10838
کانال تلگرام سایت نقد اقتصاد سیاسی www.pecritique.com
این مقاله به بررسی انتقادی گفتمان نوظهور در مورد تکنوفئودالیسم میپردازد. طرفداران تز تکنوفئودالیسم استدلال میکنند که یک طبقهی حاکم جدید - سرمایهداران ابری Cloudalist - جایگزین سرمایهداران سنتی شده و اطلاعات و رانت را به شیوههایی که یادآور روابط فئودالی است، استخراج میکند. در مقابل، این مقاله با بازنگری تحلیل مارکس در کتاب سرمایه، با توجه ویژه به نظریهی اغلب نادیده گرفتهشدهی او در مورد رانت زمین در جلد سوم، مفهوم سرمایهداری رانتی را مطرح میکند. این مقاله با استناد به یادداشتهای مارکس استدلال میکند که سرمایهداری رانتی پیشرفتهترین و متناقضترین شکل سرمایهداری معاصر را تشکیل میدهد که تخریب منابع مشترک را تسریع میکند و شرایط لازم برای همبستگی طبقهی کارگر را تضعیف میسازد. همچنان که بحران دوگانهی انباشت سرمایه و جنبشهای ضدسیستمی، بیثباتی اجتماعی-اقتصادی و سیاسی را تشدید میکند، تهدید چرخش اقتدارگرایانه به سمت تکنوفاشیسم، بهطور فزایندهای قریبالوقوع میشود.
___________
👈متن کامل
در سپهر اندیشهی مارکس مفهومی نهفته است که شاید بتوان برای آن نام «رهایی هنر» را برگزید. ریشهی این مفهوم را باید در فراروی از «کارِ بیگانهشده» جستوجو کرد که در عین حال در حکم نفی و حفظ دو برابرنهادهی «هنر برای هنر» و «هنر در خدمتِ...» (حزب، خلق، پرولتاریا و غیره) است.
___________
👈متن کامل
مسألهی مهم در صنعت قربانی این است که افزایش امکان سخنگفتن از رنج الزاماً به افزایش توان فردی و جمعی برای رهایی از آن نمیانجامد. روایت عمومی رنج در وضعیت معاصر صاحب اقتصاد سیاسی شده که میتواند رنج را به کالا بدل کند؛ و فرد رنجدیده را در هویتی گرفتار سازد که بر گذشته دردناکاش استوار است. صنعت قربانی، یا به تعبیر لیو فرهنگ تروما، با جداکردن رنج از زمینههای تاریخی و طبقاتیاش این پتانسیل را در خود پرورش داده که در تضعیف سیاست بازتوزیعی و نشاندن بازشناسی هویتی بهجای آن نقش داشته باشد. نکتهی مهم این است که این صنعت در تولید نوع خاصی از فردیت و نوع خاصی از سیاست مشارکت دارد که با اجزای دیگر حیات اقتصادی و اجتماعی جامعه همخوان است: خصوصیسازی.
___________
👈متن کامل
جایگاه ادبیات در زندگی فکری کارل مارکس و سهم احتمالی آن در پرورش نگاه انتقادی او به جهان اجتماعی
___________
آیا میتوان میان تجربهی ادبی مارکس و شیوهی خاص او در دیدن و نقدکردن جامعه رابطهای معنادار برقرار کرد؟ آیا خواندن ادبیات، مواجهه با شخصیتهای پیچیده، تجربهی رنج و تناقض انسانی در آثار ادبی و آشنایی با صورتهای گوناگون زندگی اجتماعی، در پرورش حساسیتی سهم داشتهاند که بعدها در نقد مارکس از جامعهی بورژوایی و مناسبات سرمایهداری جلوهگر شد؟
___________
👈متن کامل
این جستار تلاشی است برای صورتبندی مسئلهی عاملیت در نسبت با شرایط تاریخی، مادی و نهادیِ تحقق آن. متن به نسبت عاملیت و ایدئولوژی، ضرورت و آزادی، بحران هژمونیک و «وضعیت تعلیق» میپردازد و میکوشد امکان اصلاح مناسبات اجتماعی و سیاسی را نه در برونسپاری عاملیت به نیروهای بیرونی، که در بازسازی زیرساختهای مادی، اجتماعی و نهادیِ عاملیت جستوجو کند. در بخشهایی از جستار نیز مشخصاً به نسبت جنگ، حاکمیت، استقلال ملی، نقد سیاسی و امکان رفرم پرداختهام. مقصود از طرح این مسائل، دفاع از هیچ وضعیت سیاسی موجود یا تعلیق نقد آن نیست؛ برعکس، استدلال اصلی متن این است که نقد سیاسی، هنگامی که از شرایط تاریخی و مادیِ امکان عاملیت جدا شود، خود میتواند به تقلیل مسئله و حذف بخشی از واقعیت تاریخی منجر شود.
