Dunyodagi eng yirik 5 kutubxona

1️⃣ Library of Congress (AQSh) — 170 milliondan ortiq material.
2️⃣ British Library (Buyuk Britaniya) — 170 milliondan ortiq manba.
3️⃣ National Library of China (Xitoy) — 40 milliondan ortiq fond.
4️⃣ Russian State Library (Rossiya) — 47 milliondan ortiq nashr.
5️⃣ New York Public Library (AQSh) — dunyodagi eng yirik jamoat kutubxonalaridan biri.

Qiziq jihati shundaki, bu kutubxonalarning umumiy fondi yuzlab million kitob, qo‘lyozma, xarita va ilmiy hujjatlardan iborat. Bugungi sun’iy intellekt, yangi texnologiyalar va zamonaviy ilm-fan ortida ham aslida shu bilimlar xazinasi turibdi.

Ba’zan bir olimning hayotini o‘zgartirgan g‘oya laboratoriyada emas, kutubxonaning chang bosgan javonlaridan topilgan bitta kitobdan boshlanadi.

Ilm-fan rivojlanishi uchun universitetlar qurish muhim. Ammo undan ham muhimrog‘i — kitob o‘qiydigan va kutubxonaga kiradigan avlodni tarbiyalashdir.

#Kutubxona #IlmFan #Tadqiqot #PhD #Bilim

Markaziy Osiyo | Library

Читать полностью…

Library @centerasia_library

Kanalga ulanish
@centerasiastudy

Читать полностью…

Bo’ldi, bugundan boshlab futbol tamom, qani, qo’llaringga kitob ol hammang.

Library @centerasia_library

Kanalga ulanish👇
@centerasiastudy

Читать полностью…

Library @centerasia_library

Каналга уланиш👇
@centerasiastudy

Читать полностью…

Сангам ўзбек тилида.

Library @centerasia_library

Kanalga ulanish👇
@centerasiastudy

Читать полностью…

Library @centerasia_library

Каналга уланиш👇
@centerasiastudy

Читать полностью…

Dunyodagi eng yirik 5 kutubxona

1️⃣ Library of Congress (AQSh) — 170 milliondan ortiq material.
2️⃣ British Library (Buyuk Britaniya) — 170 milliondan ortiq manba.
3️⃣ National Library of China (Xitoy) — 40 milliondan ortiq fond.
4️⃣ Russian State Library (Rossiya) — 47 milliondan ortiq nashr.
5️⃣ New York Public Library (AQSh) — dunyodagi eng yirik jamoat kutubxonalaridan biri.

Qiziq jihati shundaki, bu kutubxonalarning umumiy fondi yuzlab million kitob, qo‘lyozma, xarita va ilmiy hujjatlardan iborat. Bugungi sun’iy intellekt, yangi texnologiyalar va zamonaviy ilm-fan ortida ham aslida shu bilimlar xazinasi turibdi.

Ba’zan bir olimning hayotini o‘zgartirgan g‘oya laboratoriyada emas, kutubxonaning chang bosgan javonlaridan topilgan bitta kitobdan boshlanadi.

Ilm-fan rivojlanishi uchun universitetlar qurish muhim. Ammo undan ham muhimrog‘i — kitob o‘qiydigan va kutubxonaga kiradigan avlodni tarbiyalashdir.

#Kutubxona #IlmFan #Tadqiqot #PhD #Bilim

Markaziy Osiyo | Library

Читать полностью…

​Икки давр туташган, Иттифоқ парчаланиб, ёш ва мустақил Ўзбекистон жаҳон молия тизимига эндигина интеграциялаша бошлаган пайтда, Рустам Содиқович вазиятни олдиндан кўра билиб, ўзининг бош гроссмейстерлик юришини амалга оширди. 1990-йилларнинг бошларида у Буюк Британияга йўл олди ва у ерда афсонавий Оксфорд университетининг магистратурасини тамомлади.
​Ўша йиллардаги постсовет сиёсий элитаси учун бу худди коинотга учишдек гап эди. Оксфорд дипломи унга нафақат мукаммал инглиз тилини ва эркин бозор қонуниятларини тушунишни туҳфа этди, балки уни республика ичида ноёб фигурага — мамлакат ичидаги тизимнинг қатъий ўйинчиси бўлиб қолган ҳолда, ХВФ (МВФ) ва Жаҳон банки билан тенгма-тенг гаплаша оладиган ғарб намунасидаги маърифатли технократга айлантирди.

​Сиёсий Олимпга кўтарилиш
​Ўзбекистон мустақилликка эришгач, Рустам Азимовнинг феноменал сезгирлиги ва стратегик ҳисоб-китоби энг юқори давлат даражасида зарур бўлиб қолди. Совет тизимининг вайроналари глобал хаос қаршисида довдираб қолмайдиган янги форматдаги одамларни талаб қиларди. 1990 йилда, ўттиз икки ёшли йигит пайтида у инновацион «Ипак Йўли» банкини бошқарди, 1991 йилда эса Ислом Каримов унга ёш республиканинг бош молиявий қалъаси — Миллий банкни (МБ) ташкил этиш ва унга раҳбарлик қилишни ишонди. Азимов мамлакатнинг халқаро алоқаларини деярли нолдан бошлади, бироқ унинг иродаси учун асосий синов ҳали олдинда эди.

​Унинг қатъий инқироз-менежери сифатидаги ҳақиқий оловли синови 1993 йилнинг ноябрь ойига тўғри келди. Бу жуда драматик давр эди: Россия ўша йилнинг ёзида тўсатдан ва кутилмаганда ўз пул ислоҳотини ўтказди ва республикаларни рубль ҳудудидан чиқариб юборди. Марказий Осиёга қадрсизланаётган триллионлаб эски совет рубллари оқиб келди. Ўзбекистон иқтисодиёти бутунлай вайрон бўлиш хавфи остида қолди, гиперинфляция эшик қоқди, дўкон пештахталари кўз ўнгимизда бўшаб қолди. Ҳукумат тезкор чора кўриши керак эди.
​Айнан шу критик ҳафталарда Азимов ўзини совуққон гроссмейстер сифатида кўрсатди. 1993 йил 15 ноябрда республика вақтинчалик параллель валюта — «сум-купонлар»ни муомалага киритди. Бу ички бозорни ҳимоя қилиш бўйича энг мураккаб, жарроҳлик амалиёти эди.
​Рустам раҳбарлигидаги Миллий банк молиявий мудофаанинг туну кун ишлайдиган тезкор штабига айланди. Кўчаларда ваҳима ҳукм сураётган бир пайтда, Азимов клиник аниқлик билан тизимни қурди: банклараро ҳисоб-китобларни ушлаб турди, санаб ўтилган кунлар ичида жаҳоннинг етакчи банкларида вакиллик ҳисобварақларини очди, олтин-валюта захираларини ҳимоя қилишни мувофиқлаштирди ва валютани тартибга солишнинг қатъий қоидаларини шакллантирди. У уйқусиз меҳнат қилиб, давлат учун нохуш, аммо қутқарувчи бўлган қарорларни қабул қилди. Бир пайтлар хонада отамни ҳайратда қолдирган ўша прагматизм энди миллий иқтисодиётни қутқариш учун хизмат қилаётган эди. Сум-купон ўз тарихий миссиясини бажарди — у инфляция зарбасини ўзига олди, иқтисодий ҳалокатнинг олдини олди ва 1994 йилда тўлақонли, суверен сўмнинг жорий этилиши учун замин тайёрлади. Азимов эса ушбу инқирозли куз фаслидан кейин олий лиганинг алмаштириб бўлмас технократи мақомини узил-кесил мустаҳкамлади.

​Рустам Азимовнинг сиёсий юксалиши ҳақидаги ҳикоямни бугунча мана шу нуқтада якунлайман. Бироқ, бу Рустам Азимов сиёсий фаолиятининг парвози ва заволи тавсифига қўйилган якуний нуқта эмас.

©️Надира Хидоятова

Library @centerasia_library

Каналга уланиш👇
@centerasiastudy

Читать полностью…

Хайрли тонг, азиз дўстлар!
​Бугун эътиборимиз марказида шундай бир шахс бўладики, у сизларда турлича муносабат — чуқур ҳурматдан тортиб, кескин танқидгача бўлган ҳиссиётларни уйғотишига ишончим комил. Мақолани биринчи марта ўқиётганлар учун олдиндан эслатиб ўтмоқчиман: биз бу очеркларда Ўзбекистоннинг энг янги тарихини, аниқроғи, мустақилликнинг шаклланиш даврини — тахминан 1991 йилдан 1995–1997 йилларгача бўлган босқични қадамма-қадам таҳлил қилиб бормоқдамиз.

Бугунги қаҳрамонимиз эса — Рустам Содиқович Азимов.
​Ўша йилларда у мамлакат раҳбариятидаги энг ёш, нуфузли ва амбицияли сиёсий арбоблардан бири, Ўзбекистон иқтисодий дипломатиясининг бош тимсоли эди. Агар биз кўриб чиқаётган даврдаги унинг унвонлари ва тутган роли ҳақида гапирадиган бўлсак, Рустам Азимов:
​Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банки (ЎзР ТИФ Миллий банки) асосчиси ва биринчи Бошқарув раисидир. У 1991 йилда, бор-йўғи 33 ёшида банкка раҳбар бўлди ва уни ёш давлатнинг барча асосий халқаро шартномалари ҳамда кредит линиялари ўтадиган бош молиявий дастагига айлантирди.

