم که این نوع کتب را بر حسب اهمّیت به بنده تذکّر بدهید. این کتاب‌ها طبق قراری که میان بنگاه ترجمه و نشر کتاب و یونسکو گذاشته شده نشر می‌شود و حق ترجمۀ کافی پرداخت می‌گردد. ضمناً اگر خودتان کتاب‌هایی از قبیل آنچه تا حال ترجمه کرده‌اید (حدود العالم، روزبهان، نقاشان و خطاطان، ابودلف و غیره) در نظر داشته باشید و مایل به ترجمۀ آنها باشید که نور علی نور خواهد بود و اسباب سرافرازی این مجموعه خواهد شد.
جامع‌التواریخ را قرار است بویل جزء همین مجموعه ترجمه کند. بیهقی را هم بنده و یکی از همکارانم قرار است ترجمه کنیم. در انتظار راهنمایی شما خواهم بود. قراری برای ترجمۀ تاریخ گزیده با هیوبرت دارک گذاشته شده که هنوز تسجیل نشده. شاید از لحاظ ناشر خیلی مفید باشد. حال خانم چطور است؟ سلام و ارادت مرا خدمت ایشان برسانید. لطیفه به شما و خانم سلام فراوان می‌رساند. نمی‌دانم آقای زاهدی را در ملاقات چطور دیدید. راستی لطیفه و بنده خیلی میل داریم یک تصویری که به امضای شما موشح باشد، به یادگاری داشته باشیم و زینت‌افزای خانۀ خود کنیم.
در خاتمه سال نو را صمیمانه تبریک می‌گویم.

با اخلاص و ارادت قلبی، احسان یارشاطر 
 
به مجلۀ راهنما نوشته‌‌ام که فصلی برای معرفی ایران‌شناسان باز کنند و امیدوارم این فصل به نام نامی شما آغاز شود. خیلی ممنون می‌شوم که اگر اطلاعات یا تصاویری که در اختیار شماست که مجله نمی‌تواند به آنها دسترسی پیدا کند، راهنمایی بفرمایید. همچنین ممنون می‌شوم اگر مآخذ بعضی اطلاعات لازم را تذکّر بدهید.

مخلص حقیقی، احسان
۸ دی ۱۳۴۲

[دفتری برای ایران: نامه‌های فارسی به ولادیمیر مینورسکی، به کوشش و پژوهش دکتر گودرز رشتیانی، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم ۱۴۰۲، ص ۳۱۹-۳۲۰]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

23 September 2026 06:47

‍ ⁠⁣یکم مهرماه زادروز حسین منزوی

حسین منزوی (۱ مهر ۱۳۲۵ - ۱۶ اردیبهشت ۱۳۸۳) یکی از بزرگ‌ترین غزلسرایان معاصر بود که نگاهی تازه به غزل داشت و تحولی در زبان و مضامین آن ایجاد کرد. او در سرودن شعر نیمایی و ترانه نیز توانمند بود. از آثار شعری وی می‌توان به حنجرۀ زخمی تغزّل، با سیاوش از آتش (برگزیدۀ غزل‌ها) و از ترمه و تغزّل (برگزیدۀ اشعار) اشاره کرد. شعری که می‌خوانید از سروده‌های اوست.