___________
👈متن کامل
زیستبومشناسی تعلیق خواهان آشکارسازی امری بنیادین است که در نامیدن و بازنامیدن تعلیق زبانمند نشده است. آن امر بنیادین که زمینِ سازوکار تعلیق است، زیستبوم است. تا هنگامیکه زیستبومشناسی تعلیق مطرح نشود، سوژهمحوری در نامیدن و بازنامیدن تعلیق ادامه پیدا خواهد کرد.
____________
👈متن کامل
ارزیابی کارنامهی نظری ارنستو لاکلائو و شانتال موف
_______
نقد لاکلائو و موف به جبرگرایی اقتصادی و بیتوجهی بخشی از مارکسیسم به «جنبشهای نوین اجتماعی»، گامی ضروری و مثبت بود. بااینحال، آنان با برجستهکردن بیش از حد گفتمان، مرز میان واقعیت مادی و تفسیر گفتمانی آن را کمرنگ کردند. در نتیجه، نقش ساختارهای اقتصادی، مناسبات تولید، نهادهای سیاسی، و تحلیل طبقاتی در نظریهی آنان به حاشیه رفت. آنان از نقد تقلیلگرایی طبقاتی به نوعی تصادفگرایی و ارادهگرایی سیاسی رسیدند. در این چارچوب، هویتها و مطالبات سیاسی چنان سیال فرض شدهاند که محدودیتهای طبقاتی، تاریخی و سازمانی اهمیت خود را از دست میدهند.
نظریهی لاکلائو و موف بخشی از روندی گستردهتر است که به «کسوف عقل استراتژیک» در چپ انجامیده است. در این روند، سازمان، برنامه و استراتژی جای خود را به شبکه، هویت، مقاومتهای پراکنده و کنشگری رسانهای دادهاند.
_____
👈متن کامل
این جستار تلاشی است برای خوانش انتقادی دو اثر مهم در مباحث نظری چپ معاصر: «لحظهی پوپولیستی: چپ پس از رکود بزرگ» نوشتهی آنتون یگر و آرتور بوریلو و «انبوه خلق و حزب» اثر جودی دین. هر دو کتاب، با وجود تفاوت در افقهای نظری و زاویههای تحلیل، بر یک پرسش بنیادین متمرکزند: چرا در عصری که نارضایتیهای اجتماعی، خیزشهای اعتراضی و بسیجهای سیاسی بهگونهای فزاینده گسترش یافتهاند، نیروهای رهاییبخش بیش از هر زمان دیگر در ایجاد سازمانیابی پایدار، حفظ انسجام راهبردی و دستیابی به دستاوردهای ماندگار ناتوان یا کماثر به نظر میرسند؟
__________
👈متن کامل
در ایرانِ پس از «الغای القاب»، امتیاز موروثی از میان نرفت، شکل دیگری پیدا کرد. این نوشتار با تکیه بر مفهومهای «سرمایه»، «عادتواره» و «بازتبدیل» در آثار پییر بوردیو نشان میدهد که خانوادههای برخوردارِ دورهی قاجار سرمایهشان را به مدرک و منصب در دولت پهلوی تبدیل کردند. همین سازوکار بازتولید امروز در کنکور دیده میشود. چنانکه به نقل از گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، ۵۴ درصد پذیرفتهشدگانِ رتبه زیر سههزار از دو دهک بالای درآمدیاند و ۳٫۴ درصد از دو دهک پایین.