​Европа тикланиш ва тараққиёт банкида (ЕТТБ) Ўзбекистон Республикасидан Вакил бўлган. Тошкент ва йирик халқаро молия институтлари ўртасидаги илк кўприкларни айнан у қурган. Мамлакатнинг илк макроиқтисодий модели бош меъмори. 90-йилларнинг биринчи ярмида мустақил Ўзбекистоннинг банк тизимини шакллантирган ва миллий валютани жорий этиш тамал тошини қўйган инсон.

​Пўлат қандай тобланди?
​Рустам Азимов 1958 йил 20 сентябрда Тошкентда туғилган бўлиб, Ўзбекистоннинг зиёли ва маъмурий элитаси сулоласига мансуб эди. Унинг ота-онаси республика тарихига исмларини олтин ҳарфлар билан ёзиб қолдирганлар.
​Отаси — Содиқ Азимович Азимов, йирик совет олими, Ўзбекистон ССР Фанлар академияси академиги, ядрочи-физик ва Ядро физикаси институти асосчиси эди. Унинг оилавий илдизлари инқилобгача бўлган Тошкент воҳасининг савдо-сотиқ, маҳкама ва диний элитасига бориб тақаларди. Бу тармоқнинг шажара таҳлили оиланинг анъанавий бошқарув тизимларига чуқур боғланганини кўрсатади: Содиқ Азимовичнинг ота томондан бобоси — Аваз ота йирик ер эгаси ва ун саноати ташкилотчиси бўлган. Она томондан бобоси — Олим қози Тошкентнинг бош қозиси лавозимини эгаллаган, Олим қозининг туғишган акаси — Абдувоҳид Қориев эса таниқли жадид маърифатпарвари ва Россия империяси II Давлат Думасининг Тошкент маҳаллий аҳолисидан сайланган депутати эди.
​Унинг онаси — Раҳима Ҳодиевна Аминова (1925–2001) ҳам ўзбек илм-фанида камдан-кам учрайдиган йирик сиймолардан эди. ЎзССР хизмат кўрсатган фан арбоби, тарих фанлари доктори, профессор, у 1984 йилда Ўзбекистон ССР Фанлар академияси академиги бўлди. Раҳима Ҳодиевна узоқ йиллар Тарих институтининг Совет жамияти тарихи бўлимига раҳбарлик қилди ва аслида ХХ асрда республика тарихчилик мактабининг бош меъмори ҳисобланарди. Унинг аграр тарих, индустриаллаштириш ва, айниқса, Марказий Осиёдаги аёллар эмансипацияси (жумладан, «Ҳужум» ҳаракати) каби мураккаб мавзудаги фундаментал асарлари умумиттифоқ ва халқаро миқёсда тан олинган.

​Болалик хотираларидан
​Тарихий очеркларни ҳамиша жонлантириб турадиган баъзи шахсий хотираларим билан ўртоқлашмоқчиман. Отамиз, Ҳидоятов Гога Аброрович, ўша йилларда мафкуравий кадрлар ҳақиқий устохонаси бўлган ТошДУ (ҳозирги ЎзМУ) Тарих факультетининг илғор фикрли декани эди. Менинг кўз олдимда отамнинг кўплаб ёрқин ва истеъдодли шогирдлари ўсиб-улғайди ва шаклланди. Улар орасида Содиқ Сафоев, Рустам Азимов, Алишер Илҳомов, Улуғбек Ниёзов ва бошқалар бор эди. Бироқ, айнан шу инсонларни мен алоҳида яхши эслаб қолганман. Отам уларни инглиз тилини ўрганишга ундар, қобилиятларини юқори баҳолар, табиий жозибасини (харизмасини) таъкидлар ва уларда катта салоҳият кўрарди.

​Рустам Азимовни талабалик давридан, энг биринчи курсдан яхши эслайман. Мен даврлар туташган паллада содир бўлган ажойиб бир эврилишга гувоҳ бўлганман: унинг қолипларга сиғмайдиган, ўжар ва исёнкор ёш йигитдан прагматик ва ўзига ишонган комсомол етакчисигача бўлган эволюциясини кузатганман. Ўша йилларда университет йўлакларида яширин бир энергия жўш урарди.

Читать полностью…

Асарнинг электрон шакли

Каналга уланиш
@centerasiastudy

Читать полностью…

Akademik Shavkat Abdullayevich Ayupov — O‘zbekiston ilm-fanining zamonaviy taraqqiyotida muhim o‘rin tutadigan yirik matematik olimdir.

2024-yildan buyon O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi prezidenti sifatida faoliyat yuritayotgan Shavkat Ayupov fizika-matematika fanlari doktori, professor, O‘zbekiston Qahramoni, Oliy Majlis Senati a’zosi hamda Jahon Fanlar akademiyasi (TWAS) a’zosi hisoblanadi.

Uning ilmiy izlanishlari operatorlar algebralari, nokommutativ integratsiya va Yordan algebralari yo‘nalishlariga bag‘ishlangan bo‘lib, xalqaro ilmiy hamjamiyat tomonidan e’tirof etilgan.

Akademik Shavkat Ayupov fundamental matematika sohasidagi tadqiqotlari bilan birga ilmiy maktab yaratish, yosh olimlarni qo‘llab-quvvatlash va O‘zbekiston ilm-fanining xalqaro nufuzini oshirishga ham katta hissa qo‘shib kelmoqda.

Bugun u nafaqat yirik matematik olim, balki mamlakat ilm-fanining rivojiga xizmat qilayotgan zamonaviy akademik rahbar sifatida ham tanilgan.

O‘zR FA prezidentlari - batafsil

Читать полностью…

Ўша куниёқ Улуғбек Маҳмудовни вертолетда даволаш ва сўроқ учун Ўш шаҳрига жўнатишди.
Мен Боткендан тайёрлаган навбатдаги репортажимда қотил Улуғбек Маҳмудов билан учрашувим ҳақида ахборот бердим. У айниқса Ўзбекистон кучишлатар тизимида катта қизиқиш уйғонди. Уни Ўзбекистонга экстрадикция қилиш ҳақида сўров ҳам бердилар. Лекин кеч бўлди. Чунки жангарилар Қирғизистон томонига уни гаровдагиларга алмашишни таклиф қилишган эди...
Боткен уруши давом этаётган, ҳали гаровдагилар тақдири номаълум қолаётган бир пайтда NHK мухбирлари мени бир киши билан таништиришди.
– Бу жаноб Агуши Сан, – деди ҳамкасбим ёнидаги одамни кўрсатиб. – У гаровдаги Харуо Хараданинг қариндоши. Тошкент орқали Боткенга келибди. Сиз билан гаплашмоқчи.
Мен жаноб Агуши Сан билан суҳбатлашдим. У аслида ҳамкасб экан. Ўзини телепродюссер деб таништирди. Қариндоши ҳақида билганларимни сўради. Лекин менда у қаерда, соғлиғи қандай, озод қилиниши мумкинми каби саволларга жавоб йўқ эди. Шундай бўлсада Агуши Сан “Ахборот”га интервью беришга кўнди. У телевидение архивида ҳамон сақланаётган бўлиши керак.
– Япония ҳукумати ўз фуқароларини озод қилиш учун қилаётган сай-ҳаракатидан кўнглингиз тўладими, – деган саволимга:
– Менинг ҳукуматим дипломатиядан нари ўтмаяпти. Мен шунисидан ҳавотирдаман, – деганди у.
Сентябрнинг охирига келиб Жума Намонгонийнинг ўзи сулх таклиф қилди: гаровдагиларни, улар орасида япон геологлари хамон сақлаб турилган эди, қайтариш эвазига ЎИҲ жангарилари Тожикистон томонга соғ-омон қайтиб кетишга шароит яратилади. Келишув Қирғиз ҳукумати томонидан маъқуллангач, Абрамов музликлари пойигача сиқиб борилган жангариларни (ЎИҲ, фаолияти Ўзбекистонда таъқиқланган халқаро террорчи гуруҳ) вертолети тўхтовсиз ташиб олиб кетди. У ҳар гал бўш қайтиб келганида гаровдаги асирларни олиб келиб қирғиз армиясига топширар эди.
Жума Намонгоний олиб чиқиб кетган жангарилардан Абрамов музликлари пойидаги метеостанция биносида озиқ-овқат заҳираси қолиб кетган. У 50-70 жангарини бир ой давомида боқишга етар экан. Қўмондон Чотбоевнинг айтишича, 1,5 тонна дизел ёқилғисини ҳам ташлаб қочганлар.
– Аммо ҳамма йўллар миналаштирилган. Биз энди кўринмас душман билан жанг қиламиз, – деди генерал.
Шундай қилиб, 1999 йил октябр ойида Боткен уруши якунланди. Ҳудуд яна Қирғизистонга қайтарилди.
Қирғизистон разведка хизмати ва ҳарбий экспертларнинг таъкидлашича, Боткен ва Чўнг Олой районларига бостириб кирган жангариларнинг умумий сони 2000 та атрофида бўлган.
1999 йил Боткен воқеаларида Қирғизистоннинг 51 ҳарбий хизматчиси халок бўлди, 70 нафари яраланди. 26 нафари давлатнинг юксак жанговар мукофотларига лойиқ кўрилди. Душманнинг 200 нафардан ортиқ жангарилари ер тишлатилди. Япония, Қирғизистон, Россия, ГФР ва бошқа давлатларнинг гаровга олинган фуқаролари озод қилинди.
Япон геологларини озод этишда гўё Япония ҳукумати Жума Намонгоний гуруҳига бир неча миллион доллар тўлабди, деган миш-мишлар тарқалди. Аммо биронта расмий идора буни тасдиқламади. Шуниси аниқки, тўрт геолог ва бир генерални озод қилинаётганда жангариларга қирғиз армияси асир олган 5 нафар босқинчилар гуруҳи аъзолари топширилган. Улар орасида Пскентда аскарни ўлдириб автоматини олиб Жума гуруҳига қўшилмоқчи бўлганида 24 сентябр куни асир олинган Улуғбек Маҳмудов ҳам бор эди... (Улуғбек 2000 йилда Узун ва Саросиё туманларига қилинган тажовуз чоғи яна асирга тушган ва у билан энди батафсиз суҳбатлашиш, интервью олиш имкони бўлган. Бу алоҳида мақолада ҳикоя қилинади.)
Боткен воқеалари якунлангач, мен Қирғизистон Республикаси хавфсизлик Кенгаши котиби Болот Джанузақовнинг матбуот конференциясини телевидение орқали кузатдим. Ўшанда у япон геологлари ва генерал Шанкеевни озод қилиш учун келишув жуда оғир кечганини, тожик мухолифати етакчиси Саид Абдулло Нурий ҳуқуқ фаоли Турсинбек Акун, Жўқори Кенгаш депутати Турсунбой Бакир ўғли катта ҳисса қўшганини айтди. Турсинбой Бакир ўғли ҳатто Афғонистонга бориб Тоҳир Йўлдош билан учрашиб маълум шартлар эвазига гаровдагиларни озод қилишга розилик олганини билдирди.