ایران صدای خسته‌ام را بشنو ای ایران
شکوای نای خسته‌ام را بشنو ای ایران

من از دماوند و سهندت قصّه می‌گویم
از کوه‌های سربلندت قصّه می‌گویم

از رودهایت، اشک‌های غرقه در خونت
از رود رود کرخه، زاری‌های کارونت

از بیستون‌کن عاشقان تیشه‌دارانت
وآن نقش‌های بی‌گزند از باد و بارانت

از دفتر فال و تماشایی که در شیراز
حافظ رقم زد، جاودان در رنگ و در پرواز

از اصفهان باغ خزان‌نشناسی از کاشی
از میر و از بهزاد یعنی خطّ و نقاشی

از نبض بی‌مرگ امیر و خون جوشانش
که می‌زند بیرون هنوز از فین کاشانش

ایران من! آه ای کتاب شور و شیدایی
هر برگی از تاریخ تو فصلی تماشایی

فصلی همه تقدیر سرخ مرزدارانت
فصلی همه تصویر سبز سربه‌دارانت

فصل ستون‌های بلند تخت جمشیدت
در سربلندی برده بالاتر ز خورشیدت

در ذهن من ریگ روانت نیز سرسبز است
حتی کویرت نیز در پاییز سرسبز است

می‌دانمت جای به مرداب اوفتادن نیست
می‌دانمت ایثار هست و ایستادن نیست

گاهی‌ت اگر غمگین اگر نومید می‌بینیم
ناچار ما هم با تو نومیدیم و غمگینیم

با این همه خونی که از آیینه‌ات جاری‌ست
رودی که از زخم عمیق سینه‌ات جاری‌ست

می‌شوید از دل‌های ما زنگار غم‌ها را
همراه تو با خود به دریا می‌برد ما را

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

22 September 2026 06:19

‍ به مناسبت آغاز سال تحصیلی جدید از بیست و هشتم شهریور تا سوم مهر کتاب‌های انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار با ۳۰٪ تخفیف عرضه خواهد شد.

شهروندان تهرانی می‌توانند با مراجعه به دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یا کتابفروشی و نگارخانۀ افشار کتاب‌های انتشارات این بنیاد را با تخفیف ویژۀ این مناسبت تهیه کنند. هموطنانی که در شهرهای دیگر سکونت دارند نیز از طریق ارسال پیام مستقیم (دایرکت) به صفحۀ اینستاگرام بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار قادر به ثبت سفارش کتاب خواهند بود.

پیوند صفحۀ اینستاگرام بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار:
instagram.com/afsharfoundation

نشانی‌ها:
دفتر مرکزی: خیابان ولی‌عصر، سه‌راه زعفرانیه، خیابان عارف‌نسب، خیابان دبیرسیاقی (لادن)، شمارۀ ۶.
روزها و ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه از هشت صبح تا دو و نیم بعد از ظهر.
نگارخانه و کتابفروشی افشار: خیابان ولی‌عصر، سه‌راه زعفرانیه، خیابان عارف‌نسب، شمارۀ ۱۲.
روزها و ساعات کاری: یکشنبه تا جمعه از یک ظهر تا هفت عصر.

تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

20 September 2026 08:19

انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار منتشر کرد:

روزنامۀ خاطرات ناصرالدّین‌شاه قاجار (جلد پانزدهم)

مجلّد حاضر دربردارندۀ خاطرات روزانۀ ناصرالدّین‌شاه از رجب تا ذوالقعدۀ ۱۳۰۶ است. این جلد شامل بخش اوّل سفر سوم فرنگستان است. در صفحات ابتدایی کتاب ناصرالدّین‌شاه دربارۀ مسائل روزمرّه و مرتبط با این سفر توضیحاتی داده است و در ادامه با خروج از شهر تهران، گزارش سفر سوم فرنگ آغاز می‌گردد. شاه رویدادهای روزانۀ سفر خویش را تا هنگام خروج از انگلستان گزارش کرده است.

[روزنامۀ خاطرات ناصرالدّین‌شاه قاجار، از رجب تا ذیقعدۀ ۱۳۰۶ به انضمام سفرنامۀ سوم فرنگستان (بخش اوّل) (جلد پانزدهم)، به کوشش مجید عبدامین، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار]

علاقه‌مندان می‌توانند از بیست و نهم شهریور تا نهم مهر، این کتاب را با ۳۰٪ تخفیف از دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تهیه کنند.

تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

19 September 2026 08:12

‍ به مناسبت آغاز سال تحصیلی جدید از بیست و هشتم شهریور تا سوم مهر کتاب‌های انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار با ۳۰٪ تخفیف عرضه خواهد شد.