__________
👈متن کامل
استدلالهای مطرحشده در کتاب سیاستِ بیشفعالی اثر آنتون یگر در سراسر طیف سیاسی بحثها و واکنشهای گستردهای برانگیخت. او در این مقاله به منتقدان خود پاسخ میدهد و میکوشد نشان دهد که «راهبرد صبر» چگونه میتواند به نیروهای چپ در عبور از بنبستِ سیاسیسازی بیشفعالی و بازیابی افقهای مؤثر کنش جمعی یاری رساند.
___________
👈متن کامل
گروههای بزرگ و گوناگونی از آمریکاییها واقعاً اعتماد به دموکراسی را از دست دادهاند. ریشههای این بیاعتمادی در دهههای ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ در دورهای است که نظام قدرتمند اما بدون نظارتِ سرمایهداری جهانی، معیشت و زندگی میلیونها نفر را دگرگون و متلاطم کرد. وقتی شکستهای این نظام اقتصادی طاقتفرسا پس از بحران مالی جهانی سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۰۹ آشکار شد، خشم سیاسی شکل گرفته طی دههی پس از آن، عمدتاً به جای راهحلهای دموکراتیک، به سمت راهحلهای اقتدارگرایانه گرایش پیدا کرد.
__________
👈متن کامل
مواجههای با مفروضات بینادین کتاب «سیاستی دیگر: خلق جهان مشترک ایرانی»
___________
محمدجواد غلامرضا کاشی در کتاب سیاستی دیگر: خلق جهان مشترک ایرانی میکوشد نقطهی عزیمت سیاست را جابهجا کند: از سیاست بهمثابهی نزاع مدعیان قدرت و تصرف رأس هرم، به سیاست بهمثابهی آشکارکردن و تقویت امکانهای باهمزیستن در متن زندگی روزمره. پرسش بنیادینی که در برابر این چرخش نظری قرار میگیرد این است که: آیا انتقال کانون سیاست به مناسبات همعرض و زندگی روزمره واقعاً به خلق «سیاستی دیگر» میانجامد، یا با خنثیکردن خصلت آنتاگونیستی سیاست، ناخواسته به امتناع امر سیاسی راه میبرد؟
___________
👈متن کامل
روایتهای غالب از جنگ، از طریق چه لنزهای تفسیریای، پیچیدگیهای تاریخی – اجتماعی فرد درگیر در تجربهی جنگ را نشان میدهند و در این بازنمایی چگونه میتوان ضمن حفظ فضاهای فردی با فضازمانها و لحظات جمعی، امکان گفتوگو و تغییر در نگاه به جنگ را، مستقل از ساخت حاکم، فراهم آورد؟
___________
👈متن کامل
اتوماسیون را نباید صرفاً جایگزینی نیروی کار دانست؛ بلکه باید آن را تغییری در رابطهی سرمایه و کار نیز فهمید. ماشینآلات میتوانند فرایند کار را بازسازماندهی کنند، توازن قدرت در محل کار را تغییر دهند، وابستگی مدیریت به کارگران ماهر خاص را کاهش دهند، شدت کار را افزایش دهند و نظامهای تازهای از نظارت و کنترل ایجاد کنند.
___________
👈متن کامل
نابرابری یک انتخاب سیاسی است و پیآمد سیاستها، نهادها و ساختارهای حکومتی ماست. هزینههای افزایش نابرابری آشکار است: شکافهای فزاینده، دموکراسیهای شکننده و بحران اقلیمی که سنگینترین بار آن بر دوش کسانی است که کمترین مسئولیت را برای گسترش فزایندهی این بحرانها داشتهاند.