Читать полностью…

Очиғи, қирғиз армиясида жангавор тажриба етишмасди. (ЎИҲ, фаолияти Ўзбекистонда таъқиқланган халқаро террорчи гуруҳ) жангарилари эса Афғонистон ва Тожикистоннинг Жирғатол, Тавилдара лагерларида йиллар давомида малака, маҳорат оширишган. Уларнинг гуруҳлари ҳаракат майдони, йўналишини тез-тез алмаштирар, снайпер (аниқ нишонга отувчи) хизматидан самарали фойдаланар эдилар.
Шу кунлари Япония музокара олиб бориш ҳақида Қирғизистон ҳукуматини қийин қистовга ола бошлади. Матбуотда Япония гаровга олинган 4 нафар мутахассис – фуқаролар учун тўлов қилишга рози бўлгани ҳам эълон қилинди. Аммо (ЎИҲ, фаолияти Ўзбекистонда таъқиқланган халқаро террорчи гуруҳ) асирларни пул эвазига қўйиб юбориш ниятида эмаслигини билдирди. Уларни кучайиб бораётган қаршилик олдидаги эҳтиёт чора сифатида ушлаб турар эдилар.
Боткен урушида ҳар кимнинг ўз манфаатлари бўлган. Қирғизистон аввало гаровдагиларни соғ-омон, қайтариб олиш режасига устунлик берар эди. Улар юқори мартабали вакилларни музокарага юбориш хавфли деб ҳисобладилар. Шунинг учун ҳуқуқ фаоли Турсунбек Акун Боткенда жангарилар бошчиси билан учрашишига қаршилик қилишмади. Ниҳоят 3 сентябр куни Турсунбек Акун дастлабки музокара натижаси билан қайтди. У япон геологларини ва гаровдаги қирғиз ҳарбийларини дарада тутқунликда кўрганини айтди. Генерал Анарбек Шамкеевдан уч қатор қўёзма хат олиб келганини билдирди. Унинг таъкидлашича, гаровга олинганларни вақти келиб шартлашиб алмашадилар. Ҳуқуқ фаоли бу хабарни етказгач ортга, Зардолига қайтди. Орадан икки кун ўтиб, 6 сентябр куни Боткенда ҳарбий жонланиш рўй берди. Турсунбек Акун район марказига, бирлашган кучлар штабига келди. У Абдували Юлдашев жангарилар гуруҳ бошчилигидан озод қилингани ва ўрнига Юсуф Абдураҳмон тайинланганини етказди.
Иккинчи хабар ҳаммани ларзага солди. Жангарилар агар эртага, 7 сентябрда музокараларда қатнашув юқори мартабали амалдорлар рўйхати тақдим этилмаса генерал Шанкеевнинг узилган бошини юборамиз, дейишибди.
Мен штабдаги инсайдеримдан қўмондон, генерал Абдигул Чотбоевнинг ўзи Юсуф Абдураҳмон ҳузурига боришга қарор қилганини эшитдим. Имкон топиб шу заҳотиёқ генералга учрадим ва гўё ҳеч нарсадан хабарсиз одамдек, агар бирон музокара режаланса мени ҳам бирга олиб кетишларини илтимос қилдим.
– Қанақа музокара, – деди қўмондон жаҳли чиқиб. Кейин эса негадир ўзига қарши фикр билдирди. – Сенинг ҳаётингга кафил бўла олмайман.
Демак, расмий музокара рўй беради. Лекин қачон, қаерда, кимлар боради? Бу жумбоқ эди.
Шу куни Боткен оёққа турди. Маҳаллий ҳокимият қурол билан муомала қила оладиган 900 дан ортиқ маҳаллий аҳолидан 48 та кўнгиллилар отряди тузилганини, қишлоқларни қўриқлаш учун 97 собиқ “афғончи”ларга автомат берилгани ва уларни туман бўйлаб юборишганини эълон қилди.
Абдулазиз (Абдували Юлдашев) нега жангарилар раҳбарлигидан бўшатилгани ҳам шов-шувга сабаб бўлди. Асли наманганлик бўлгани учун у ҳамшаҳри Жума ва Тоҳирнинг ишончли командири деб билинган.
Сентябрнинг дастлабки кунлари, айниқса 5чи санада Боткен воқеаларидаги энг ҳавфли вазиятлар даври бўлди. Тунда жангариларнинг катта гуруҳи Абдували Юлдашев бошчилигида Сўх томон юриш қилди. Аммо Қирғиз армияси уларни тўхтата олди. Ҳатто муваффақиятли қарши хужум ўтказиб, жангариларни илк бор бир неча километргача чекинишга мажбур қилди. Бу жуда муҳим ғалаба эди. У аскарлар рухини тетиклаштирди, ўзларига ишонч пайдо бўлди.
Сентябр ойининг ўрталаридагина жангари гуруҳлари жойлашган ҳудудлар ҳақида аниқ маълумотлар харитаси тузилди. Шундан сўнг уларни икки ён ва орқа томонига десант қўшинлари ташлаб сиқувга олиш бошланди. Бу самарали натижа берди. Жангарилар тоғдаги ғорлар, дарахтлар қуюқ бўлган ҳудудларга тарқалиб кетишга мажбур бўлди. Яъни, энди улар кучли бирлик эмасди. Ҳаводан берилган зарбалар туфайли қирғиз армияси ҳимоядан ҳужумга ўтди. Бунинг ҳавотирли натижаси ҳам бор эди. Жума Намонгоний гаровдаги японларни ва генерал Шанкеевни Хужаошгандан Тожикистоннинг Жирғатолига олиб ўтди.