شهروندان تهرانی می‌توانند با مراجعه به دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یا کتابفروشی و نگارخانۀ افشار کتاب‌های انتشارات این بنیاد را با تخفیف ویژۀ این مناسبت تهیه کنند. هموطنانی که در شهرهای دیگر سکونت دارند نیز از طریق ارسال پیام مستقیم (دایرکت) به صفحۀ اینستاگرام بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار قادر به ثبت سفارش کتاب خواهند بود.

پیوند صفحۀ اینستاگرام بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار:
instagram.com/afsharfoundation

نشانی‌ها:
دفتر مرکزی: خیابان ولی‌عصر، سه‌راه زعفرانیه، خیابان عارف‌نسب، خیابان دبیرسیاقی (لادن)، شمارۀ ۶.
روزها و ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه از هشت صبح تا دو و نیم بعد از ظهر.
نگارخانه و کتابفروشی افشار: خیابان ولی‌عصر، سه‌راه زعفرانیه، خیابان عارف‌نسب، شمارۀ ۱۲.
روزها و ساعات کاری: یکشنبه تا جمعه از یک ظهر تا هفت عصر.

تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

18 September 2026 08:53

‍ بیست و هفتم شهریورماه روز بزرگداشت شعر و ادب پارسی

قلمرو زبان دری

تو را بدیدم ای یار، ای خراسانی
گشاده‌دست و دل و خنده‌روی و مهرسگال

مرا چه گفتی؟ گفتی که هین ز غصّه مموی
مرا چه گفتی؟ گفتی که هان ز درد منال

اگرچه خصم به کاشانه‌ات فکند آتش
درین دیار تو بیگانه نیستی فی‌الحال

مرا تو همدلی و همزبان و هم‌آیین
که مرز و بوم یکی بوده‌مان هزاران سال

من و تو صاحب یک خانه و ز یک پدریم
یکی زبان و یک آیین و یک سرشت و خصال

کدام خانه که نی شرق باشدش نی غرب؟
کدام دار ندارد جنوب یا که شمال؟

چنان‌که نیست خراسان ز طوس تا بسطام
نه آریانا باشد ز بلخ تا چترال

اگر که هستم من از دیار نوذر و طوس
وگر تو هستی از سرزمین رستم و زال،

به شاهنامه نگر، قصّۀ گذشته بخوان
که داستانها دارد ز روزگار وصال

زبان نغزِ دری را قلمروی‌ست فراخ
که مرغ وهم به پهنای آن بریزد بال

ز شرق تا به خُتن، غرب تا به قونیه گیر
شمال تا به بخارا جنوب تا بنگال

مباد کاسته از فرّ آریای کهن
به حقّ ایزد پاک مهیمن متعال

آصف فکرت

[ای زبان پارسی ... (دربرگیرندۀ شصت و شش گفتار)، به کوشش دکتر میلاد عظیمی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم ۱۴۰۲، ج ۳، ص ۱۵۵۴]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

15 September 2026 09:25

‍ بیست و چهارم شهریورماه سالروز درگذشت دکتر عبدالحسین زرّین‌کوب، منتخب نهمین جایزۀ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار

دنیای بدون ایران! این چیز دردناکی است و متأسّفانه هیچ نیروی مادّی و نظامی هم نمی‌تواند دنیا را از این سرنوشت غم‌انگیز نجات دهد. بسیار خوب، اگر درست است که نباید اجازه داد دنیای آینده از حضور ایران ـ از حضور فرهنگ ایران ـ محروم شود، باید کاری کرد که نسل جوان ارتباطش با ایران ـ با فرهنگ ایران ـ قطع نشود. این وظیفه‌ای است که تاریخ بر عهدۀ ما گذاشته است، بر عهدۀ استادان ادبیات و وظیفۀ حساسی است، امّا آنها که می‌بایست از مرزهای مادی ایران دفاع کنند این اندازه هشیاری دارند که برای این دفاع از سلاحهای امروز استفاده کنند ـ نه از سلاحهای گذشته که جایشان در موزه‌هاست. نه آیا دفاع از مرز فرهنگی ایران هم لازمه‌اش آن خواهد بود که پاسدارانش با سلاحهایی که دشمنان با آن مسلّح شده‌اند مجهّز باشند؟ در این صورت پیداست که آنچه می‌تواند فرهنگ ما را، از هجوم بیگانه حفظ کند دیگر چیزهایی که به کلّی از سطح پیشرفتهای عصر پایین‌تر باشد نیست.
اینجا مسئله‌ای که در پیش روی ماست این است که آیا در فرهنگ گذشتۀ ما و در آنچه سنّت و ادبیات سنّتی ما خوانده می‌شود، چیزی برای دستاویز می‌توان یافت که با سطح پیشرفتهای عصر هماهنگ باشد؟ البته که می‌توان: ادبیات انسانی ما. این چیزی است که در مبالغات ظهیر و انوری و در تملّقهای فرّخی و معزّی نیست. در دریافتهای متعالی امثال عطّار، سعدی، حافظ و مولوی است.

«تدریس ادبیات و مسئلۀ پدران و فرزندان»، دکتر عبدالحسین زرّین‌کوب

[ای زبان پارسی ... (دربرگیرندۀ شصت و شش گفتار)، به کوشش دکتر میلاد عظیمی، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم ۱۴۰۲، ج ۳، ص ۱۳۸۱-۱۳۸۲]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

13 September 2026 10:36

‍ قصّۀ اسکندر در میان ایرانیان، و بهتر بگوییم در پهنه‌ای که قلمرو زبان فارسی و میدان انتشار معارف ایرانی بوده است، به خوبی مشهور و شناخته شده. گذشته از آنکه روایتی عامیانه از این قصّه توسّط نقّالان و قصّه‌خوانان در سر گذرها و در قهوه‌خانه‌ها و برای پادشاهان و امیران نقل می‌شده و می‌شود، سرایندگان و نویسندگان بلندمرتبه هم این قصّۀ پرآوازه را به صور متعدد و با روایات مختلف در آثار منظوم و منثور فارسی مندرج ساخته‌اند و البته هریک از آنها از مأخذی قدیم‌تر در پرداختن اثر خود الهام گرفته و مطابق ذوق و اندیشۀ خود شاخ و برگها بدان مزید کرده‌ است.
از راه همین قصّه‌های تاریخی و منابع اساطیری است که نام اسکندر و حدیث حیاتش و اقوالی که در حقّ او می‌گفته‌اند به ادب فارسی و به‌خصوص در شعر وارد شده است، بدان حد که ظاهراً جمیع شاعران زبان فارسی در تعابیر و اشارات ادیبانۀ خود بدان اقوال و اخبار تمسّک جسته‌اند. هیچ لازم نیست که در اینجا بر این ادعا شاهد بیاوریم؛ تنها کفایت خواهد داشت به اشاره بگوییم که سدّ اسکندر، آب حیات، چشمۀ حیوان، قدم و پی خضر، یأجوج و مأجوج، باب‌الابواب، آیینۀ سکندر، زندان اسکندر و جز اینها آثاری است از تأثیر عظیم آن مرد تاریخی و این قصّه‌ها در ادبیات ما از قدیم‌ترین ایّام الی حال.

