Telegram-канал politicalsciencce - کانال علوم سیاسی: Unsorted

کانال علوم سیاسی

31 October 2026 14:26

🔵🔴از تفاهم‌نامهٔ اسلام‌آباد تا نامهٔ ونس به محسن رضایی
✍️مالک رضایی

　اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر اینکه از ابتدا تفاهم‌نامهٔ اسلام‌آباد را جدی نمی‌دانسته است، نشانی آشکار از بی‌اعتباری امضایی است که خود او، به‌عنوان رئیس‌جمهور آمریکا، پای آن نهاده است. اگر رئیس‌جمهور کشوری به بزرگی آمریکا برای امضای خود ارزشی قائل نباشد، بدیهی است که چنین موضعی پیامی روشن به ایران می‌دهد :
حتی توافقی که به تأیید عالی‌ترین مقام اجرایی آمریکا رسیده باشد، لزوماً مبنای مطمئنی برای تصمیم‌گیری نیست.

　اما مهم‌تر از آن، چنین رفتاری پیش از هر کسی، کار مذاکره‌کنندگان خود ترامپ را دشوار می‌سازد.
　با این مقدمه، در روزهای اخیر، به نقل از خبرگزاری‌هایی مانند «نیویورک تایمز» و «وال‌استریت ژورنال»، گزارش‌هایی دربارهٔ ارسال نامه‌ای از سوی جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، و تلاش او برای احیای مذاکرات میان دو کشور منتشر شده است.

　ترامپ، به سیاق تناقض‌گویی‌های پیشین خود، در پاسخ به خبرنگاری، هدف نامهٔ ونس را کمک به ایران برای تأمین لوازم پزشکی دانسته است؛ لابد از جنس همان کمک‌هایی که در دی‌ماه سال گذشته، خطاب به ملت ایران گفت «در راه است» و پس از آن، دو موشک تاماهاک آمریکایی در قلب مدرسهٔ میناب فرود آمد...

　چنین تناقضاتی، مستقل از هدف واقعی فرستندهٔ نامه، از سوی گیرنده چگونه باید ارزیابی شود؟ آیا پیشنهاد مذاکره، موضع رسمی و پایدار دولت آمریکاست یا اقدامی برای خرید زمان و آماده‌سازی مرحله‌ای دیگر از تقابل نظامی؛ چنان‌که افرادی مانند سناتور کریس مورفی، از اعضای حزب دموکرات در سنا، از طراحی چنین اقدامی خبر داده‌اند؟

　لیکن، «کار مُلک است و تدبیر و تأمّل بایدش» به احتمال زیاد، بنا بر مصالح کشور، نامهٔ ونس با پاسخ سرد ایران مواجه نخواهد شد. اما حتی اگر ونس بتواند به تفاهم تازه‌ای با ایران برسد، مگر نه اینکه این بار باید نه‌تنها دربارهٔ مفاد توافق، بلکه دربارهٔ دوام و اعتبار آن نیز اعتماد ایران را جلب کند؟

　اگر ترامپ پس از امضای توافق دوباره بگوید از ابتدا آن را جدی نمی‌دانسته است، از اعتبار آسیب‌دیدهٔ ونس در دستگاه سیاسی و دیپلماسی آمریکا چه باقی خواهد ماند تا بتواند در آن کشور سر بلند کند و بگوید: «من معاون رئیس‌جمهور آمریکا هستم»؟

　با توجه به اینکه جی‌دی ونس فعلاً سنجیده‌ترین سیاستمدار در اردوگاهِ کم‌سیاستمدارِ ترامپ به نظر می‌رسد، آیا خود او پیش از آغاز مذاکره، برای چنین تناقضاتی پاسخ منطقی‌ای دارد؟

　مذاکره‌کننده برای جلب اعتماد طرف مقابل، پیش از هر چیز به اختیار و اعتبار دولت خود نیاز دارد. آیا آقای ونس از چنین اختیار و اعتباری نزد رئیس دولت متبوعش برخوردار است؛ دولتی که نه‌تنها به کار او، بلکه به تعهدات و قراردادهای بین‌المللی خود وقعی نمی‌نهد؟

　چنین تجربه‌ای الزاماً ایران را از مذاکره منصرف نمی‌کند؛ بلکه انگیزهٔ بیشتری به آن می‌دهد تا پیش از دریافت امتیازهای عملی و قابل سنجش، از واگذاری یک‌جانبهٔ اهرم‌های فشار خود بپرهیزد و هر اقدام خود را با اقدامی مشخص و عملی از سوی آمریکا همراه سازد.

　در چنین شرایطی، صرف امضای رئیس‌جمهور آمریکا پای وعدهٔ رفع تحریم‌ها، توقف حملات یا لغو محاصره، ممکن است برای تهران کافی نباشد. ایران می‌تواند پیش از انجام تعهدات برگشت‌ناپذیر، از ونس نشانه‌های عملی اجرای تعهدات آمریکا را بخواهد. این موضع به معنای رد دیپلماسی نیست، بلکه حاصل تجربه‌هایی است که بی‌اعتباری تعهدات بین‌المللی دولت آمریکا برای ایران رقم زده است.

　وقتی رئیس جمهور آمریکا نشان داده است که برای امضای خود ارزشی قائل نیست، طبیعی است که مذاکره‌کنندهٔ ایرانی نیز برای اطمینان از اجرای تعهدات آن کشور، خواهان تضمین‌های بیشتری باشد؛ تضمین‌هایی مبتنی بر اصل «عمل در برابر عمل».

　دیپلماسی، هنر ساختن توافقی است که ارزش پایبندی داشته باشد. در مذاکرات دیپلماتیک معمولاً بر سر محتوای توافق و بندها و تبصره‌های آن چانه می‌زنند؛ اما گویی در مذاکره با آمریکا، باید دربارهٔ ارزش و اعتبار امضای رئیس‌جمهور آن کشور نیز گفت‌وگو کرد.
/channel/politicalsciencce