Читать полностью…

– Сен шундай қила оласанми?
Мен “ҳа” деб бош ирғадим.
– Ормокоев! – бақира солди генерал. Шу лаҳзаёқ подпольковник унвонли ҳарбий “эшитаман”, дея ичкарига кирди.
– Бу ...
– Обидов Муҳаммаджон, Ўзбекистон телевидениеси мухбири.
– Ҳа, Обдиов эртага мен билан вертолетда учади.
Ормокоев “ест” деганча товонларини бир бирига урди.
– Тасвирчи, Шуҳрат Мирзакаримов ҳам бирга боради,– дедим илтижоли оҳангда.
– Ҳа, операторига ҳам рухсат, – деди қўмондон.
Шу кеча ухлай олмадим. Ҳеч тонг отмайдигандек.
Эрта саҳар мен ва тасвирчи иккимиз қўмондон билан вертолетда Зардоли деган тоғли қишлоқ (30-40 оила яшайди) яқинига учиб бордик. Қирғиз армиясининг асосий кучи шу ерда ҳимояда. Қуёш терак бўйи кўтарилгани ҳам йўқ эди, икки ёқлама отишма бошланди. Биз пахса уй, қулоч етмас дарахтлар панасида туриб жанг майдонини тасвирга ола бошладик. Отишма гоҳ тезлашар, гоҳ маълум муддат тўхтаб қоларди. Солдатлар ярадорларни вертолет томон олиб боришаётганини кўрдик. Тўсатдан пулеметлар тилга кирди. Бир аскар ҳайқириқ билан олға югуриб, граната улоқтирди. Ўттиз метрлар чамаси нарида портлади. Аммо ўзига ўқ тегди. Душман снайпери нишонни аниқ олган экан... Бундан ғазабга келган бўлинма командири “батальон, к бою!” деди-ю, тўппончасидан тўхтовсиз ўқ узиб аскарларни ортидан бошлади. “Урра!” деган шовқин тоғлардан акс садо бўлиб қайтар ва бу жангариларни чекинишга мажбурлади. Уч юз метрчадан сўнг тоғнинг қалин арчазорлари кўринди. Жангарилар, улардан 50-60 тасини аниқ кўрдим, ўша арчазорга қараб қочдилар. Бостириб бориш хавфли эди. Душманга очиқ ўлжа бўлиш мумкин. Шунда командр буйруғи билан аскарлар ўтлоқ орасида эмаклаб ортга қайтдилар.
– Ярадорларни вертолетга олиб боринглар, – деди қўмондон ва харитани очиб ўртага командирларни чорлади.
Тушга яқин Кон деган ҳудуддан қўшимча кучлар келиб қўшилди. Ҳужум режаси тузилди.
– Сен ярадорлар билан ортга қайт, – деди қўмондон.
Бунгача мен аскар, кичик командирлардан интервьюлар олишга, стендап (мухбирнинг тасвирда туриб гапириши) ёзишга, отишма жойидаги ярадор аскарларни тасвирга туширишга улгурган эдим.
Биз учта ярадор ортилган вертолетда Боткенга қайтдик.
Бу вақтга келиб, Ҳайдаркон ва Боткенда тоғдан қочиб келганлар учун қурилган чодир шаҳарчада 5 мингдан зиёд аҳоли вақтинча яшар эди.
Штаб ҳудудидаги вертолет учиш-қўниш майдони хорижий журналистлар учун “ахборот олиш майдони” бўлиб қолган. Учиб келишимиз биланоқ Россия, Япония, Америка журналистлари бизни саволга кўмиб ташладилар.
– Жанг майдони қаерда? Жангарилар нечта? Қуроллари қанақа? Қирғиз армиясиникичи? Ўлганлар борми? Асирлар ҳақида хабар топдингизми...
Япониянинг NНK компанияси тележурналистлари мендан тасвирларни баҳам кўришни сўрашди. Пул ҳам таклиф қилдилар. Мен рози бўлдим. Фақат бир шарт билан, тасвирлар “Ахборот”да кўрсатилгач унинг логотипи билан бепул берамиз, истаганча фойдаланаверасиз, дедим. Кейин шундай бўлди ҳам. NHK биз туширган тасвирлардан фойдаланди хабарларида.
Мен шу заҳоти кўрган билганларимни қоғозга тушириб овоз бердим. Қайси сўзга қайси тасвирни қўйиб монтаж қилиш лозимлиги ҳақида сценарий туздим. Интервьюларнинг ўрнини кўрсатдим. Кейин раҳбариятга алоҳида хат ёздим. Унда қандай шарт билан вертолетда жанг майдонига борганим, тасвирларни сценарий бўйича монтаж қилиб зудлик билан телевидениеда намойиш этишни, бир нусҳасини видеокасетага кўчириб келишилган жойга, келишилган одамга бериб юборишларини сўрадим. Ҳаммаси айтганимдек бўлди. Орадан бир кун ўтиб қўлимга “Озодлик” радиоси тарқатган ахборотни рад этувчи лавҳалар монтаж қилинган кўрсатув видеокасетаси етиб келди. Мен уни қўмондонга бердим. Кўрсатувда қирғиз армиясининг жангарилар билан урушдаги жасорати ҳақида ҳикоя қилинганди.
– Молодец! – деди қўмондон елкамга уриб. – Иногда можеш сомной летат, я разрешаю.
Шу шу, менда ахборотни бирламчи манбаадан олиш имкони пайдо бўлди.

Читать полностью…

Журналист ён дафтаридан

1999 йил, Боткен воқеалари
ёки Ўзбекистон Исломий Ҳаракати (ЎИҲ, фаолияти Ўзбекистонда таъқиқланган халқаро террорчи гуруҳ) нинг бочқинчилиги ҳақида

Боткен воқеалари рўй бериши аслида тасодиф эмасди. 1991 йил декабрь ойида Наманган вилояти маъмурияти биносини куч билан эгаллаб олган Тоҳир Йўлдошев ва Жума Намонгоний бошчилигидаги тўда кутилаётган тозалаш амалиётидан қўрқиб, кейинчалик маълум бўлишича Шоҳимардон қишлоғи орқали тоғ ошиб Тожикистоннинг Таъвилдарасидан макон топди. У ерда куч йиғди, тарафдорларини тўплади. Жанг олиб бориш малакасини ўрганиш учун Афғонистоннинг амалдаги ҳукуматига мухолифатда бўлган толиблар ҳузурига бориб-келиб туришди. Табиийки, улардан қурол-аслаҳа, ўқ-дори олдилар. Моддий таъминот ҳам асосан ўша ердан бўлгани айтилади. Бундай эркин ҳаракат Тожикистондаги фуқаролар уруши туфайли юзага келган беқарорлик туфайли эди. Афғонистондан бошқарилган Ўзбекистон Исломий ҳаракати (ЎИҲ, фаолияти Ўзбекистонда таъқиқланган халқаро террорчи гуруҳ)нинг бош мақсади Ўзбекистонда давлат тўнтаришини амалга ошириш, бу ерда ислом қоидаларига асосланган республика тузиш бўлган. Бу ҳақида Тоҳир Йўлдошев 1991 йил декабр ойида Наманган маъмурий биносини эгаллаб олган чоғидаги бир қатор нутқларида такрор ва такрор айтар эди.
Хўш нега энди 1999 йилга келиб айнан Боткенга хужум режаланди?
Биринчидан, Боткен ҳудуди географик ва сиёсий жиҳатдан қулай бўлган. У Ўзбекистон ва Тожикистон ҳудудлари оралиғидаги давлат чегаралари кам қўриқланадигаан тоғли ҳудуд.
Иккинчидан, (ЎИҲ, фаолияти Ўзбекистонда таъқиқланган халқаро террорчи гуруҳ) Афғонистонда туриб жангарилар гуруҳини қайта тайёрлади, босқинчилик, уруш ҳаракати учун барча таъминот заҳирасини яратди. Тоҳир Йўлдошев ва Жума Намонгоний энди улар учун сарфланган катта маблағларни оқлаши талаб этилган.
Учинчидан, Тожикистондаги фуқаролар уруши (1992-1997 йиллар)дан сўнг ҳукумат ҳали мамлакат ҳудудларини тўлиқ назоратга ололмаган. Шунинг учун (ЎИҲ, фаолияти Ўзбекистонда таъқиқланган халқаро террорчи гуруҳ) жангариларини ҳайдаб чиқара олмас эди. Аслида, Ўзбекистон–Тожикистон муносабатларидаги совуқликнинг туб сабаби ҳам шу холат билан боғлиқ бўлган. Бундай вазият жангари гуруҳларига Тожикистоннинг Тавилдарасида машғулот лагери, қароргоҳ ва моддий-техник базани яратишга қулайлик туғдирган. Қолаверса, Тавилдарадан Боткенга битта тоғ ошса кифоя. Боткен эса Ўзбекистоннинг Фарғона вилоятига кириш дарвозасидир.
Тўртинчидан, Қирғизистон ва Тожикистон чегаралари тоғ ва жарликлар оралаб ўтгани учун икки давлат томонидан ҳам етарлича қўриқланмас, назорат жуда суст эди. Бундан фойдаланган (ЎИҲ, фаолияти Ўзбекистонда таъқиқланган халқаро террорчи гуруҳ) жангчилари бир йил аввал бостириб кириладиган йўлларни ўрганган, пистирма, дам олиш жойларини аниқлаб ҳаритасини тузган. Учраши мумкин бўлган қаршилик эҳтимоли ва унинг қувватини ҳисобга олганлар.
Кейинчалик, қирғиз армияси асир олган жангарилар билан учрашиб суҳбатлашганимда уларнинг режаси Тожикистоннинг Жирғатол ва Тавилдарасидан 10-30 нафардан гуруҳларга бўлиниб Қорамих, Лайлак, Боткен орқали Сўхга кириш, шу ерда кучларни бирлаштириб ундан Фарғона водийсини таслим қилиш эканини айтган.
Бешинчидан, Фарғона водийсида аҳоли зич жойлашган. Босқин бу ҳудудда тез воҳима кўтариш, уларнинг онгига таъсир кўрсатиш, ёшларни ўз томонига ўтказиш, ҳатто миллатлараро жанжал уюштириш, провардида фуқаролик уруши ташкил этиш учун ҳам қулайликка эга, деб ҳисоблар эдилар.
Ниҳоят 1999 йилда 20-25 июл кунлари жангарилар бир неча гуруҳларга бўлинган холда, турли йўналишларда довондан ўтиб Боткен тумани ҳудудига кириб келдилар.
Кейин маълум бўлишича, 26-30 июл кунлари аввалдан белгилаб қўйилган нуқталарда лагерлар тикиб, ҳудудда разведка ишларини олиб борганлар. Аҳён-аҳёнда учрайдиган отлиқ чегарачилар эса бундан тамомила бехабар бўлганлар.