[اسکندرنامه: روایت فارسی کالیستنس دروغین، جمع‌آورنده و تحریرکنندۀ نخستین عبدالکافی بن ابی‌البرکات، به کوشش ایرج افشار، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۴، مقدمه، ص ۲۷-۲۸]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

11 September 2026 09:47

‍ بیستم شهریورماه زادروز جلال خالقی مطلق، شاهنامه‌شناس بلندآوازه و عضو هیئت گزینش کتاب و جایزۀ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

ایران‌گرایی شاهنامه

به‌طور کلی بیشتر جنبش‌های مذهبی، فلسفی و اجتماعی و ملّی در ایران از دورترین زمان مهرپرستی تا به امروز و حتی تصوّف با همۀ تبلیغ جهان‌میهنی خود، از دعوی ایرانی در رهبری جهان کم و بیش تأثیر پذیرفته‌اند.
بااین‌همه، فرزانۀ طوس به کمک آن مایه‌های پُرتوان مردم‌دوستی که در او بود، از یک سو توانسته است از آن بیگانه‌ستیزی کهن بکاهد و از سوی دیگر ایران‌گرایی را معنویت دیگری بخشد، بی آنکه دعوی ایرانی رهبری جهان را فراموش کند:

بیا تا جهان را به بد نسپریم!
و:
جهان را به ایران نیاز آوریم!

همین معنویّت شاهنامه است که سبب شده است عارفان پشمینه‌پوش که دلی سازگار با جهان پهلوانی ندارند، گاه زبان به ستایش فردوسی و کارنامۀ او بگشایند؛ ایران‌گرایی شاهنامه است که سبب شد در زمانی که هنوز ایران چون بُقچۀ چهل‌تکه‌ای به فرمانروایی‌های ریز و درشت وصله خورده بود، سخنوران این سرزمین در هرجا که زندگی می‌کردند، هنوز سخن از ایران برانند و احساس همبستگی ملّی را قلم به قلم به زمان ما برسانند. و همین ایران‌گرایی شاهنامه است که جهان افسانه‌‌های آن سرچشمۀ الهام سرایندگان و نقّاشان می‌گردد و نام زنان و مردان دلاور آن را بر روی نوزادان می‌گذارد و باز همین ایران‌گرایی شاهنامه است که سده‌های پی‌درپی توده‌های مردم را برای شنیدن افسانه‌های دل‌انگیزش به پای هنگامۀ نقّالان می‌برد و داستان پهلوانی‌های رستم و اسفندیار، مرگ دلخراش سهراب و سیاوش، ناجوانمردی‌های گرسیوز و کینه‌توزی‌های افراسیاب را سینه‌به‌سینه به روزگار ما می‌کشاند.

[سخن‌های دیرینه: سی گفتار در مورد فردوسی و شاهنامه، دکتر جلال خالقی مطلق، به کوشش علی دهباشی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ص ۱۹۵-۱۹۶]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

08 September 2026 15:09

‍ کتاب بیاضی از مکاتیب عصر صفوی از انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار اثر برگزیدۀ هفدهمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطّی شد.

در هفدهمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطّی که ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ در تالار قلم سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی برگزار شد، برگزیدگان این آیین معرفی شدند و در زمینۀ متون تاریخی، کتاب بیاضی از مکاتیب عصر صفوی به تصحیح سیّد سعید میرمحمّدصادق به عنوان اثر برگزیده دست یافت.
بیاضی از مکاتیب عصر صفوی شامل ۲۴۶ نامه از دورۀ شاه عبّاس اوّل تا شاه سلطان حسین صفوی است. این بیاض اطلاعات جدیدی از روابط سیاسی صفویان با گورکانیان هند، عادلشاهیان، دولت عثمانی و حتّی نفوذ قدرت دولت صفوی در حکومت اوزبکان، حکّام قفقاز و تاتار کریمه و مکاتبات با نواحی سیام تایلند و قراقلپاق در حدود آرال و نیز شاهان اروپایی و ارتباط با کمپانی‌های تجاری ارائه می‌کند. اهمیت دیگر آن به سبب آگاهی‌های منحصربه‌فردی است که از شیوۀ نسخه‌آرایی نامه‌ها در عصر صفوی به دست می‌دهد.
بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار کسب این موفقیّت ارزشمند را به آقای سیّد سعید میرمحمّدصادق تبریک می‌گوید و سلامتی و بهروزی ایشان را آرزومند است.

