Telegram-канал bahmanbookz - کتابفروشی دماوند: Unsorted

کتابفروشی دماوند

11 November 2026 17:05

(نوشته‌ای سروش جبلی، گرداننده برنامه این هفته پنجشنبه‌های دماوند که به داستان «برزخ» از کورش اسدی اختصاص دارد.)

یک رمان و سه مجموعه‌داستان، کارنامه ادبی نویسنده‌ای را تشکیل می‌دهند که از نظر بسیاری، یکی از مهم‌ترین و در عین حال کم‌ قدر‌ دیده‌ترین نویسندگان چند دهه اخیر ایران است.

کوروش اسدی، همان‌طور که پیداست، با آثاری کم‌شمار جای خود را در ذهن و تجربه ادبی برخی از خوانندگان باز کرده است.

قرار است داستان کوتاه «برزخ» را از مجموعه‌داستان «پوکه‌باز» بخوانیم؛ نخستین مجموعه‌داستان اسدی. به همین بهانه می‌توان پرسید اهمیت این مجموعه برای مخاطب امروز چیست؟

من در حد نگاه و برداشت خودم، به چند نکته اشاره می‌کنم:

بیشتر داستان‌های این مجموعه در فضای جنوب و جنگ ایران و عراق می‌گذرند، اما بیش از آنکه روایتگر متعارف فضای جنگ باشند، به تجربه روزمره آدم‌های معمولی می‌پردازند؛ آدم‌هایی که گاهی سال‌ها پس از پایان جنگ، همچنان تأثیر آن را در روان و زندگی خود تجربه می‌کنند.

در فضایی آکنده از روایت‌های کلیشه‌ای و قهرمانانه از جنگ، اسدی به سراغ آدم‌های حاشیه‌ای، درمانده، خسته و معمولی می‌رود تا تصویری از آن‌ها و جهانشان ارائه دهد.

و البته که یکی از مهم‌ترین وجوه اهمیت اسدی، بی‌شک فرم و زبانی است که به کار می‌گیرد. او به‌وضوح در برابر الگوهای رایج داستان‌گویی مقاومت می‌کند. در داستان‌های او، قراردادهای معمول در انتقال اطلاعات، پرداخت شخصیت‌ها و ساخت‌وسامان دیگر عناصر داستانی، به شکل متعارف رعایت نمی‌شوند. او لزوماً تلاش نمی‌کند ابهام‌ها را برای خواننده برطرف کند یا پاسخ‌ها و پیام‌های مشخصی در اختیارش بگذارد.

سیاوش گلشیری در مقاله‌ای با عنوان «سبک و سیاق داستان‌نویسی کوروش اسدی» به سه ویژگی اشاره می‌کند:

- استفاده از ابهام در شخصیت‌پردازی؛
- خودداری از اطلاع‌رسانی مستقیم و کامل؛
- فاصله گرفتن از الگوهای متعارف پیشبرد قصه و پایان‌بندی.

خود اسدی نیز در مصاحبه‌ای می‌گوید به داستان کوتاه‌هایی علاقه ندارد که خواننده پس از پایان آن‌ها تمام زیر و بم داستان را دریافته باشد و بتواند پرونده‌اش را ببندد. او داستانی را می‌پسندد که خواننده پس از تمام کردنش با پرسش‌های بیشتری روبه‌رو شود و ناچار باشد دوباره دست به کار خواندن شود.

البته این به معنای تمایل او به داستان‌هایی نیست که خواننده هرقدر هم آن‌ها را بخواند، همچنان در دریای ابهام گرفتار بماند و نتواند به معنایی دست پیدا کند. داستان‌های اسدی، اگر با دقت خوانده شوند، حرفی برای گفتن دارند و به تصویرها و معناهایی می‌رسند؛ اما این معناها لزوماً به‌سادگی و یک‌بار برای همیشه در اختیار خواننده قرار نمی‌گیرند.

درست و درمان گفتن از اسدی با همین چند خط میسر نیست؛ باید بسیار گفت، شنید و نوشت. همان‌طور که هنوز هم درباره او می‌نویسند، تحلیل می‌کنند و تلاش می‌کنند به جهان داستانی‌اش نزدیک شوند.

اما همین چند خط تلاشی است برای نشان دادن اینکه وقتی از اسدی حرف می‌زنیم، با نویسنده‌ای روبه‌رو نیستیم که زندگی، دغدغه‌ها و سبک داستان‌نویسی‌اش معمول و متعارف باشد. شاید همین ویژگی‌ها هم در فاصله‌ای که برخی خوانندگان با آثار او احساس می‌کنند، بی‌تأثیر نباشد.

بااین‌حال، چیزی در زندگی، دغدغه‌ها و سبک منحصربه‌فرد داستان‌نویسی او وجود دارد که آثارش را ماندگار و خواندنی می‌کند.

نویسنده‌ای که خوب می‌نوشت اما آن‌طور که باید قدرش دانسته نشد.

در جلسه پنجشنبه تلاش می‌کنیم با خواندن و گفت‌وگویی جمعی، به جهان پیچیده و غنی یکی از ماندگارترین داستان‌های او نزدیک شویم: «برزخ».
.