Читать полностью…

Амир Темур давлати бошқаруви

Муаллиф: Шоҳиста Ўлжаева.
Нашр: Тошкент - 2017.

Монографияда Амир Темур давлати бошқарувининг марказий ва маҳаллий тизимлари, ташқи дипломатияси, мудофаа ва ҳарбий тизими ҳақида маълумот берилади.

Каналга уланиш👇
@centerasiastudy

Читать полностью…

Library @centerasia_library

Kanalga ulanish
@centerasiastudy

Читать полностью…

🔖Professor Hamid Ziyoyev asari Turkiyada turk tilida dunyo yuzini ko‘rdi.

🔸Atoqli o‘zbek tarixchisi Hamid Ziyoyevning (1923 — 2015) "Rossiyaning Qozon, Astraxan, Sibir, Qrim, Kavkaz va Turkistonga tajovuzi hamda hukmronligiga qarshi kurashlar (16-yuzyillikning ikkinchi yarmi va 20-yuzyillikning boshi)" teran asari Turk tarix jamiyati (Türk Tarih Kurumu) tomonidan nashr etildi.

🔸Asarda tarixchilik ilmida ilk marta Rossiya imperiyasining turkiy xalqlar yashaydigan hududlar, xususan, Qozon va Astraxan xonliklari, Sibir, Qrim, Kavkaz hamda ona yurtimiz Turkistonni bosib olish tarixi birlamchi manbalar asosida ochib berilgan, turkiy xalqlarning bosqin va mustamlakachilikka qarshi olib borgan ozodlik kurashlari yoritib berilgan.

🔸Tariximizning eng og‘riqli va muhim davrini chuqur va haqqoniy anglashni istagan har bir kitobxon uchun ushbu asar qimmatli manba bo‘lib xizmat qiladi.

Bizni kuzatib boring👇

😎Telegram |🌐Websayt
😎Facebook |😎Fanlar-akademiyasi">YouTube |😎Instagram

Читать полностью…

#qiziqarli_malumot

Nobel mukofotiga tenglashtiriluvchi boshqa soha mukofotlari

Pritsker mukofoti - Oʻzining innovatsion gʻoyalari va binolari bilan arxitektura sanʼatiga katta hissa qoʻshgan meʼmorga beriladi.

Tyuring mukofoti - Hisoblash hamjamiyatiga kuchli va doimiy ta'sir ko'rsatgan shaxsiy, alohida ilmiy va texnik hissasi uchun

Goldman mukofoti - ko'pincha sog'liq yoki hayotga xavf tug'diradigan tabiiy muhitni muhofaza qilish va yaxshilashga qo'shgan shaxsiy hissasi uchun

Den Devid mukofoti - fan, texnologiya, madaniyat yoki ijtimoiy farovonlikka qo'shgan ulkan hissasi uchun mukofotlanadi.

Abel mukofoti - Zamonamizning taniqli matematiklariga beriladi.

Balzan mukofoti - fan va madaniyatdagi eng yuqori yutuqlari uchun.

Ernst fon Siemens mukofoti - musiqa olamiga katta hissa qo‘shgan bastakor, ijrochi yoki musiqashunosga beriladi.

"To'g'ri turmush tarzi uchun" mukofoti - zamonamizning eng dolzarb muammolariga amaliy va namunali javoblar, shaxsiy jasorat va ijtimoiy o'zgarishlar uchun

Kioto mukofoti - texnologiya, san'at, falsafa va asosiy fanlar bo'yicha.

"Global energiya" - energetikani rivojlantirishda yangi imkoniyatlarni taqdim etadigan va butun insoniyatga foyda keltiradigan ajoyib ilmiy yutuqlar va ixtirolar uchun.

Fields mukofoti - matematika sohasidagi yutuqlari uchun.

Gauss mukofoti - boshqa fanlardagi kashfiyotlar orqali matematikaga qo'shgan ulkan hissasi uchun.

Nevanlinna mukofoti - informatikaning matematik jihatlaridagi yirik yutuqlari uchun.

Crafoord mukofoti - astronomiya va matematika, biologiya fanlari va yer haqidagi fanlarga qo'shgan hissasi uchun.

Shao mukofoti - astronomiya, matematika va tibbiyot yoki hayot haqidagi fanlarga qo'shgan hissasi uchun.

Dekart mukofoti - fan va texnika sohasidagi ulkan yutuqlar uchun.

M.V. Lomonosov nomidagi oltin medal - Rossiya Fanlar akademiyasining oliy mukofoti.

D.I. Mendeleev nomidagi oltin medal - Rossiya Fanlar akademiyasining kimyo fani va texnologiyasi sohasidagi ajoyib ilmiy ishlari uchun mukofoti.

Vautrin Lud xalqaro geografik mukofoti.

San'atning beshta yo'nalishi bo'yicha Yaponiya Imperial mukofotlari: rasm, haykaltaroshlik, arxitektura, musiqa, teatr/kino.

✅Yanada batafsil: @ILM_NUR_2020 🔗

Читать полностью…

📌 Bakalavrni 3 yilda tugatish mumkinmi?

Ko‘pchilik abituriyentlar bakalavriat ta’limi faqat 4 yil davom etadi, deb o‘ylaydi. Aslida esa ayrim yo‘nalishlarda o‘qish muddati 3 yil etib belgilangan.

Ya’ni talaba 4 yil emas, 3 yil o‘qiydi, lekin bitirgach unga odatdagi bakalavr diplomi beriladi. Diplom maqomi bo‘yicha farq yo‘q.

3 yillik bakalavriat yo‘nalishlari:

➡️ Musiqa ta’limi
➡️ Jismoniy madaniyat
➡️ Texnologik ta’lim
➡️ Chaqiriqqacha harbiy ta’lim
➡️ Maktabgacha va boshlang‘ich ta’limda jismoniy tarbiya va sport
➡️ Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi
➡️ Tuproq bonitirovkasi va yer degradatsiyasi
➡️ Agrokimyo va tuproqshunoslik
➡️ Meva-sabzavotchilik va uzumchilik
➡️ Ipakchilik va tutchilik
➡️ O‘rmonchilik va aholi yashash joylarini ko‘kalamzorlashtirish
➡️ Suv bioresurslari va akvakultura
➡️ Dorivor o‘simliklarni yetishtirish va qayta ishlash texnologiyasi

Demak, abituriyent yo‘nalish tanlayotganda faqat nomiga emas, o‘qish muddati, keyingi kasbiy imkoniyatlari va diplom maqomiga ham e’tibor berishi kerak.
Ba’zan bir yil ham katta vaqt. Ayniqsa, aniq maqsad bilan o‘qishga kirayotgan yoshlar uchun.

Professor | Dotsent

PhD student | masterʼs degree

Читать полностью…

Ilmiy izlanish qilayotganlar uchun eng foydali va ishonchli Telegram kanallar tavsiya etiladi:

🔹 @centerasia_library
Markaziy Osiyo va jahon ilm-faniga oid noyob kitoblar, maqolalar va akademik manbalar jamlangan katta elektron kutubxona. Tadqiqotchi uchun kerakli manbani topish imkoniyati yuqori.

🔹 @ILM_NUR_2020
Ilm-fan, grantlar, konferensiyalar, ilmiy bazalar va akademik imkoniyatlar haqida muntazam foydali postlar berib boriladigan faol ilmiy platforma.

🔹 @akademik_burchak
OAK, ilmiy darajalar, attestatsiya, akademik tartiblar va ilmiy muhitdagi dolzarb masalalar bo‘yicha analitik va foydali kontent ulashadigan kanal.

🔹 @Scopus_Academy
Scopus, Web of Science, xalqaro jurnallar, ilmiy maqola yozish va akademik reputatsiya masalalariga ixtisoslashgan amaliy kanal.

🔹 @Magistr_Hub
Magistratura bosqichi uchun kerak bo‘ladigan tavsiyalar, dissertatsiya, ilmiy faoliyat va talabalar uchun foydali materiallar markazi.

🔹 @centerasiastudy
Ta’lim, ilmiy tadqiqot va Markaziy Osiyo mavzularidagi tahliliy hamda akademik materiallarni muntazam ulashib boradigan platforma.

🔹 @PhD_Supp0rt
PhD, ilmiy maqola, dissertatsiya, snoska, akademik tahlil va ilmiy faoliyatdagi amaliy yordamlar beriladigan foydali kanal.

📌 Ilmiy muhitda sifatli axborot eng katta resurslardan biri. Yaxshi manba esa tadqiqotchining vaqtini ham, natijasini ham tejaydi.