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

08 September 2026 12:48

انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار ناشر برگزیدۀ هفدهمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطّی شد.

پس از وقفه‌ای چندساله، هفدهمین مراسم بزرگداشت حامیان نسخ خطّی که به تجلیل از تلاشگران در عرصه‌های مرتبط با نسخ خطی و پدیدآورندگان آثار در این حوزه اختصاص دارد، دوشنبه، ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ در تالار قلم سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی برگزار شد. در این نشست برگزیدگان و شایستگان تقدیر هفدهمین دورۀ این آیین معرفی شدند و انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار به عنوان ناشر برگزیده دست یافت. همچنین دو کتاب از انتشارات این بنیاد، قرآن قدس در زمینۀ تصحیح متون ادبی و بیاضی از مکاتیب عصر صفوی در زمینۀ تصحیح متون تاریخی به عنوان کتاب برگزیده معرفی شدند.

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

06 September 2026 09:19

‍ پانزدهم شهریورماه سالروز درگذشت ژیلبر لازار، منتخب بیست و چهارمین جایزۀ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار

اولین مقالۀ او در سال ۱۹۵۶ با عنوان «یک متن فارسی دربارۀ داستان کیومرث» در مجلۀ آسیایی به چاپ رسید. او این روایت مشروح داستان کیومرث را که در بعضی نسخه‌های بلعمی آمده، ولی کریستن‌سن در کتاب نخستین انسان و نخستین شهریار و هارتمن در کتاب گیومرت متوجه آن نبوده‌اند، در مقالۀ خود به فرانسه ترجمه کرده است.
در سال ۱۹۵۷ ترجمۀ اصلاح‌شدۀ رباعیات خیام را که کلود آنه و میرزا محمّد قزوینی به فرانسه ترجمه کرده بودند همراه با اضافات و تحقیقی جداگانه منتشر کرد.
کتاب دستور زبان فارسی معاصر او در همین سال منتشر شد. کتاب چند دهه بعد در ۱۹۲۲ به انگلیسی ترجمه و در آمریکا منتشر شد. مهستی بحرینی این کتاب را بر اساس چاپ اول آن و با توجه به ترجمۀ انگلیسی، به فارسی ترجمه کرده و در سال ۱۳۸۴ در ردیف انتشارات هرمس به چاپ رسانده است.
در سال ۱۹۶۳ پایان‌نامۀ اصلی دکترای دولتی او تحت عنوان «زبان قدیم‌ترین آثار نثر فارسی» به چاپ رسید. لازار در این پایان‌نامه هفتاد متن چاپی و خطی از قرنهای چهارم و پنجم هجری را بررسی و ویژگیهای آوایی، صرفی و نحوی آنها را توصیف کرده است. این کتاب به‌سبب عمق تحقیق و کثرت منابع مورد استفاده در آن تا به امروز بی رقیب مانده و ابزار مطمئنی در دست محققان فقه‌اللغۀ ایرانی و پژوهندگان زبان فارسی در قرن چهارم و پنجم بوده است.

[«استاد ژیلبر لازار (۱۹۲۰ - ۲۰۱۸) و تحقیقات او در زبان‌های ایرانی»، دکتر علی‌اشرف صادقی، گزارش میراث، دورۀ سوم، سال دوم، شمارۀ سوم و چهارم، پاییز – زمستان ۱۳۹۶، ص ۴۰]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

05 September 2026 08:10

انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار منتشر کرد:

داستان تور بن جهانگیر
به همراه رزم‌نامۀ گرشاسپ و رزم‌نامه‌های کوه سپند

داستان تور پسر‏ جهانگیر پسر رستمِ زال را سراینده‌ای ناشناس احتمالاً پس از قرن دهم هجری در گزارش پهلوانی‌‏های تور، از آغاز زندگی تا پیروزی بر طلخند زنگی در کین‌‏خواهی جهانگیر، به نظم درآورده است. روایات این منظومه تازگی دارد و در منابع انتشاریافته نشانی از آنها نیست. در این کتاب افزون بر داستان تور چند روایت پهلوانی دربارۀ گرشاسپ و نریمان نیز آمده که تا کنون کمتر به آنها اشاره شده است. کتاب حاضر، گذشته از برخی نکته‌‏های لغوی و دستوری، از نظر پژوهش‌‏های حماسی اهمیت دارد.