__________
👈متن کامل
مقالهی حاضر به بررسی وضعیت معلمان ایران بهعنوان «بوروکراتهای سطح خیابان» میپردازد؛ کسانی که میان الزامات نهادی، قوانین رسمی و نیازهای متنوع دانشآموزان و والدین قرار دارند. فشارهای چندجانبه و پارادوکسیکال، شامل نظارت شدید، محدودیتهای قانونی و انتظار پاسخگویی همزمان به نیازهای فردی، موجب فرسودگی شغلی، دوگانگی هویتی و کاهش انگیزهی ارائهی خدمات مؤثر میشود. این وضعیت همچنین امکان ایجاد اعتماد متقابل میان معلمان و دانشآموزان را محدود کرده و به شکلگیری مجریان غیررسمی و فضای آموزشی پلیسی منجر میشود. مقاله با استناد به نظریهی «بوروکراسی سطح خیابان» و مطالعات مرتبط، حوزههایی ازجمله درنظرگرفتن خلاقیت فرانقشی و نقشی و مشارکت فعال معلمان در طراحی قوانین، انعطافپذیری ساختار نهادی، بهرسمیتشناختن تکثر فردی و تأمین عایدی اقتصادی مناسب برای بوروکراتهای خط مقدم را مورد مطالعه قرار میدهد.
___________
👈متن کامل
در جهان امروز تناقضی آشکار پیش روی ماست. از یکسو، بخش بزرگی از مردم جهان با ناامنی اقتصادی، کاهش قدرت خرید، بحران مسکن، فرسایش خدمات عمومی و تنگشدن چشمانداز زندگی روبهرو هستند. از سوی دیگر، در صنایع فرهنگی و رسانهای، بازنمایی هویتهای جنسیتی، قومی و فرهنگی بیش از هر زمان دیگر به موضوعی محوری تبدیل شده است. فیلمها و سریالها، تبلیغات شرکتهای بزرگ، پلتفرمهای دیجیتال و کارزارهای روابط عمومی، همگی در شکلدادن به زبان عمومی دربارهی تفاوت، هویت و حقوق فردی نقش دارند.
چرا در دورهای که قدرت اقتصادی تا این اندازه متمرکز شده، بخشی از منازعات عمومی به بازنمایی هویتها و حضور اقلیتها در رسانهها اختصاص یافته است؟ آیا با فرایندی خودجوش روبهرو هستیم، یا سرمایهداری جهانی فرهنگ عمومی را بر اساس نیازهای اقتصادی و سیاسی خود بازسازماندهی میکند؟
___________
👈متن کامل
در هستهی اصلیِ نقد مارکس به سرمایهداری، نوعی مخالفتِ جمهوریخواهانه با قدرتِ خودسرانه و مهارنشده قرار داشت؛ خواه این قدرت متعلق به کارفرمایان مستبدِ منفرد باشد، خواه به سلطهی طبقهی سرمایهدار تعلق داشته باشد، و خواه در قالب استبدادِ بازار عمل کند.
___________
👈متن کامل
در نوشتهی حاضر، با استفاده از نظریهی امپریالیسم لنین که در چپ ایران بیشترین طرفدار را دارد، و بهویژه گرایش موسوم به محور مقاومتی، که درکی زمخت و ابتدایی از این نظریه دارد، تغییر و تحولات سرمایهداری و امپریالیسمِ معاصر را با بهروزسازی پارهای نوشتههای قبلی خود در مورد امپریالیسم، در قالبِ بررسی پنج ویژگی که لنین برای امپریالیسم برمیشمارد، مطرح میکنم.
___________
👈متن کامل
آنچه در اعتراضهای اکتبر ۲۰۲۶ فرانسه اهمیت دارد، صرفاً شمار تظاهراتکنندگان یا درگیریهای خیابانی نیست؛ مسئله، بازگشت تضادی قدیمی به مرکز سیاست فرانسه است که همانا تضاد میان وعدهی جمهوری دربارهی برابری شهروندان و نابرابری مادیای است که از مدرسه، محل سکونت و خانواده آغاز میشود و تا دانشگاه و بازار کار ادامه مییابد. برای تحلیل دقیق این جنبش باید سه سطح را از یکدیگر متمایز کرد: مطالبات واقعی دانشآموزان و دانشجویان، پیوستن اتحادیههای کارگری به اعتراضها، و خشونتهایی که در حاشیه یا در جریان بخشی از تظاهرات رخ دادهاند. یکیگرفتن این سه سطح، چه در روایت رسمی دولت و چه در برخی روایتهای شتابزدهی معترضان، مانع فهم سیاسی و اجتماعی بحران خواهد شد.