Читать полностью…

Аллоҳнинг мўъжизалари.

Баъзан сичқон илиқлик ва асалнинг ҳидига жалб бўлиб, асалари уясига кириб қолиши мумкин. Асаларилар бунга дарҳол жавоб қайтариб, ўз уясини ҳимоя қилишга киришадилар. Улар биргаликда бегона жонзотга ҳужум қилиб, у ҳаракатдан тўхтагунча курашадилар.

Аммо шундай муаммо пайдо бўладики, уни куч билан ҳал қилиб бўлмайди: ўлган сичқоннинг танаси жуда катта бўлгани учун уни уядан ташқарига олиб чиқиб кетолмайдилар. Агар уни шу ерда қолдиришса, у чирий бошлайди ва бутун колонияга хавф туғдириши мумкин.

Асалариларнинг бу муаммони ҳал қилишнинг ўзига хос усули бор. Улар сичқоннинг танасини қатлам-қатлам қилиб прополис билан қоплайдилар. Прополис — дарахт смолаларидан йиғилган ва асалариларнинг ўз ферментлари билан бойитилган моддадир.

Прополис антибактериал, замбуруғларга қарши ва консерваловчи хусусиятларга эга. У ўлган танани ташқи муҳитдан ажратиб қўяди, ҳид тарқалиши ва чириш жараёнининг олдини олади ҳамда уяни касалликлардан ҳимоя қилади.

Бу — ҳашаротлар оламидаги энг ажойиб гигиена мисолларидан биридир.

Хавфни бутунлай йўқота олмаслик таслим бўлиш дегани эмас. Асаларилар уни зарарсизлантириш йўлини топадилар ва шу тариқа ўз уясида тартиб ҳамда мувозанатни сақлаб қоладилар.

Library @centerasia_library

Каналга уланиш👇
@centerasiastudy

Читать полностью…

Унинг эрта исёнкорлиги қоидаларни кўр-кўрона инкор этиш эмас — бу совет номенклатураси бехато пайқай оладиган юксак амбициялар ва ўткир ақлнинг жўшқинлиги эди. Кўз ўнгимда бу табиий, жонли энергия аста-секин кристаллашиб, бўлажак раҳбарнинг қатъий тизимли иродасига айланди.

​Бироз вақт ўтиб, адашмасам, тўртинчи курсда бир воқеа юз бердики, у хотирамга майда деталларигача муҳрланиб қолган. Шанба куни эрталаб эди. Рустам ўзининг устози ва декани — отам Гога Аброрович Ҳидоятовнинг ҳузурига келди.
​Ўша куни Азимов алоҳида расмий ва жиддий қиёфада эди: уст-боши тартибли, ўзини йиғиб олган, соч турмаги эса шунчалик мукаммал эдики, гўё у хаёлан президиум минбарида тургандек эди. Дадам уни хонасида қабул қилди. Эшик бироз очиқ қолганди ва шу тирқиш орқали ичкарида нима содир бўлаётгани менга жуда яхши кўриниб, эшитилиб турарди.
​— Хўш, Рустам, нима гап? — сўради дадам китоблардан бошини кўтариб.
— Гога Аброрович, — деди Рустам атайин расмий ва вазмин оҳангда, — мен кечки бўлимга ўтишга қарор қилдим.
Дадам ҳайрат билан қошларини чимирди. Академик фикрлайдиган инсон учун аълочи талабанинг бу қадами мантиқсизлик эди:
— Нима учун?
— Мен заводда ишлайман.
— Нима сабабдан?! — дадам чин дилдан ҳайрон бўлди, овозида инсоний хавотир сезилди. — Маблағдан қийналяпсанми? Оилада тинчликми?
— Йўқ, — деб жавоб берди Рустам хотиржамлик билан, ҳеч қандай тортинишсиз. — Шунчаки станок ёнидан (ишчилар синфидан) партияга ўтиш квотаси юқорироқ. Шундай қилсам, партия сафига тезроқ кираман.
​Орага қисқа, вазмин сукут чўкди. Дадам бу янги, ўзига нотаниш бўлган «эрта уйғонган» ёш авлод вакилига синчковлик билан тикилиб, бу совуқ ва прагматик ҳисоб-китобнинг туб моҳиятини англашга ҳаракат қилди. Кейин эса паст, лекин салмоқли овозда деди:
— Мунчалик ваҳимали карьерист бўлмасанг...

​Бу сўзларни қачон эсладим?
​Бизнинг йўлларимиз бироз вақт ўтиб, Рустам ТошДУ комсомол қўмитаси (Ўзбекистон ЛКЁИ) котиби лавозимини эгаллаганда яна яқиндан кесишди. Бу унинг нотиқ сифатидаги мутлақ зафари даври эди. Мен ҳалигача унинг одамни ром этадиган, оловли нутқларини яхши эслайман: у шундай гапирардики, залга ҳатто энг ашаддий скептиклар ҳам уни тинглаш учун келишарди.
​Бироқ, унинг ўша даврдаги етакчилигининг бош ва унутилмас рамзи — университетнинг пахта кампанияси одатий оқимини тубдан ўзгартириб юборган, унинг шахсий ноу-хауси бўлмиш «ойли бригадалар» бўлди. Режа барбод бўлиш арафасида турганда, Азимов шиор ташлади: пахтани нафақат кундузи, балки кечаси ҳам териш керак.
​Бу мутлақо сюрреалистик манзара эди: тим қоронғи, совуқ ўзбек туни, қуриган пахта буталарининг шитирлаши ва трактор моторларининг ваҳимали гуруллаши. Трактор фараларининг зулматни ёриб ўтувчи оловли нурлари қоронғиликдан «оқ олтин» кўсакларини ва ерга эгилиб ишлаётган талабаларнинг чексиз қаторларини ажратиб кўрсатарди. Бу жуда оғир, ҳолдан тойдирувчи меҳнат эди, лекин Рустам буни янги авлоднинг табиат стихиясига ташлаган чақириғи, ҳақиқий комсомол романтикаси ва шиддати сифатида тақдим эта олди. Юқори раҳбарият бу ташаббусдан лол қолганди — ТошДУнинг ёш етакчиси бошқалар таслим бўлган жойда қандай қилиб максимал натижага эришиш мумкинлигини яна бир бор исботлади.

​Мақсад сари интилиш ва ирода
​Азимов ҳеч қачон тўхтаб қолмасди. У партиявий-номенклатуравий ишни ўқиш билан бирлаштирган ҳолда, академик соҳада ҳам катта ютуққа эришди. 1984 йилда Тошкент халқ хўжалиги институтида (ТХХИ) номзодлик диссертациясини муваффақиятли ҳимоя қилиб, иқтисод фанлари номзоди илмий даражасини олди. Аммо бу ҳам унинг амбициялари учун камлик қилди. Реал сектор ва ишлаб чиқариш тузилишини мукаммал тушуниш учун Азимов яна бир олийгоҳни тамомлади — 1989 йилда Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институтини (ТИҚХММИ) муҳандис-иқтисодчи мутахассислиги бўйича тугатди. Ўттиз бир ёшида у ўша давр учун ноёб бўлган назарий билимлар ва амалий хўжалик юритиш тушунчасининг мужассамига айланганди.

Читать полностью…

Library @centerasia_library

Каналга уланиш👇
@centerasiastudy

Читать полностью…

Bugun buyuk sarkarda, Sohibqiron Amir Temur tavallud topgan kun. Bu kun millatimiz, xalqimiz uchun tom ma’noda ma’rifat bayrami ham. Chunki, buyuk bobomiz nafaqat, jasur, mard, yengilmas, shu bilan birga, ma’rifat homiysi, adolat himoyachisi ham bo‘lgan.

Sohibqiron bobomiz kuchli, markazlashgan davlat tuzish bilan birga, uning poydevorini ilm-ma’rifat, axloq, g‘urur bilan mustahkamladi ham. Shu bois hali xanuz dunyo bu buyuk shaxs haqida gapiradi, yozadi, ilmiy o‘rganadi ham.

Buyuk Amir Temur — barchamizni birlashtiruvchi kuch ham. Ularning o‘gitlari, nasihatlari hozir ham yosh avlodni vatanga muhabbat, xalqqa xizmat qilish kabi muqaddas tuyg‘ular ruhida tarbiyalashda muhim ahamiyatga egadir.

Quyida namoyish etilayotgan sun’iy intellekt yordamida yaratilgan video yaqinda taqdimoti o‘tkazilgan "Temurbek" kitobidagi kontentlardan biridir. Unda Buyuk sarkardaning avlodlariga, bizga qarata aytgan o‘gitlari jamlangan. Bu o‘gitlar hayot shiori, umr qoidasiga aylanishi lozim. Shunda meros qolgan jasorat, mardlik, fidoyilik har bir yosh qalbida yangidan umr kechiraveradi.