[داستان تور بن جهانگیر به همراه رزم‌نامۀ گرشاسپ و رزم‌نامه‌های کوه سپند‌، تصحیح و تحقیق دکتر رضا غفوری، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار]

علاقه‌مندان می‌توانند از چهاردهم تا بیست و پنجم شهریورماه، این کتاب را با ۳۰٪ تخفیف از دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تهیه کنند.

تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

04 September 2026 10:08

سیزدهم شهریورماه، زادروز علیرضا شاپور شهبازی

شهبازی یکی از دانایان ایران بود که روزگار ایران باستان- مخصوصاً عصر هخامنشی- را نیکو می‌شناخت و دربارۀ آن دوره تجربۀ میدانی، دید جهانی و آگاهی وسیع داشت.
شهبازی زادۀ سال ۱۳۲۱ بود و از مردم فارس. ابتدا در ایران درس خواند و سپس در لندن. پس از آن در دانشگاه شیراز تدریس کرد. در آن دوره بود که راهنمای خوبی برای تخت جمشید نوشت (چند بار به چاپ رسیده). کتابی هم از او در سال ۱۳۵۱ با نام شاهنشاهان و سنت‌های ایرانیان منتشر شد. سال بعد کتاب بهتری به‌عنوان نقوش اقوام شاهنشاهی هخامنشی بنابر حجاری‌های تخت جمشید به قلم او پدیدار شد.
شهبازی فریفتۀ تخت جمشید بود و چندی خدمتگزار رسمی آن. روزگار و عمرش بر سر هخامنشیان مصروف شد. ماندگاری نام او در زمینۀ تاریخ تتبعات ایرانی موجب سرافرازی است.

[نادره‌کاران: سوگنامۀ ناموران فرهنگی و ادبی (۱۳۰۴-۱۳۸۹)، ایرج افشار، زیر نظر بهرام، کوشیار و آرش افشار، به کوشش محمود نیکویه، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ سوم ۱۴۰۴، ج ۲، ص ۱۴۳۸-۱۴۳۹]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

02 September 2026 09:40

‍ نامۀ امیرکبیر به دالغورکی، وزیر مختار روسیه در تهران، دربارۀ پیشروی عثمانی در مرز آذربایجان