______________
👈متن کامل
همانطور که کشتیهای جنگی غرقشده در جنگهای جهانی با پایین رفتن سطح آب دانوب بار دیگر به سطح آب بازمیگردند، به نظر میرسد فاشیسم نیز در حال بازگشت است؛ در اروپا، ایالات متحده و فراتر از آن. اما با توجه به ویژگیهای فاشیسم معاصر، باید مراقب باشیم که مقایسههای بیش از حد ساده و مستقیم با گذشته انجام ندهیم. اگر میخواهیم راست افراطی معاصر را واقعاً درک کنیم، باید فراتر از بقایای زنگزدهی گذشته را ببینیم. مهمتر از آن، بستر هراسانگیزِ خشکشدهی رودخانهای است که باعث شده این لاشهها اکنون بار دیگر قابل مشاهده باشند.
___________
👈متن کامل
«رعاعیشدن» (Pöbelisierung)نام فرایندی است که در آن شرایط مادی و تجربهی اجتماعی، از خلال میانجیهای تاریخی معین، نسبت فرد با حقی را که برای خود و دیگران میشناسد و با الزامهایی که این حق در زندگی مشترک برقرار میکند دگرگون میکند و در بخشی از این حرکت خاصبودگی فردی از این نسبت متقابل فاصله میگیرد. رقابت، سرکوب تشکل، وابستگی دولتی، روابط خویشاوندی، ناامنی حقوقی، اقتصاد غیررسمی، مهاجرت یا شکافهای قومی و جنسیتی میتوانند در موقعیتهای متفاوت از میانجیهای این فرایند باشند و وزن هرکدام را باید از تاریخ و مناسبات مشخص ایران به دست آورد.
___________
👈متن کامل
فهرست منابع و آثاری که مارکس در کتابخانهی خود نگهداری میکرد، یا در آثار، مقالات و نامههای خود به آنها اشاره کرده و از آنها نقلقول میآورد، چنان گسترده، غنی و شگفتآور است، که بهرغم کوششهای متعددِ پژوهشگران آثار مارکس، تاکنون یک فهرست کامل از آنها منتشر نشده است. حتی یک نگاه ساده به کتاب «سرمایه»، خواننده را نسبت به گستردگی ارجاعات مارکس حیرتزده میکند. اما متن حاضر فقط محدود به یک عرصهی معین است که صرفاً شامل شاعران و ادبا و ارجاعات مارکس به آثار آنان میشود.
___________
👈متن کامل
تجربهی ۱۸۰ سال گذشته آشکار ساخته است که پیشبینیهای نظری مارکس و انگلس دربارهی روند انکشاف خودآگاهی طبقاتی پرولتاریا که بازتابدهندهی درجهی انکشاف شرایط مادی برای زوال انقلابی سرمایهداری و تحقق سوسیالیسم باید باشد، هنوز تحقق نیافته است.
__________
👈متن کامل
شاید یکی از دلایل گمنامماندن انور شیخ در ایران را باید در همان معضلی جستوجو کرد که ویوک چیبر بر آن تأکید دارد: «در حالی که لایههای گوناگون "چپ نو" یکی پس از دیگری از اقتصاد سیاسی، مارکسیسم و حتی خودِ ماتریالیسم روی برمیگرداندند، انور همچنان بر مواضع خود پایدار ماند... در دورانی که بسیاری از روشنفکران مهاجر به رنگ پوست، زبان و قومیت خود متوسل میشدند، تا خود را در فرهنگ رادیکالی روزبهروز سطحیتر عرضه کنند، انور چنین نکرد... بلکه تنها انگیزهبخش او، تعهدات اخلاقی و سیاسیاش بود.»
در مقالهی حاضر ابعادی از زندگی و میراث فکری انور شیخ را از زبان یکی از دانشجویان سابق وی و نویسندگان امروز سایت نقد اقتصاد سیاسی میخوانیم.
___________
👈متن کامل
اگر مسئلهی زنان فقط به «حقوق برابر» محدود شود، تفاوتهای طبقاتی و جهانی نادیده گرفته میشوند؛ اگر کاملاً به «طبقه» تقلیل پیدا کند، اشکال مشخص سلطه جنسیتی محو میشوند؛ و اگر فقط به روابط ژئوپولیتیکی تقلیل پیدا کند، زنان دوباره به قربانیان منفعل مناسبات جهانی تبدیل میشوند. رهایی جنسیتی بدون عدالت طبقاتی ناقص است، عدالت طبقاتی بدون رهایی جنسیتی نیز ناقص است، و هر دو بدون تغییر مناسبات نابرابر تولید و بازتولید در نظام جهانی محدود باقی میمانند.
__________
👈متن کامل
تمدن سرمایهداری صنعتی انسانمحور اکنون تهدید وجودی جدیدی ایجاد کرده است: فناوری هوش مصنوعی. در 250 سال گذشته و بهویژه بعد از پایان جنگ دوم جهانی، چهار تهدید وجودی زیستبومی از بطن این تمدن بهوجود آمده است: گرمایش جهانی و تغیرات اقلیمی فاجعهبار، انقراض ششم گونهها، همهگیریهای مکرر، و هولوکاست هستهای. نکتهی اساسی این است که این خطر با دیگر خطرات وجودی فرقی اساسی دارد. خطر ناشی از ماهیت یادگیری برگشتی و خودمختاری این فناوری است و نه صرفاً استفاده از آن توسط قدرتهای سرمایهداری. ابرهوش مصنوعی برنامهریزی است و احتمال زیادی هست که از بشر هوشیارتر بشود و شاید علیه منافع بشریت عمل کند.
__________
👈متن کامل
نگاهی به دیدگاههای محمد حبیبی و نقد جعفر ابراهیمی بر آن:
هر دو متن حبیبی و ابراهیمی، تلاشهایی ستودنیاند برای یک هدف مشترک... اما از دو جهت مخالف، به یک نقطهی مشترک میرسند: نداشتنِ نظریهای برای گذار از تحلیل - چه گفتمانی، چه طبقاتی - به سازمان و پراتیک. حبیبی گفتمانی پیشنهاد میکند که ... به نظر میرسد تلاشی است برای پوپولیسمی عام...؛ ابراهیمی طبقه را بهدرستی از انحلال نجات میدهد... اما با مفهومی از طبقه که خود قادر به پوششدادن پیچیدگی نیروی کار امروز ایران نیست روبهرو میشود و در بسط آن ناتوان میماند.
__________
👈متن کامل
چرا چپ به زبان اخلاقی نیاز دارد و واگذار کردن کامل این زبان به کسانی که بیش از همه احتمال دارد از آن در راستای اهداف غیراخلاقی استفاده کنند، چه خطرهایی در پی دارد؟
___________
👈متن کامل
تلاش من در این نوشته تنها توضیح نظری «منابع قدرت جامعه» نیست. پرسش عملیتری نیز در مرکز توجه آن قرار دارد: در شرایط مشخص اقتدارگرایی، چه ظرفیتهایی را میتوان از همین امروز ساخت؟ چگونه میتوان آنها را گسترش داد؟ و چگونه میتوان منابع پراکندهی جامعه را به قدرتی جمعی تبدیل کرد؟ پس در این نوشته، به دو پرسش ساده، اما دشوارِ زیر میپردازم: قدرت حکومتی چگونه ساخته و حفظ میشود؟ و جامعه چگونه میتواند در برابر آن، سرمایههای خود را انباشت کند، قدرت مستقل خود را بسازد و به نیرویی مؤثر در مهار قدرت حکومت تبدیل شود؟
___________
👈متن کامل