@otabek_khasanov

Читать полностью…

Боткен воқеалари нимани кўрсатди?
Биринчидан, (ЎИҲ, фаолияти Ўзбекистонда таъқиқланган халқаро террорчи гуруҳ) муайян кучга эга бўлган ҳарбий тузилма эканини оламга намоён этди.
Иккинчидан, Марказий Осиё давлатлари орасидаги чегаралар заифлиги, уни мустаҳкамлаш ҳар бир давлатнинг кечиктириб бўлмас ва устивор вазифаси эканини исботлади.
Учинчидан, иқтисодий, сиёсий муносабатлардан қатъий назар Марказий Осиё давлатлараро ҳарбий бирикма, ёҳуд ҳамкорлик зарурлиги юзага чиқди.
Яна бир хулоса шуки, жангарилар гарчи Боткенда мағлуб бўлсада, босқинчилик ниятидан қайтмаган ва Ўзбекистон бунга ҳамиша огоҳ ҳамда тайёр туриши талаб этилади.
Муҳаммаджон Обидов
Ўзбекистонда хизмат кўрсатган журналист
1999 йил август-октябр
Боткен

Library @centerasia_library

Каналга уланиш👇
@centerasiastudy

Читать полностью…

Сентябр ойида террорчилар гуруҳи Ҳайдаркон ва Сўх яқинидаги Сирт аҳоли пунктига бостириб келдилар. Шу ерда энг кўп қурбонлар берилган шиддатли жанг бўлди. Ҳар икки томондан катта талофат кўрилди.
Сирт учун жангда қирғиз армиясининг 12 нафар аскари халок бўлгани, 20 дан зиёди яралангани эълон қилинди.
Ниҳоят, Сирт қишоғидаги жангда биринчи марта ҳаводан вертолет ҳужуми йўлга қўйилди. Шу куниёқ БМ-21 (халқ тилидаги “катюша”) душманга қарата шавқатсиз ўт очди. (Сирт Сўхга чагарадош қишлоқ. Сўхда эса генерал Юрий Филоненко қўмондонлигидаги ҳарбий вертолет ва БМ-21 лар тайёр турганини неча бор кўрдим. Сиртдаги жангда улардан фойдаланилдими, ёки Қирғиз армиясиникимиди, аниқ билолмадим. Чунки ўша куни чегаралар ёпиқ эди.)
Шу тунда яна бир муҳим воқеа рўй берди. Жангариларнинг етакчиларидан бири Абдували Юлдашевнинг жасади жанг майдонида қолдириб кетилганди.
Салкам уч ой тасвирчи билан Боткен тоғларини кездик. Бевосита жанговар ҳаракатлар, тўқнашувларни тасвирга туширдик. Озод қилинган ҳудудларни кўздан кечирдим. Лекин бирон марта жангарилар. Халок бўлганлар жасадини қолдириб кетган эмас. Уларни олиб кетишолмаган бир-икки холатда кўмиб қўйишган қабрларни кўрганмиз. Аммо гуруҳ раҳбари Абдулазизнинг жасади Сиртдаги жанг майдонидан топилди. Экспертиза ҳулосасида ўқ унинг орқасидан отилгани ва юрак қисмига етиб боргани баён қилинди.
Аввалроқ у 5 августда гаровга олинган тўрт кишини (улар орасида Боткен райони акими ҳам бор эди)50 минг доллар эвазига озод қилиб юборгани, буни Жума Намонгоний билан келишмагани учун лавозимидан бўшатиб, жангнинг олд чизиғига юборилган, деган гап сўзлар урчиганди. Наҳотки уни ўзиникилар отиб ўлдиришган бўлса? Бу тайинланган жазонинг ижросимиди? Абдулазиз (Абдували Юлдашев) (ЎИҲ, фаолияти Ўзбекистонда таъқиқланган халқаро террорчи гуруҳ)нинг таниқли мужоҳидларидан, дала командири, Боткенга ҳужум қилган гуруҳ раҳбари эди. Шунинг учун ҳам унинг жасадини экспертиза учун Ўшга шахсан генерал Чотбоевнинг ўзи қўмондонлик вертолетида етказди. Жасад уники эканини тасдиқлаш учун Намангандан хотинини олиб келдилар. Бу менинг эрим, деб кўрсатма берганидан сўнг Қирғизистон ҳукумати Абдували Юлдашев жасадини унинг оила аъзоларига топширди. Эсимда, ўшанда маҳалла аҳли жасадга жаноза ўқимаймиз, деб туриб олган. Гўрни ҳам яқинлари кавлаб ярим тунда ўзлари кўмганлар...
Сирт қишлоғи яқинидаги жанглардан сўнг Қирғиз армиясида ҳарбий вертолётлар сони кўпайди ва энди улар жангариларга қарата самаралироқ ҳаракат қилдилар. Тўғри, тоғларда яшириниш учун пана жойлар, дарахтзорлар кўп бўлади. Аммо авиация ўқ ёмғири уларни таъқиб қилишда энди муайян тажрибага эга, ўқ-дори эса етарли эди. Бундай босимни кутмаган жангарилар сентябрнинг 10-15чи кунларига келиб Тожикистон томон чекина бошладилар. Уларнинг бир қисми эса тоғлар орасида тарқалиб кетди.
29 сентябрь куни тушдан кейин марказий штабга тегишли УАЗ ғиззилаганча келиб қолди. Ундан брозент матодан ясалган носилка (солиб кўтариш воситаси)да бир ярадор болани туширишиб штабга томон юришди. У “вой-вой”лаб ўзбек тилида сўкиниб қўяр эди. Дархол кетидан чопдим. Йўл-йўлакай гапга тутдим.
– Кимсиз, айтинг, нима ёрдам керак?
– Энди сиз ёрдам бера олмайсиз, – деди у инқиллаб. – Эшитгандирсиз мен ҳақимда, Улуғбек Маҳмудовман. Жума ака ёнига кетаётганимда ушлаб олишди.
Бир неча кун аввал бир йигит Тошкент вилояти Пскент туманида ҳарбий қисм қоровулини чопиб ташлаб Калашников автоматини олиб қочиб кетгани, аммо топилмаётгани ҳақида расмий хабар билан танишгандим. Унинг исми ҳам Улуғбек Маҳмудов эди.
– Сен Пскентдан келаётганмидинг? – сўрадим аранг ўзимни тутиб.
У билинар-билинмас бош ирғади ва юзини ўгириб олди.
Дастлабки суриштирувдан хабар топдим. У Пскентда қотиллик қилгач, жанг кетаётган Зардолига туташ Қора-Бак қишлоғигача етиб борибди. Ҳайратланарлиси шуки, қўлида автомат бўлган қидирувдаги жиноятчи шунча масофа, текширувлар, блок-постлардан қандай ўтиб борди экан? Нега Жума Намонгоний олдига. Улар азалдан танишмиди? Мен ўшанда бу саволларга жавоб топа олмадим.

Читать полностью…

22 августдан 23 августга ўтар кечаси Боткенга яна бир нохуш хабар келди. 30 га яқин жангарилар гуруҳи Хўжаошган ва Зардолидан нарида жойлашган Олтин Яйлов (Алтин-Жайлоо) геологлар лагерига ҳужум қилган. Бу ерда тадқиқот олиб бораётган тўрт япон геологи ва қирғиз таржимон йигитини асирга олишган. Геологлар олдига уларни олиб кетишга келган Қирғизистон ички ишлар вазирининг ўринбосари, генерал-майор Анарбек Шамкеев ҳам шу ерда бўлган. Қисқа отишмада генералнинг ёрдамчисихалок бўлган. Ҳайдовчиси “Виллис” да қочиб улгурган. Геологлар уйи гранатаметда портлатиб юборилган.
Бу хабар уруш табиатини тамомила ўзгартиришни тақазо этди. Қўмондонлар Эсен Топоев ва Абдигул Чотбоевлар ҳукуматдан ҳарбий авиация, қўшимча қурол аслаҳа, янги кучлар ва ҳаракатда эркинлик сўрайдилар.
* * *
Боткенда ишлаб юрган кунларимнинг бирида қирғиз армияси капитани погонини таққан бир йигит мени тўхтатди ва штаб ёнидаги алоқа хизмати машинасига чиқишни таклиф этди. Мен ҳар нарсадан шубҳаланиб, айниқса ҳарбийлар билан суҳбатлар, учрашувлардан қочар эдим. Чунки ўша 1999 йилда Ўзбекистон–Қирғизистон ўртасида ахборот ёки мухбирлар алмашуви ҳақида ҳеч қандай расмий ҳужжат қабул қилинмаган, қолаверса вақт тиғизлиги боис мен Қирғизистон ҳудудида журналистик фаолият билан шуғулланиш учун акредациядан ўтмаганман. Шунинг учун Қирғизистон Миллий ҳавфсизлик вазирлиги (ўша пайтда шундай номланган) одамлари мендан салгина шубҳаланса тамом, депортация қилиб юбориши мумкин эди.
– Мен бу машинага чиқмайман, нима гапингиз бўлса шу ерда айтаверинг, – дедим зобитга.
– Секин, секинроқ, – деди у ҳавотирланиб атрофга аланг-жаланг қарар экан. – Мен Ўзбекистонданман, чиқинг, ҳозир тушунтираман.
Ўзбекистон сўзини эшитиб, рози бўлдим.
– Мен мудофаа вазирлигининг контрразведка бўлимидан С.И (исми шарифи ўзгартирилган) бўламан. Бу ерда эса алоқа офицериман. Тушундингизми? – У ҳамон пичирлаб гапирар эди. – Менга сизга ёрдам бериш топширилди. Зарур бўлганда мурожаат қилаверасиз.
Билганим шу эдики, С.И аслида Ўзбекистон Мудофаа вазирлиги тизимида ишлашини яшириб келади. Ва мен ҳам буни сир тутишим лозим.
Боткенда бўлган салкам уч ой мобайнида С.И билан бир неча бор учрашиб гаплашдик. Унинг ёрдамидан фойдаланган чоғим ҳам бўлди.
Зардолидаги жангарилар ва уларнинг бош қароргоҳи – Тожикистоннинг Жирғатоли билан ораларида Абрамов музликлари, Олой–Помир тоғлари бор эди. Уларнинг ҳаракатларини Жума Намонгоний Жирғатолдан туриб бошқарган. Бунинг учун улар самовий алоқа воситаларидан фойдаланишган. Қирғизистон аксилтеррор гуруҳи алоқачилари уларнинг радиосуҳбатини “тутиб” олишган.
– Ҳеч қандай келишувга борманг. Ўзбекистон ҳудудига бостириб киринг! – дея топшириқ берган “бош қароргоҳ”.
Боткен воқеалари тугагач С.И ҳавфсизлик кенгаши, мудофаа вазирлиги, хавфсизлик хизматида юқори лавозимларда ишлади. Ҳозир у Ўзбекистон аъзоси бўлган халқаро ташкилот раҳбарларидан бири.
* * *
Боткен воқеалари тез ривожланди. Жанг чоғида ҳар икки томон ҳам талофат кўрарди. Бир ойнинг ўзида Қирғиз армияси 28 нафар жангчисидан ажради. Таирбек Аркабаев, Алижан Доминов, Замирбек Кочкорбоев, Куштанбек Саматов, Мелисбек Тўрабеков, Абдурасул Раҳматуллаев, Владимр Голубев, Эржан Мамирканов, Сачинбек Бекбалаев... Уларнинг ҳар бири қувноқ, эртанги кунидан умидвор, хизматни тугатгач уйланиш орзусидаги ватанпарвар ёшлар эди. Ҳали ҳам шаҳид бўлганлар жасадларини Боткенга олиб тушилган онларни унита олмайман.
Дастлабки ойда жангарилар Зардоли, Кон қишлоқларини эгаллашди. Тоғ тепасидаги текисликларнинг бирида Қўқон хонлигининг ёзги қароргоҳи бўлган. Бир ёни тик жарликдан иборат чамаси 2-3 гектар майдонга қалъа қурилган эди. Унда дам олиш хоналари, айвонлар, қабулхона, ёрдамчи хўжалик хоналари бор. Жангарилар август ойидаёқ бу ерни забт этиб мустаҳкам жойлашиб олдилар. Аниқроғи, бу энди уларнинг “штаби”. Гарчи жанг анча пастдаги ҳудудларда бўлсада, заҳира озиқ-овқат ва ўқ-дориларни қалъага жамғардилар.

Читать полностью…

Чўпонларнинг гувоҳлик беришича, улар 1999 йил 30 июл куни Абрамов музликлари этагида, Тожикистоннинг Жирғатол ва Қирғизистоннинг Боткен районлари оралиғидаги рамзий “чегара”дан ўтиб келган бир гуруҳ “соқолли”ларни учратишади. Нотаниш меҳмонлар комуфуляж кийган, қуролланган, яшикларда ўқ дориси бўлган, ёш бўлсада соч-соқоли ўсган йигитлар эди. Аҳолидан уларни тўйдириш, икки кунда 100 кило тузланган гўшт тайёрлаб қўйишни талаб қилганлар. 3 август куни яна бир гуруҳ етиб келган ва улар биргаликда гидрометериология марказидан қуйидаги Зардоли қишлоғини эгаллашган. Шунга чўпонларнинг бири от чоптириб қочиб, қўшни қишлоқдаги участка милиционерини воқеликдан хабардор қилади.
Боткенда ҳали улар ким, мақсади нима, қуролни қаердан олишган, бундан бехабар эдилар. Шунинг учун ҳам Боткен райони ҳокими Абдураҳмон Маматалиев, Миллий ҳавфсизлик вазирлиги район бўлими раҳбари Боқоев ва Мудофаа тизимининг икки офицерлари 5 август куни Зардолига келадилар. Аммо жангарилар уларни шу заҳотиёқ гаровга олишади. Бундан хабар топган Қирғизистон ҳукумати вазият жиддийлги, чегарани бузиб келганлар оддий “меҳмон” эмас, халқаро террорчилар эканини англаб етади ва шу куни бу ҳақида илк расмий ахборот тарқатилади. Бир кун ўтиб, 6 августда Боткен аэропортига мудофаа, ички ишлар, миллий гвардия ва миллий ҳавфсизлик вазирликлари раҳбарлари, генерал ва офицерлари, қуролланган аскарлар гуруҳлари кела бошлайди.
Боткен ҳарбий ҳаракатлар қиёфасига кирди.
Шу куниёқ Ўзбекистон ҳукумати юзага келган вазиятни муҳокама қилади ва Фарғона вилоятининг Сўх туманига генерал-майор Юрий Филоненко қўмондонлигидаги двизия кучларини юбориш қарорига келади. Чунки босқинчилар Боткендан Ўзбекистон ҳудудига фақат Сўх орқали кириши мумкин эди. Ҳукумат яна нималар ҳақида қарор қабул қилганини билмайман, аммо шу кундан Боткен аэропортига бир неча кун давомида Ўзбекистондан ҳарбий самолетларда “гуманитар юк” ташилди. Қирғиз ҳарбийлари эътироф этишича, бу кийим-бош, озиқ-овқат ва албатта қурол-аслаҳа бўлган. Ўзбекистон томони Қирғиз армиясини қўллаб, босқинни улар тўхтатишида ҳар қандай ёрдамга тайёрлигини билдирган эди.
Боткен воқеаларини ОАВда, айниқса телевидениеда ёритиш ниҳоятда муҳим ва нозик масала бўлган. Чунки мамлакат раҳбариятининг ҳам, халқнинг ҳам кўзи, қулоғи ўша ерда эди. Бундай вазифа “Ахборот” мухбири сифатида мен ва тасвирчи Шуҳратжон Мирзакаримовга ишониб топширилди.
Ҳарбий бошқарув Боткен тумани марказида бўлсада, воқелик ундан 150-180 километр узоқда, тоғ этакларида рўй бераётганди. Табиийки, уруш холатлари ҳақида штабдан олинган маълумотлар, иштирокчилар гувоҳликларигагина асосланиб ахборот тайёрлар эдим. Аммо телевидениега тасвир керак. Тасвирга тушириш учун эса жанг майдонига ё штабга тегишли вертолетда, ёки штабдан берилган рухсатнома билан фақатгина “Вилисс” автомобилида борса бўларди. Бунинг ҳар иккиси ҳам иложсиз. Бирлашган кучлар қўмондони вертолетга чиқишимизга розилик бермайди, машинада боришимизга ҳавфсизлик масъулиятни зиммасига олиб рухсат этмайди. Нима қилиш керак? Бу савол Россиянинг иккита телеканали, Япониянинг NHK, АҚШнинг “Озодлик” радиоси мухбирлари бошини ҳам қотирган. Шунда ҳаёлимга бир фикр келиб қолди. Мен “ҳийла” ишлатиб. (Маъзур тутасиз, сирни ошкор қила олмайман) қўмондон, генерал-майор Абдигул Чотбоевга рўбаро бўлдим. Тортишувимиздан сўнг “мендан нима истайсан ўзи”, деди ниҳоят.
– Сиз кеча “Озодлик” радиосининг Боткен воқеалари, қирғиз армияси ҳақидаги эшиттиришини тингладингизми? – сўрадим мен.
– Йўқ, – деди генерал ҳарбийча қатъият билан. – Хўш, “Озодлик” нима дебди?
– Эмишки, Қирғиз армияси солдатлари бир оёғига этик, бир оёғига кета кийганмиш. Автоматида эса атиги битта ўқ бор холос, дея бутун дунёга жар солди.
– Бу тухматку! – қўмондоннинг кўзлари қахрга тўлди.
– Биламан, тухмат эканини. Агар менга ижозат берсангиз сизнинг вертолетингизда воқеа жойига бориб асл ҳақиқат ҳақида видеокўрсатув тайёрласам ва уни Ўзбекистон телевидениеси орқали дунёга тарқатсам, дегандим.

Читать полностью…

Китоб ўқиганларни жазосини камайтириш

Жазони ижро этиш муассасаларида маҳкумларнинг жазони ўташ даврида тўғри маънавий-ахлоқий қадриятларни шакллантиришга қаратилган адабиётларни ўқиганлиги фактини тасдиқлаш бўйича комиссия фаолиятини ташкил этиш тўғрисида Ҳукумат қарори эълон қилинди.

Library @centerasia_library

Каналга уланиш👇
@centerasiastudy

Читать полностью…