سوم شعبان ۱۲۶۵
دربارۀ آمدن درویش پاشا به حدود خوی و پیشروی او به خاک این طرف و تجاوز به دهستان قطور، ملک متصرفی دولت ایران، با اینکه آشکار در فصل سوم قرارداد، دو دولت (عثمانی و ایران) تعهد کرده‌اند دعاوی ارضی خود را ترک نمایند، به جناب عالی اطلاع می‌دهد که از هر راه صلاح می‌دانید فساد او را از سر حد دور نمایند که اختلاف تازه میان دو دولت پدید نیاید.
آن جناب برای خیرخواهی و دوستی دربارۀ جلوگیری از رفتار خلاف درویش‌پاشا هم به پایتخت عثمانی اطلاع دادند، هم مأمور سفارت روسیه را بر سرحد فرستادند.
درویش‌پاشا پس از اطلاع از سرحد دور شد، ولی آثاری مخالف دوستی دو دولت در آنجا بر جای گذاشت و از قراری که محمدرحیم‌میرزا، فرماندار خوی، نوشته است و مأمور سفارت هم از نزدیک بازدید کرده، در اول خاک قطور پاسدارخانه (قراولخانه) ساخته و پنجاه هزار سرباز در آنجا گذارده و به هیچ روی نمی‌گذارد هیچ ایرانی بدون گذرنامه به خاک قطور قدم بگذارد. از سوی دیگر در نزدیکی خاک قطور را تصرف کند.
اکنون از آن جناب می‌پرسد که آیا در کدام دولت این قرار و قاعده جاری است که دولت همسایه در هنگام صلح و آشتی این طور بیاید و بخواهد سرزمین دولت دوست و همسایه را تصرف کند و چطور ممکن است این دولت دست‌اندازی بیگانه را در خاک خود ببیند و ساکت باشد؟ آیا نمایندگان دو دولت واسطه (روس و انگلیس) در این موضوع چه مصلحت می‌دانند؟ بدیهی است هرگز به رفتار و تجاوز کارکنان دولت عثمانی رضایت نخواهند داد و اکنون جای آن هست که جبران این رفتار درویش‌پاشا را از دولت عثمانی بخواهند. دولت ایران تاکنون در رفتار خود با دولت عثمانی بدون آگاهی و اطلاع نمایندگان دو دولت واسطه کاری نکرده است و کارگزاران این دو دولت تا می‌توانند پیش از مشورت با دو دولت کاری نخواهند کرد. اکنون از آن جناب که وزیر مختار دولت روسیه در دربار ایران می‌باشند می‌پرسد تا تکلیف خود را برندارد و علامتی را که درویش‌پاشا ساخته است خراب نکند میرزا جعفرخان نمی‌تواند وظیفۀ خود را انجام دهد.
از آن جناب خواهشمندم جواب این مطالبی را که نوشته شد معلوم نمایند تا دولت ایران هم تکلیف خود را در این کار بداند.

[امیرکبیر و ناصرالدین‌شاه، به کوشش سید علی آل‌داود، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم، ۱۴۰۳، ص ۲۱۷-۲۱۸]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

31 August 2026 06:48

‍ نهم شهریورماه سالروز درگذشت صمد بهرنگی

خبر ناگواری رسید که رود ارس یکی از نویسندگان باذوق و نکته‌نویس را در دست موج‌های خروشان کُشت و از ما دور ساخت. این جوان صمد بهرنگی از مردم تبریز بود که خوانندگان مجلۀ راهنمای کتاب از چند سال پیش با قلم ظریف و تند و کم‌باک او آشنا شدند.
مرحوم صمد بهرنگی در نوشتن کتاب برای کودکان، مبتنی بر ادبیات محلی و عامیانه سبک دلپذیری داشت. چند کتابی که در این زمینه از او انتشار یافت خوب بود.
اخیراً به همکاری قلمی با مرکز پرورش فکری کودکان و نوجوانان خوانده شده بود و کتابی نیز در سلسله انتشارات مرکز از او نشر شد. آثار دیگرش که من دیده‌ام اینهاست:
۱. بابا تیلار، جلد اول، با همکاری بهروز دهقانی، تبریز، ۱۳۴۴.
۲. افسانه‌های آذربایجان، جلد اول، با همکاری بهروز دهقانی، تبریز، ۱۳۴۴.
۳. مَثَل‌ها و چیستان‌ها، با همکاری بهروز دهقانی، تبریز، ۱۳۴۵.
۴. قصّۀ اولدوز و کلاغ‌ها (برای کودکان)، تبریز، ۱۳۴۵ (با امضای بهرنگ).
۵. افسانه‌‌های آذربایجان، تهران، انتشارات نیل، ۱۳۴۷.

[نادره‌کاران: سوگنامۀ ناموران فرهنگی و ادبی (۱۳۸۹-۱۳۰۴)، ایرج افشار، زیر نظر بهرام، کوشیار و آرش افشار، به کوشش محمود نیکویه، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ سوم، ۱۴۰۴، ج ۱، ص ۳۰۵-۳۰۸]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation